रामायणRāmāyaṇa

Rām, 6, 67

457 of 606 · 84 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

मकराक्षं हतं श्रुत्वा रावणः समितिंजयः । (१।१)

makarākṣaṃ hataṃ śrutvā rāvaṇaḥ samitiṃjayaḥ |

1.2१.२

आदिदेशाथ संक्रुद्धो रणायेन्द्रजितं सुतम् ॥ (१।२)

ādideśātha saṃkruddho raṇāyendrajitaṃ sutam ||

2.1२.१

जहि वीर महावीर्यौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ । (२।१)

jahi vīra mahāvīryau bhrātarau rāmalakṣmaṇau |

2.2२.२

अदृश्यो दृश्यमानो वा सर्वथा त्वं बलाधिकः ॥ (२।२)

adṛśyo dṛśyamāno vā sarvathā tvaṃ balādhikaḥ ||

3.1३.१

त्वम् अप्रतिमकर्माणम् इन्द्रं जयसि संयुगे । (३।१)

tvam apratimakarmāṇam indraṃ jayasi saṃyuge |

3.2३.२

किं पुनर् मानुषौ दृष्ट्वा न वधिष्यसि संयुगे ॥ (३।२)

kiṃ punar mānuṣau dṛṣṭvā na vadhiṣyasi saṃyuge ||

4.1४.१

तथोक्तो राक्षसेन्द्रेण प्रतिगृह्य पितुर् वचः । (४।१)

tathokto rākṣasendreṇa pratigṛhya pitur vacaḥ |

4.2४.२

यज्ञभूमौ स विधिवत् पावकं जुहुवेन्द्रजित् ॥ (४।२)

yajñabhūmau sa vidhivat pāvakaṃ juhuvendrajit ||

5.1५.१

जुह्वतश्चापि तत्राग्निं रक्तोष्णीषधराः स्त्रियः । (५।१)

juhvataścāpi tatrāgniṃ raktoṣṇīṣadharāḥ striyaḥ |

5.2५.२

आजग्मुस्तत्र संभ्रान्ता राक्षस्यो यत्र रावणिः ॥ (५।२)

ājagmustatra saṃbhrāntā rākṣasyo yatra rāvaṇiḥ ||

6.1६.१

शस्त्राणि शरपत्राणि समिधो ऽथ विभीतकाः । (६।१)

śastrāṇi śarapatrāṇi samidho 'tha vibhītakāḥ |

6.2६.२

लोहितानि च वासांसि स्रुवं कार्ष्णायसं तथा ॥ (६।२)

lohitāni ca vāsāṃsi sruvaṃ kārṣṇāyasaṃ tathā ||

7.1७.१

सर्वतो ऽग्निं समास्तीर्य शरपत्रैः समन्ततः । (७।१)

sarvato 'gniṃ samāstīrya śarapatraiḥ samantataḥ |

7.2७.२

छागस्य सर्वकृष्णस्य गलं जग्राह जीवतः ॥ (७।२)

chāgasya sarvakṛṣṇasya galaṃ jagrāha jīvataḥ ||

8.1८.१

चरुहोमसमिद्धस्य विधूमस्य महार्चिषः । (८।१)

caruhomasamiddhasya vidhūmasya mahārciṣaḥ |

8.2८.२

बभूवुस्तानि लिङ्गानि विजयं दर्शयन्ति च ॥ (८।२)

babhūvustāni liṅgāni vijayaṃ darśayanti ca ||

9.1९.१

प्रदक्षिणावर्तशिखस्तप्तहाटकसंनिभः । (९।१)

pradakṣiṇāvartaśikhastaptahāṭakasaṃnibhaḥ |

9.2९.२

हविस्तत् प्रतिजग्राह पावकः स्वयम् उत्थितः ॥ (९।२)

havistat pratijagrāha pāvakaḥ svayam utthitaḥ ||

10.1१०.१

हुत्वाग्निं तर्पयित्वाथ देवदानवराक्षसान् । (१०।१)

hutvāgniṃ tarpayitvātha devadānavarākṣasān |

10.2१०.२

आरुरोह रथश्रेष्ठम् अन्तर्धानगतं शुभम् ॥ (१०।२)

āruroha rathaśreṣṭham antardhānagataṃ śubham ||

11.1११.१

स वाजिभिश्चतुर्भिस्तु बाणैश्च निशितैर् युतः । (११।१)

sa vājibhiścaturbhistu bāṇaiśca niśitair yutaḥ |

11.2११.२

आरोपितमहाचापः शुशुभे स्यन्दनोत्तमे ॥ (११।२)

āropitamahācāpaḥ śuśubhe syandanottame ||

12.1१२.१

जाज्वल्यमानो वपुषा तपनीयपरिच्छदः । (१२।१)

jājvalyamāno vapuṣā tapanīyaparicchadaḥ |

12.2१२.२

शरैश्चन्द्रार्धचन्द्रैश्च स रथः समलंकृतः ॥ (१२।२)

śaraiścandrārdhacandraiśca sa rathaḥ samalaṃkṛtaḥ ||

13.1१३.१

जाम्बूनदमहाकम्बुर् दीप्तपावकसंनिभः । (१३।१)

jāmbūnadamahākambur dīptapāvakasaṃnibhaḥ |

13.2१३.२

बभूवेन्द्रजितः केतुर् वैदूर्यसमलंकृतः ॥ (१३।२)

babhūvendrajitaḥ ketur vaidūryasamalaṃkṛtaḥ ||

14.1१४.१

तेन चादित्यकल्पेन ब्रह्मास्त्रेण च पालितः । (१४।१)

tena cādityakalpena brahmāstreṇa ca pālitaḥ |

14.2१४.२

स बभूव दुराधर्षो रावणिः सुमहाबलः ॥ (१४।२)

sa babhūva durādharṣo rāvaṇiḥ sumahābalaḥ ||

15.1१५.१

सो ऽभिनिर्याय नगराद् इन्द्रजित् समितिंजयः । (१५।१)

so 'bhiniryāya nagarād indrajit samitiṃjayaḥ |

15.2१५.२

हुत्वाग्निं राक्षसैर् मन्त्रैर् अन्तर्धानगतो ऽब्रवीत् ॥ (१५।२)

hutvāgniṃ rākṣasair mantrair antardhānagato 'bravīt ||

16.1१६.१

अद्य हत्वाहवे यौ तौ मिथ्या प्रव्रजितौ वने । (१६।१)

adya hatvāhave yau tau mithyā pravrajitau vane |

16.2१६.२

जयं पित्रे प्रदास्यामि रावणाय रणाधिकम् ॥ (१६।२)

jayaṃ pitre pradāsyāmi rāvaṇāya raṇādhikam ||

17.1१७.१

कृत्वा निर्वानराम् उर्वीं हत्वा रामं सलक्ष्मणम् । (१७।१)

kṛtvā nirvānarām urvīṃ hatvā rāmaṃ salakṣmaṇam |

17.2१७.२

करिष्ये परमां प्रीतिम् इत्युक्त्वान्तरधीयत ॥ (१७।२)

kariṣye paramāṃ prītim ityuktvāntaradhīyata ||

18.1१८.१

आपपाताथ संक्रुद्धो दशग्रीवेण चोदितः । (१८।१)

āpapātātha saṃkruddho daśagrīveṇa coditaḥ |

18.2१८.२

तीक्ष्णकार्मुकनाराचैस्तीक्ष्णस्त्विन्द्ररिपू रणे ॥ (१८।२)

tīkṣṇakārmukanārācaistīkṣṇastvindraripū raṇe ||

19.1१९.१

स ददर्श महावीर्यौ नागौ त्रिशिरसाविव । (१९।१)

sa dadarśa mahāvīryau nāgau triśirasāviva |

19.2१९.२

सृजन्ताविषुजालानि वीरौ वानरमध्यगौ ॥ (१९।२)

sṛjantāviṣujālāni vīrau vānaramadhyagau ||

20.1२०.१

इमौ ताविति संचिन्त्य सज्यं कृत्वा च कार्मुकम् । (२०।१)

imau tāviti saṃcintya sajyaṃ kṛtvā ca kārmukam |

20.2२०.२

संततानेषुधाराभिः पर्जन्य इव वृष्टिमान् ॥ (२०।२)

saṃtatāneṣudhārābhiḥ parjanya iva vṛṣṭimān ||

21.1२१.१

स तु वैहायसं प्राप्य सरथो रामलक्ष्मणौ । (२१।१)

sa tu vaihāyasaṃ prāpya saratho rāmalakṣmaṇau |

21.2२१.२

अचक्षुर्विषये तिष्ठन् विव्याध निशितैः शरैः ॥ (२१।२)

acakṣurviṣaye tiṣṭhan vivyādha niśitaiḥ śaraiḥ ||

22.1२२.१

तौ तस्य शरवेगेन परीतौ रामलक्ष्मणौ । (२२।१)

tau tasya śaravegena parītau rāmalakṣmaṇau |

22.2२२.२

धनुषी सशरे कृत्वा दिव्यम् अस्त्रं प्रचक्रतुः ॥ (२२।२)

dhanuṣī saśare kṛtvā divyam astraṃ pracakratuḥ ||

23.1२३.१

प्रच्छादयन्तौ गगनं शरजालैर् महाबलौ । (२३।१)

pracchādayantau gaganaṃ śarajālair mahābalau |

23.2२३.२

तम् अस्त्रैः सुरसंकाशौ नैव पस्पर्शतुः शरैः ॥ (२३।२)

tam astraiḥ surasaṃkāśau naiva pasparśatuḥ śaraiḥ ||

24.1२४.१

स हि धूमान्धकारं च चक्रे प्रच्छादयन्नभः । (२४।१)

sa hi dhūmāndhakāraṃ ca cakre pracchādayannabhaḥ |

24.2२४.२

दिशश्चान्तर्दधे श्रीमान्नीहारतमसावृतः ॥ (२४।२)

diśaścāntardadhe śrīmānnīhāratamasāvṛtaḥ ||

25.1२५.१

नैव ज्यातलनिर्घोषो न च नेमिखुरस्वनः । (२५।१)

naiva jyātalanirghoṣo na ca nemikhurasvanaḥ |

25.2२५.२

शुश्रुवे चरतस्तस्य न च रूपं प्रकाशते ॥ (२५।२)

śuśruve caratastasya na ca rūpaṃ prakāśate ||

26.1२६.१

घनान्धकारे तिमिरे शरवर्षम् इवाद्भुतम् । (२६।१)

ghanāndhakāre timire śaravarṣam ivādbhutam |

26.2२६.२

स ववर्ष महाबाहुर् नाराचशरवृष्टिभिः ॥ (२६।२)

sa vavarṣa mahābāhur nārācaśaravṛṣṭibhiḥ ||

27.1२७.१

स रामं सूर्यसंकाशैः शरैर् दत्तवरो भृशम् । (२७।१)

sa rāmaṃ sūryasaṃkāśaiḥ śarair dattavaro bhṛśam |

27.2२७.२

विव्याध समरे क्रुद्धः सर्वगात्रेषु रावणिः ॥ (२७।२)

vivyādha samare kruddhaḥ sarvagātreṣu rāvaṇiḥ ||

28.1२८.१

तौ हन्यमानौ नाराचैर् धाराभिर् इव पर्वतौ । (२८।१)

tau hanyamānau nārācair dhārābhir iva parvatau |

28.2२८.२

हेमपुङ्खान्नरव्याघ्रौ तिग्मान्मुमुचतुः शरान् ॥ (२८।२)

hemapuṅkhānnaravyāghrau tigmānmumucatuḥ śarān ||

29.1२९.१

अन्तरिक्षं समासाद्य रावणिं कङ्कपत्त्रिणः । (२९।१)

antarikṣaṃ samāsādya rāvaṇiṃ kaṅkapattriṇaḥ |

29.2२९.२

निकृत्य पतगा भूमौ पेतुस्ते शोणितोक्षिताः ॥ (२९।२)

nikṛtya patagā bhūmau petuste śoṇitokṣitāḥ ||

30.1३०.१

अतिमात्रं शरौघेण पीड्यमानौ नरोत्तमौ । (३०।१)

atimātraṃ śaraugheṇa pīḍyamānau narottamau |

30.2३०.२

तान् इषून् पततो भल्लैर् अनेकैर् निचकर्ततुः ॥ (३०।२)

tān iṣūn patato bhallair anekair nicakartatuḥ ||

31.1३१.१

यतो हि ददृशाते तौ शरान्निपतिताञ् शितान् । (३१।१)

yato hi dadṛśāte tau śarānnipatitāñ śitān |

31.2३१.२

ततस्ततो दाशरथी ससृजाते ऽस्त्रम् उत्तमम् ॥ (३१।२)

tatastato dāśarathī sasṛjāte 'stram uttamam ||

32.1३२.१

रावणिस्तु दिशः सर्वा रथेनातिरथः पतन् । (३२।१)

rāvaṇistu diśaḥ sarvā rathenātirathaḥ patan |

32.2३२.२

विव्याध तौ दाशरथी लघ्वस्त्रो निशितैः शरैः ॥ (३२।२)

vivyādha tau dāśarathī laghvastro niśitaiḥ śaraiḥ ||

33.1३३.१

तेनातिविद्धौ तौ वीरौ रुक्मपुङ्खैः सुसंहतैः । (३३।१)

tenātividdhau tau vīrau rukmapuṅkhaiḥ susaṃhataiḥ |

33.2३३.२

बभूवतुर् दाशरथी पुष्पिताविव किंशुकौ ॥ (३३।२)

babhūvatur dāśarathī puṣpitāviva kiṃśukau ||

34.1३४.१

नास्य वेद गतिं कश्चिन् न च रूपं धनुः शरान् । (३४।१)

nāsya veda gatiṃ kaścin na ca rūpaṃ dhanuḥ śarān |

34.2३४.२

न चान्यद् विदितं किंचित् सूर्यस्येवाभ्रसंप्लवे ॥ (३४।२)

na cānyad viditaṃ kiṃcit sūryasyevābhrasaṃplave ||

35.1३५.१

तेन विद्धाश्च हरयो निहताश्च गतासवः । (३५।१)

tena viddhāśca harayo nihatāśca gatāsavaḥ |

35.2३५.२

बभूवुः शतशस्तत्र पतिता धरणीतले ॥ (३५।२)

babhūvuḥ śataśastatra patitā dharaṇītale ||

36.1३६.१

लक्ष्मणस्तु सुसंक्रुद्धो भ्रातरं वाक्यम् अब्रवीत् । (३६।१)

lakṣmaṇastu susaṃkruddho bhrātaraṃ vākyam abravīt |

36.2३६.२

ब्राह्मम् अस्त्रं प्रयोक्ष्यामि वधार्थं सर्वरक्षसाम् ॥ (३६।२)

brāhmam astraṃ prayokṣyāmi vadhārthaṃ sarvarakṣasām ||

37.1३७.१

तम् उवाच ततो रामो लक्ष्मणं शुभलक्षणम् । (३७।१)

tam uvāca tato rāmo lakṣmaṇaṃ śubhalakṣaṇam |

37.2३७.२

नैकस्य हेतो रक्षांसि पृथिव्यां हन्तुम् अर्हसि ॥ (३७।२)

naikasya heto rakṣāṃsi pṛthivyāṃ hantum arhasi ||

38.1३८.१

अयुध्यमानं प्रच्छन्नं प्राञ्जलिं शरणागतम् । (३८।१)

ayudhyamānaṃ pracchannaṃ prāñjaliṃ śaraṇāgatam |

38.2३८.२

पलायन्तं प्रमत्तं वा न त्वं हन्तुम् इहार्हसि ॥ (३८।२)

palāyantaṃ pramattaṃ vā na tvaṃ hantum ihārhasi ||

39.1३९.१

अस्यैव तु वधे यत्नं करिष्यावो महाबल । (३९।१)

asyaiva tu vadhe yatnaṃ kariṣyāvo mahābala |

39.2३९.२

आदेक्ष्यावो महावेगान् अस्त्रान् आशीविषोपमान् ॥ (३९।२)

ādekṣyāvo mahāvegān astrān āśīviṣopamān ||

40.1४०.१

तम् एनं मायिनं क्षुद्रम् अन्तर्हितरथं बलात् । (४०।१)

tam enaṃ māyinaṃ kṣudram antarhitarathaṃ balāt |

40.2४०.२

राक्षसं निहनिष्यन्ति दृष्ट्वा वानरयूथपाः ॥ (४०।२)

rākṣasaṃ nihaniṣyanti dṛṣṭvā vānarayūthapāḥ ||

41.1४१.१

यद्येष भूमिं विशते दिवं वा रसातलं वापि नभस्तलं वा । (४१।१)

yadyeṣa bhūmiṃ viśate divaṃ vā rasātalaṃ vāpi nabhastalaṃ vā |

41.2४१.२

एवं निगूढो ऽपि ममास्त्रदग्धः पतिष्यते भूमितले गतासुः ॥ (४१।२)

evaṃ nigūḍho 'pi mamāstradagdhaḥ patiṣyate bhūmitale gatāsuḥ ||

42.1४२.१

इत्येवम् उक्त्वा वचनं महात्मा रघुप्रवीरः प्लवगर्षभैर् वृतः । (४२।१)

ityevam uktvā vacanaṃ mahātmā raghupravīraḥ plavagarṣabhair vṛtaḥ |

42.2४२.२

वधाय रौद्रस्य नृशंसकर्मणस् तदा महात्मा त्वरितं निरीक्षते ॥ (४२।२)

vadhāya raudrasya nṛśaṃsakarmaṇas tadā mahātmā tvaritaṃ nirīkṣate ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 6, 67

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit