रामायणRāmāyaṇa

Rām, 1, 69

69 of 606 · 65 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

ततः प्रभाते जनकः कृतकर्मा महर्षिभिः । (१।१)

tataḥ prabhāte janakaḥ kṛtakarmā maharṣibhiḥ |

1.2१.२

उवाच वाक्यं वाक्यज्ञः शतानन्दं पुरोहितम् ॥ (१।२)

uvāca vākyaṃ vākyajñaḥ śatānandaṃ purohitam ||

2.1२.१

भ्राता मम महातेजा यवीयान् अतिधार्मिकः । (२।१)

bhrātā mama mahātejā yavīyān atidhārmikaḥ |

2.2२.२

कुशध्वज इति ख्यातः पुरीम् अध्यवसच् छुभाम् ॥ (२।२)

kuśadhvaja iti khyātaḥ purīm adhyavasac chubhām ||

3.1३.१

वार्याफलकपर्यन्तां पिबन्न् इक्षुमतीं नदीम् । (३।१)

vāryāphalakaparyantāṃ pibann ikṣumatīṃ nadīm |

3.2३.२

सांकाश्यां पुण्यसंकाशां विमानम् इव पुष्पकम् ॥ (३।२)

sāṃkāśyāṃ puṇyasaṃkāśāṃ vimānam iva puṣpakam ||

4.1४.१

तम् अहं द्रष्टुम् इच्छामि यज्ञगोप्ता स मे मतः । (४।१)

tam ahaṃ draṣṭum icchāmi yajñagoptā sa me mataḥ |

4.2४.२

प्रीतिं सो ऽपि महातेजा इमां भोक्ता मया सह ॥ (४।२)

prītiṃ so 'pi mahātejā imāṃ bhoktā mayā saha ||

5.1५.१

शासनात् तु नरेन्द्रस्य प्रययुः शीघ्रवाजिभिः । (५।१)

śāsanāt tu narendrasya prayayuḥ śīghravājibhiḥ |

5.2५.२

समानेतुं नरव्याघ्रं विष्णुम् इन्द्राज्ञया यथा ॥ (५।२)

samānetuṃ naravyāghraṃ viṣṇum indrājñayā yathā ||

6.1६.१

आज्ञया तु नरेन्द्रस्य आजगाम कुशध्वजः ॥ (६।१)

ājñayā tu narendrasya ājagāma kuśadhvajaḥ ||

7.1७.१

स ददर्श महात्मानं जनकं धर्मवत्सलम् । (७।१)

sa dadarśa mahātmānaṃ janakaṃ dharmavatsalam |

7.2७.२

सो ऽभिवाद्य शतानन्दं राजानं चापि धार्मिकम् ॥ (७।२)

so 'bhivādya śatānandaṃ rājānaṃ cāpi dhārmikam ||

8.1८.१

राजार्हं परमं दिव्यम् आसनं चाध्यरोहत । (८।१)

rājārhaṃ paramaṃ divyam āsanaṃ cādhyarohata |

8.2८.२

उपविष्टाव् उभौ तौ तु भ्रातराव् अमितौजसौ ॥ (८।२)

upaviṣṭāv ubhau tau tu bhrātarāv amitaujasau ||

9.1९.१

प्रेषयामासतुर् वीरौ मन्त्रिश्रेष्ठं सुदामनम् । (९।१)

preṣayāmāsatur vīrau mantriśreṣṭhaṃ sudāmanam |

9.2९.२

गच्छ मन्त्रिपते शीघ्रम् ऐक्ष्वाकम् अमितप्रभम् । (९।२)

gaccha mantripate śīghram aikṣvākam amitaprabham |

9.3९.३

आत्मजैः सह दुर्धर्षम् आनयस्व समन्त्रिणम् ॥ (९।३)

ātmajaiḥ saha durdharṣam ānayasva samantriṇam ||

10.1१०.१

औपकार्यां स गत्वा तु रघूणां कुलवर्धनम् । (१०।१)

aupakāryāṃ sa gatvā tu raghūṇāṃ kulavardhanam |

10.2१०.२

ददर्श शिरसा चैनम् अभिवाद्येदम् अब्रवीत् ॥ (१०।२)

dadarśa śirasā cainam abhivādyedam abravīt ||

11.1११.१

अयोध्याधिपते वीर वैदेहो मिथिलाधिपः । (११।१)

ayodhyādhipate vīra vaideho mithilādhipaḥ |

11.2११.२

स त्वां द्रष्टुं व्यवसितः सोपाध्यायपुरोहितम् ॥ (११।२)

sa tvāṃ draṣṭuṃ vyavasitaḥ sopādhyāyapurohitam ||

12.1१२.१

मन्त्रिश्रेष्ठवचः श्रुत्वा राजा सर्षिगणस् तदा । (१२।१)

mantriśreṣṭhavacaḥ śrutvā rājā sarṣigaṇas tadā |

12.2१२.२

सबन्धुर् अगमत् तत्र जनको यत्र वर्तते ॥ (१२।२)

sabandhur agamat tatra janako yatra vartate ||

13.1१३.१

स राजा मन्त्रिसहितः सोपाध्यायः सबान्धवः । (१३।१)

sa rājā mantrisahitaḥ sopādhyāyaḥ sabāndhavaḥ |

13.2१३.२

वाक्यं वाक्यविदां श्रेष्ठो वैदेहम् इदम् अब्रवीत् ॥ (१३।२)

vākyaṃ vākyavidāṃ śreṣṭho vaideham idam abravīt ||

14.1१४.१

विदितं ते महाराज इक्ष्वाकुकुलदैवतम् । (१४।१)

viditaṃ te mahārāja ikṣvākukuladaivatam |

14.2१४.२

वक्ता सर्वेषु कृत्येषु वसिष्ठो भगवान् ऋषिः ॥ (१४।२)

vaktā sarveṣu kṛtyeṣu vasiṣṭho bhagavān ṛṣiḥ ||

15.1१५.१

विश्वामित्राभ्यनुज्ञातः सह सर्वैर् महर्षिभिः । (१५।१)

viśvāmitrābhyanujñātaḥ saha sarvair maharṣibhiḥ |

15.2१५.२

एष वक्ष्यति धर्मात्मा वसिष्ठो मे यथाक्रमम् ॥ (१५।२)

eṣa vakṣyati dharmātmā vasiṣṭho me yathākramam ||

16.1१६.१

तूष्णींभूते दशरथे वसिष्ठो भगवान् ऋषिः । (१६।१)

tūṣṇīṃbhūte daśarathe vasiṣṭho bhagavān ṛṣiḥ |

16.2१६.२

उवाच वाक्यं वाक्यज्ञो वैदेहं सपुरोहितम् ॥ (१६।२)

uvāca vākyaṃ vākyajño vaidehaṃ sapurohitam ||

17.1१७.१

अव्यक्तप्रभवो ब्रह्मा शाश्वतो नित्य अव्ययः । (१७।१)

avyaktaprabhavo brahmā śāśvato nitya avyayaḥ |

17.2१७.२

तस्मान् मरीचिः संजज्ञे मरीचेः कश्यपः सुतः ॥ (१७।२)

tasmān marīciḥ saṃjajñe marīceḥ kaśyapaḥ sutaḥ ||

18.1१८.१

विवस्वान् कश्यपाज् जज्ञे मनुर् वैवस्वतः स्मृतः । (१८।१)

vivasvān kaśyapāj jajñe manur vaivasvataḥ smṛtaḥ |

18.2१८.२

मनुः प्रजापतिः पूर्वम् इक्ष्वाकुस् तु मनोः सुतः ॥ (१८।२)

manuḥ prajāpatiḥ pūrvam ikṣvākus tu manoḥ sutaḥ ||

19.1१९.१

तम् इक्ष्वाकुम् अयोध्यायां राजानं विद्धि पूर्वकम् । (१९।१)

tam ikṣvākum ayodhyāyāṃ rājānaṃ viddhi pūrvakam |

19.2१९.२

इक्ष्वाकोस् तु सुतः श्रीमान् विकुक्षिर् उदपद्यत ॥ (१९।२)

ikṣvākos tu sutaḥ śrīmān vikukṣir udapadyata ||

20.1२०.१

विकुक्षेस् तु महातेजा बाणः पुत्रः प्रतापवान् । (२०।१)

vikukṣes tu mahātejā bāṇaḥ putraḥ pratāpavān |

20.2२०.२

बाणस्य तु महातेजा अनरण्यः प्रतापवान् ॥ (२०।२)

bāṇasya tu mahātejā anaraṇyaḥ pratāpavān ||

21.1२१.१

अनरण्यात् पृथुर् जज्ञे त्रिशङ्कुस् तु पृथोः सुतः । (२१।१)

anaraṇyāt pṛthur jajñe triśaṅkus tu pṛthoḥ sutaḥ |

21.2२१.२

त्रिशङ्कोर् अभवत् पुत्रो धुन्धुमारो महायशाः ॥ (२१।२)

triśaṅkor abhavat putro dhundhumāro mahāyaśāḥ ||

22.1२२.१

धुन्धुमारान् महातेजा युवनाश्वो महारथः । (२२।१)

dhundhumārān mahātejā yuvanāśvo mahārathaḥ |

22.2२२.२

युवनाश्वसुतः श्रीमान् मान्धाता पृथिवीपतिः ॥ (२२।२)

yuvanāśvasutaḥ śrīmān māndhātā pṛthivīpatiḥ ||

23.1२३.१

मान्धातुस् तु सुतः श्रीमान् सुसंधिर् उदपद्यत । (२३।१)

māndhātus tu sutaḥ śrīmān susaṃdhir udapadyata |

23.2२३.२

सुसंधेर् अपि पुत्रौ द्वौ ध्रुवसंधिः प्रसेनजित् ॥ (२३।२)

susaṃdher api putrau dvau dhruvasaṃdhiḥ prasenajit ||

24.1२४.१

यशस्वी ध्रुवसंधेस् तु भरतो नाम नामतः । (२४।१)

yaśasvī dhruvasaṃdhes tu bharato nāma nāmataḥ |

24.2२४.२

भरतात् तु महातेजा असितो नाम जायत ॥ (२४।२)

bharatāt tu mahātejā asito nāma jāyata ||

25.1२५.१

सह तेन गरेणैव जातः स सगरो ऽभवत् । (२५।१)

saha tena gareṇaiva jātaḥ sa sagaro 'bhavat |

25.2२५.२

सगरस्यासमञ्जस् तु असमञ्जाद् अथांशुमान् ॥ (२५।२)

sagarasyāsamañjas tu asamañjād athāṃśumān ||

26.1२६.१

दिलीपो ऽंशुमतः पुत्रो दिलीपस्य भगीरथः । (२६।१)

dilīpo 'ṃśumataḥ putro dilīpasya bhagīrathaḥ |

26.2२६.२

भगीरथात् ककुत्स्थश् च ककुत्स्थस्य रघुस् तथा ॥ (२६।२)

bhagīrathāt kakutsthaś ca kakutsthasya raghus tathā ||

27.1२७.१

रघोस् तु पुत्रस् तेजस्वी प्रवृद्धः पुरुषादकः । (२७।१)

raghos tu putras tejasvī pravṛddhaḥ puruṣādakaḥ |

27.2२७.२

कल्माषपादो ह्य् अभवत् तस्माज् जातस् तु शङ्खणः ॥ (२७।२)

kalmāṣapādo hy abhavat tasmāj jātas tu śaṅkhaṇaḥ ||

28.1२८.१

सुदर्शनः शङ्खणस्य अग्निवर्णः सुदर्शनात् । (२८।१)

sudarśanaḥ śaṅkhaṇasya agnivarṇaḥ sudarśanāt |

28.2२८.२

शीघ्रगस् त्व् अग्निवर्णस्य शीघ्रगस्य मरुः सुतः ॥ (२८।२)

śīghragas tv agnivarṇasya śīghragasya maruḥ sutaḥ ||

29.1२९.१

मरोः प्रशुश्रुकस् त्व् आसीद् अम्बरीषः प्रशुश्रुकात् । (२९।१)

maroḥ praśuśrukas tv āsīd ambarīṣaḥ praśuśrukāt |

29.2२९.२

अम्बरीषस्य पुत्रो ऽभून् नहुषः पृथिवीपतिः ॥ (२९।२)

ambarīṣasya putro 'bhūn nahuṣaḥ pṛthivīpatiḥ ||

30.1३०.१

नहुषस्य ययातिस् तु नाभागस् तु ययातिजः । (३०।१)

nahuṣasya yayātis tu nābhāgas tu yayātijaḥ |

30.2३०.२

नाभागस्य बभूवाज अजाद् दशरथो ऽभवत् । (३०।२)

nābhāgasya babhūvāja ajād daśaratho 'bhavat |

30.3३०.३

तस्माद् दशरथाज् जातौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥ (३०।३)

tasmād daśarathāj jātau bhrātarau rāmalakṣmaṇau ||

31.1३१.१

आदिवंशविशुद्धानां राज्ञां परमधर्मिणाम् । (३१।१)

ādivaṃśaviśuddhānāṃ rājñāṃ paramadharmiṇām |

31.2३१.२

इक्ष्वाकुकुलजातानां वीराणां सत्यवादिनाम् ॥ (३१।२)

ikṣvākukulajātānāṃ vīrāṇāṃ satyavādinām ||

32.1३२.१

रामलक्ष्मणयोर् अर्थे त्वत्सुते वरये नृप । (३२।१)

rāmalakṣmaṇayor arthe tvatsute varaye nṛpa |

32.2३२.२

सदृशाभ्यां नरश्रेष्ठ सदृशे दातुम् अर्हसि ॥ (३२।२)

sadṛśābhyāṃ naraśreṣṭha sadṛśe dātum arhasi ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 1, 69

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit