रामायणRāmāyaṇa

Rām, 6, 73

463 of 606 · 68 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अथ तस्याम् अवस्थायां लक्ष्मणं रावणानुजः । (१।१)

atha tasyām avasthāyāṃ lakṣmaṇaṃ rāvaṇānujaḥ |

1.2१.२

परेषाम् अहितं वाक्यम् अर्थसाधकम् अब्रवीत् ॥ (१।२)

pareṣām ahitaṃ vākyam arthasādhakam abravīt ||

2.1२.१

अस्यानीकस्य महतो भेदने यत लक्ष्मण । (२।१)

asyānīkasya mahato bhedane yata lakṣmaṇa |

2.2२.२

राक्षसेन्द्रसुतो ऽप्यत्र भिन्ने दृश्यो भविष्यति ॥ (२।२)

rākṣasendrasuto 'pyatra bhinne dṛśyo bhaviṣyati ||

3.1३.१

स त्वम् इन्द्राशनिप्रख्यैः शरैर् अवकिरन् परान् । (३।१)

sa tvam indrāśaniprakhyaiḥ śarair avakiran parān |

3.2३.२

अभिद्रवाशु यावद् वै नैतत् कर्म समाप्यते ॥ (३।२)

abhidravāśu yāvad vai naitat karma samāpyate ||

4.1४.१

जहि वीर दुरात्मानं मायापरम् अधार्मिकम् । (४।१)

jahi vīra durātmānaṃ māyāparam adhārmikam |

4.2४.२

रावणिं क्रूरकर्माणं सर्वलोकभयावहम् ॥ (४।२)

rāvaṇiṃ krūrakarmāṇaṃ sarvalokabhayāvaham ||

5.1५.१

विभीषणवचः श्रुत्वा लक्ष्मणः शुभलक्षणः । (५।१)

vibhīṣaṇavacaḥ śrutvā lakṣmaṇaḥ śubhalakṣaṇaḥ |

5.2५.२

ववर्ष शरवर्षाणि राक्षसेन्द्रसुतं प्रति ॥ (५।२)

vavarṣa śaravarṣāṇi rākṣasendrasutaṃ prati ||

6.1६.१

ऋक्षाः शाखामृगाश्चैव द्रुमाद्रिवरयोधिनः । (६।१)

ṛkṣāḥ śākhāmṛgāścaiva drumādrivarayodhinaḥ |

6.2६.२

अभ्यधावन्त सहितास्तद् अनीकम् अवस्थितम् ॥ (६।२)

abhyadhāvanta sahitāstad anīkam avasthitam ||

7.1७.१

राक्षसाश्च शितैर् बाणैर् असिभिः शक्तितोमरैः । (७।१)

rākṣasāśca śitair bāṇair asibhiḥ śaktitomaraiḥ |

7.2७.२

उद्यतैः समवर्तन्त कपिसैन्यजिघांसवः ॥ (७।२)

udyataiḥ samavartanta kapisainyajighāṃsavaḥ ||

8.1८.१

स संप्रहारस्तुमुलः संजज्ञे कपिरक्षसाम् । (८।१)

sa saṃprahārastumulaḥ saṃjajñe kapirakṣasām |

8.2८.२

शब्देन महता लङ्कां नादयन् वै समन्ततः ॥ (८।२)

śabdena mahatā laṅkāṃ nādayan vai samantataḥ ||

9.1९.१

शस्त्रैर् बहुविधाकारैः शितैर् बाणैश्च पादपैः । (९।१)

śastrair bahuvidhākāraiḥ śitair bāṇaiśca pādapaiḥ |

9.2९.२

उद्यतैर् गिरिशृङ्गैश्च घोरैर् आकाशम् आवृतम् ॥ (९।२)

udyatair giriśṛṅgaiśca ghorair ākāśam āvṛtam ||

10.1१०.१

ते राक्षसा वानरेषु विकृताननबाहवः । (१०।१)

te rākṣasā vānareṣu vikṛtānanabāhavaḥ |

10.2१०.२

निवेशयन्तः शस्त्राणि चक्रुस्ते सुमहद् भयम् ॥ (१०।२)

niveśayantaḥ śastrāṇi cakruste sumahad bhayam ||

11.1११.१

तथैव सकलैर् वृक्षैर् गिरिशृङ्गैश्च वानराः । (११।१)

tathaiva sakalair vṛkṣair giriśṛṅgaiśca vānarāḥ |

11.2११.२

अभिजघ्नुर् निजघ्नुश्च समरे राक्षसर्षभान् ॥ (११।२)

abhijaghnur nijaghnuśca samare rākṣasarṣabhān ||

12.1१२.१

ऋक्षवानरमुख्यैश्च महाकायैर् महाबलैः । (१२।१)

ṛkṣavānaramukhyaiśca mahākāyair mahābalaiḥ |

12.2१२.२

रक्षसां वध्यमानानां महद् भयम् अजायत ॥ (१२।२)

rakṣasāṃ vadhyamānānāṃ mahad bhayam ajāyata ||

13.1१३.१

स्वम् अनीकं विषण्णं तु श्रुत्वा शत्रुभिर् अर्दितम् । (१३।१)

svam anīkaṃ viṣaṇṇaṃ tu śrutvā śatrubhir arditam |

13.2१३.२

उदतिष्ठत दुर्धर्षस् तत्कर्मण्यननुष्ठिते ॥ (१३।२)

udatiṣṭhata durdharṣas tatkarmaṇyananuṣṭhite ||

14.1१४.१

वृक्षान्धकारान्निष्क्रम्य जातक्रोधः स रावणिः । (१४।१)

vṛkṣāndhakārānniṣkramya jātakrodhaḥ sa rāvaṇiḥ |

14.2१४.२

आरुरोह रथं सज्जं पूर्वयुक्तं स राक्षसः ॥ (१४।२)

āruroha rathaṃ sajjaṃ pūrvayuktaṃ sa rākṣasaḥ ||

15.1१५.१

स भीमकार्मुकशरः कृष्णाञ्जनचयोपमः । (१५।१)

sa bhīmakārmukaśaraḥ kṛṣṇāñjanacayopamaḥ |

15.2१५.२

रक्तास्यनयनः क्रूरो बभौ मृत्युर् इवान्तकः ॥ (१५।२)

raktāsyanayanaḥ krūro babhau mṛtyur ivāntakaḥ ||

16.1१६.१

दृष्ट्वैव तु रथस्थं तं पर्यवर्तत तद् बलम् । (१६।१)

dṛṣṭvaiva tu rathasthaṃ taṃ paryavartata tad balam |

16.2१६.२

रक्षसां भीमवेगानां लक्ष्मणेन युयुत्सताम् ॥ (१६।२)

rakṣasāṃ bhīmavegānāṃ lakṣmaṇena yuyutsatām ||

17.1१७.१

तस्मिन् काले तु हनुमान् उद्यम्य सुदुरासदम् । (१७।१)

tasmin kāle tu hanumān udyamya sudurāsadam |

17.2१७.२

धरणीधरसंकाशो महावृक्षम् अरिंदमः ॥ (१७।२)

dharaṇīdharasaṃkāśo mahāvṛkṣam ariṃdamaḥ ||

18.1१८.१

स राक्षसानां तत् सैन्यं कालाग्निर् इव निर्दहन् । (१८।१)

sa rākṣasānāṃ tat sainyaṃ kālāgnir iva nirdahan |

18.2१८.२

चकार बहुभिर् वृक्षैर् निःसंज्ञं युधि वानरः ॥ (१८।२)

cakāra bahubhir vṛkṣair niḥsaṃjñaṃ yudhi vānaraḥ ||

19.1१९.१

विध्वंसयन्तं तरसा दृष्ट्वैव पवनात्मजम् । (१९।१)

vidhvaṃsayantaṃ tarasā dṛṣṭvaiva pavanātmajam |

19.2१९.२

राक्षसानां सहस्राणि हनूमन्तम् अवाकिरन् ॥ (१९।२)

rākṣasānāṃ sahasrāṇi hanūmantam avākiran ||

20.1२०.१

शितशूलधराः शूलैर् असिभिश्चासिपाणयः । (२०।१)

śitaśūladharāḥ śūlair asibhiścāsipāṇayaḥ |

20.2२०.२

शक्तिभिः शक्तिहस्ताश्च पट्टसैः पट्टसायुधाः ॥ (२०।२)

śaktibhiḥ śaktihastāśca paṭṭasaiḥ paṭṭasāyudhāḥ ||

21.1२१.१

परिघैश्च गदाभिश्च कुन्तैश्च शुभदर्शनैः । (२१।१)

parighaiśca gadābhiśca kuntaiśca śubhadarśanaiḥ |

21.2२१.२

शतशश्च शतघ्नीभिर् आयसैर् अपि मुद्गरैः ॥ (२१।२)

śataśaśca śataghnībhir āyasair api mudgaraiḥ ||

22.1२२.१

घोरैः परशुभिश्चैव भिण्डिपालैश्च राक्षसाः । (२२।१)

ghoraiḥ paraśubhiścaiva bhiṇḍipālaiśca rākṣasāḥ |

22.2२२.२

मुष्टिभिर् वज्रवेगैश्च तलैर् अशनिसंनिभैः ॥ (२२।२)

muṣṭibhir vajravegaiśca talair aśanisaṃnibhaiḥ ||

23.1२३.१

अभिजघ्नुः समासाद्य समन्तात् पर्वतोपमम् । (२३।१)

abhijaghnuḥ samāsādya samantāt parvatopamam |

23.2२३.२

तेषाम् अपि च संक्रुद्धश्चकार कदनं महत् ॥ (२३।२)

teṣām api ca saṃkruddhaścakāra kadanaṃ mahat ||

24.1२४.१

स ददर्श कपिश्रेष्ठम् अचलोपमम् इन्द्रजित् । (२४।१)

sa dadarśa kapiśreṣṭham acalopamam indrajit |

24.2२४.२

सूदयानम् अमित्रघ्नम् अमित्रान् पवनात्मजम् ॥ (२४।२)

sūdayānam amitraghnam amitrān pavanātmajam ||

25.1२५.१

स सारथिम् उवाचेदं याहि यत्रैष वानरः । (२५।१)

sa sārathim uvācedaṃ yāhi yatraiṣa vānaraḥ |

25.2२५.२

क्षयम् एव हि नः कुर्याद् राक्षसानाम् उपेक्षितः ॥ (२५।२)

kṣayam eva hi naḥ kuryād rākṣasānām upekṣitaḥ ||

26.1२६.१

इत्युक्तः सारथिस्तेन ययौ यत्र स मारुतिः । (२६।१)

ityuktaḥ sārathistena yayau yatra sa mārutiḥ |

26.2२६.२

वहन् परमदुर्धर्षं स्थितम् इन्द्रजितं रथे ॥ (२६।२)

vahan paramadurdharṣaṃ sthitam indrajitaṃ rathe ||

27.1२७.१

सो ऽभ्युपेत्य शरान् खड्गान् पट्टसासिपरश्वधान् । (२७।१)

so 'bhyupetya śarān khaḍgān paṭṭasāsiparaśvadhān |

27.2२७.२

अभ्यवर्षत दुर्धर्षः कपिमूर्ध्नि स राक्षसः ॥ (२७।२)

abhyavarṣata durdharṣaḥ kapimūrdhni sa rākṣasaḥ ||

28.1२८.१

तानि शस्त्राणि घोराणि प्रतिगृह्य स मारुतिः । (२८।१)

tāni śastrāṇi ghorāṇi pratigṛhya sa mārutiḥ |

28.2२८.२

रोषेण महताविष्टो वाक्यं चेदम् उवाच ह ॥ (२८।२)

roṣeṇa mahatāviṣṭo vākyaṃ cedam uvāca ha ||

29.1२९.१

युध्यस्व यदि शूरो ऽसि रावणात्मज दुर्मते । (२९।१)

yudhyasva yadi śūro 'si rāvaṇātmaja durmate |

29.2२९.२

वायुपुत्रं समासाद्य न जीवन् प्रतियास्यसि ॥ (२९।२)

vāyuputraṃ samāsādya na jīvan pratiyāsyasi ||

30.1३०.१

बाहुभ्यां सम्प्रयुध्यस्व यदि मे द्वन्द्वम् आहवे । (३०।१)

bāhubhyāṃ samprayudhyasva yadi me dvandvam āhave |

30.2३०.२

वेगं सहस्व दुर्बुद्धे ततस्त्वं रक्षसां वरः ॥ (३०।२)

vegaṃ sahasva durbuddhe tatastvaṃ rakṣasāṃ varaḥ ||

31.1३१.१

हनूमन्तं जिघांसन्तं समुद्यतशरासनम् । (३१।१)

hanūmantaṃ jighāṃsantaṃ samudyataśarāsanam |

31.2३१.२

रावणात्मजम् आचष्टे लक्ष्मणाय विभीषणः ॥ (३१।२)

rāvaṇātmajam ācaṣṭe lakṣmaṇāya vibhīṣaṇaḥ ||

32.1३२.१

यस्तु वासवनिर्जेता रावणस्यात्मसंभवः । (३२।१)

yastu vāsavanirjetā rāvaṇasyātmasaṃbhavaḥ |

32.2३२.२

स एष रथम् आस्थाय हनूमन्तं जिघांसति ॥ (३२।२)

sa eṣa ratham āsthāya hanūmantaṃ jighāṃsati ||

33.1३३.१

तम् अप्रतिमसंस्थानैः शरैः शत्रुविदारणैः । (३३।१)

tam apratimasaṃsthānaiḥ śaraiḥ śatruvidāraṇaiḥ |

33.2३३.२

जीवितान्तकरैर् घोरैः सौमित्रे रावणिं जहि ॥ (३३।२)

jīvitāntakarair ghoraiḥ saumitre rāvaṇiṃ jahi ||

34.1३४.१

इत्येवम् उक्तस्तु तदा महात्मा विभीषणेनारिविभीषणेन । (३४।१)

ityevam uktastu tadā mahātmā vibhīṣaṇenārivibhīṣaṇena |

34.2३४.२

ददर्श तं पर्वतसंनिकाशं रथस्थितं भीमबलं दुरासदम् ॥ (३४।२)

dadarśa taṃ parvatasaṃnikāśaṃ rathasthitaṃ bhīmabalaṃ durāsadam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 6, 73

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit