रामायणRāmāyaṇa

Rām, 5, 53

377 of 606 · 56 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

संदीप्यमानां विध्वस्तां त्रस्तरक्षोगणां पुरीम् । (१।१)

saṃdīpyamānāṃ vidhvastāṃ trastarakṣogaṇāṃ purīm |

1.2१.२

अवेक्ष्य हनुमांल्लङ्कां चिन्तयामास वानरः ॥ (१।२)

avekṣya hanumāṃllaṅkāṃ cintayāmāsa vānaraḥ ||

2.1२.१

तस्याभूत् सुमहांस्त्रासः कुत्सा चात्मन्यजायत । (२।१)

tasyābhūt sumahāṃstrāsaḥ kutsā cātmanyajāyata |

2.2२.२

लङ्कां प्रदहता कर्म किंस्वित् कृतम् इदं मया ॥ (२।२)

laṅkāṃ pradahatā karma kiṃsvit kṛtam idaṃ mayā ||

3.1३.१

धन्यास्ते पुरुषश्रेष्ठा ये बुद्ध्या कोपम् उत्थितम् । (३।१)

dhanyāste puruṣaśreṣṭhā ye buddhyā kopam utthitam |

3.2३.२

निरुन्धन्ति महात्मानो दीप्तम् अग्निम् इवाम्भसा ॥ (३।२)

nirundhanti mahātmāno dīptam agnim ivāmbhasā ||

4.1४.१

यदि दग्धा त्वियं लङ्का नूनम् आर्यापि जानकी । (४।१)

yadi dagdhā tviyaṃ laṅkā nūnam āryāpi jānakī |

4.2४.२

दग्धा तेन मया भर्तुर् हतं कार्यम् अजानता ॥ (४।२)

dagdhā tena mayā bhartur hataṃ kāryam ajānatā ||

5.1५.१

यदर्थम् अयम् आरम्भस्तत् कार्यम् अवसादितम् । (५।१)

yadartham ayam ārambhastat kāryam avasāditam |

5.2५.२

मया हि दहता लङ्कां न सीता परिरक्षिता ॥ (५।२)

mayā hi dahatā laṅkāṃ na sītā parirakṣitā ||

6.1६.१

ईषत्कार्यम् इदं कार्यं कृतम् आसीन्न संशयः । (६।१)

īṣatkāryam idaṃ kāryaṃ kṛtam āsīnna saṃśayaḥ |

6.2६.२

तस्य क्रोधाभिभूतेन मया मूलक्षयः कृतः ॥ (६।२)

tasya krodhābhibhūtena mayā mūlakṣayaḥ kṛtaḥ ||

7.1७.१

विनष्टा जानकी व्यक्तं न ह्यदग्धः प्रदृश्यते । (७।१)

vinaṣṭā jānakī vyaktaṃ na hyadagdhaḥ pradṛśyate |

7.2७.२

लङ्कायाः कश्चिद् उद्देशः सर्वा भस्मीकृता पुरी ॥ (७।२)

laṅkāyāḥ kaścid uddeśaḥ sarvā bhasmīkṛtā purī ||

8.1८.१

यदि तद् विहतं कार्यं मया प्रज्ञाविपर्ययात् । (८।१)

yadi tad vihataṃ kāryaṃ mayā prajñāviparyayāt |

8.2८.२

इहैव प्राणसंन्यासो ममापि ह्यतिरोचते ॥ (८।२)

ihaiva prāṇasaṃnyāso mamāpi hyatirocate ||

9.1९.१

किम् अग्नौ निपताम्यद्य आहोस्विद् वडवामुखे । (९।१)

kim agnau nipatāmyadya āhosvid vaḍavāmukhe |

9.2९.२

शरीरम् आहो सत्त्वानां दद्मि सागरवासिनाम् ॥ (९।२)

śarīram āho sattvānāṃ dadmi sāgaravāsinām ||

10.1१०.१

कथं हि जीवता शक्यो मया द्रष्टुं हरीश्वरः । (१०।१)

kathaṃ hi jīvatā śakyo mayā draṣṭuṃ harīśvaraḥ |

10.2१०.२

तौ वा पुरुषशार्दूलौ कार्यसर्वस्वघातिना ॥ (१०।२)

tau vā puruṣaśārdūlau kāryasarvasvaghātinā ||

11.1११.१

मया खलु तद् एवेदं रोषदोषात् प्रदर्शितम् । (११।१)

mayā khalu tad evedaṃ roṣadoṣāt pradarśitam |

11.2११.२

प्रथितं त्रिषु लोकेषु कपित्वम् अनवस्थितम् ॥ (११।२)

prathitaṃ triṣu lokeṣu kapitvam anavasthitam ||

12.1१२.१

धिग् अस्तु राजसं भावम् अनीशम् अनवस्थितम् । (१२।१)

dhig astu rājasaṃ bhāvam anīśam anavasthitam |

12.2१२.२

ईश्वरेणापि यद् रागान्मया सीता न रक्षिता ॥ (१२।२)

īśvareṇāpi yad rāgānmayā sītā na rakṣitā ||

13.1१३.१

विनष्टायां तु सीतायां तावुभौ विनशिष्यतः । (१३।१)

vinaṣṭāyāṃ tu sītāyāṃ tāvubhau vinaśiṣyataḥ |

13.2१३.२

तयोर् विनाशे सुग्रीवः सबन्धुर् विनशिष्यति ॥ (१३।२)

tayor vināśe sugrīvaḥ sabandhur vinaśiṣyati ||

14.1१४.१

एतद् एव वचः श्रुत्वा भरतो भ्रातृवत्सलः । (१४।१)

etad eva vacaḥ śrutvā bharato bhrātṛvatsalaḥ |

14.2१४.२

धर्मात्मा सहशत्रुघ्नः कथं शक्ष्यति जीवितुम् ॥ (१४।२)

dharmātmā sahaśatrughnaḥ kathaṃ śakṣyati jīvitum ||

15.1१५.१

इक्ष्वाकुवंशे धर्मिष्ठे गते नाशम् असंशयम् । (१५।१)

ikṣvākuvaṃśe dharmiṣṭhe gate nāśam asaṃśayam |

15.2१५.२

भविष्यन्ति प्रजाः सर्वाः शोकसंतापपीडिताः ॥ (१५।२)

bhaviṣyanti prajāḥ sarvāḥ śokasaṃtāpapīḍitāḥ ||

16.1१६.१

तद् अहं भाग्यरहितो लुप्तधर्मार्थसंग्रहः । (१६।१)

tad ahaṃ bhāgyarahito luptadharmārthasaṃgrahaḥ |

16.2१६.२

रोषदोषपरीतात्मा व्यक्तं लोकविनाशनः ॥ (१६।२)

roṣadoṣaparītātmā vyaktaṃ lokavināśanaḥ ||

17.1१७.१

इति चिन्तयतस्तस्य निमित्तान्युपपेदिरे । (१७।१)

iti cintayatastasya nimittānyupapedire |

17.2१७.२

पूर्वम् अप्युपलब्धानि साक्षात् पुनर् अचिन्तयत् ॥ (१७।२)

pūrvam apyupalabdhāni sākṣāt punar acintayat ||

18.1१८.१

अथवा चारुसर्वाङ्गी रक्षिता स्वेन तेजसा । (१८।१)

athavā cārusarvāṅgī rakṣitā svena tejasā |

18.2१८.२

न नशिष्यति कल्याणी नाग्निर् अग्नौ प्रवर्तते ॥ (१८।२)

na naśiṣyati kalyāṇī nāgnir agnau pravartate ||

19.1१९.१

न हि धर्मात्मनस्तस्य भार्याम् अमिततेजसः । (१९।१)

na hi dharmātmanastasya bhāryām amitatejasaḥ |

19.2१९.२

स्वचारित्राभिगुप्तां तां स्प्रष्टुम् अर्हति पावकः ॥ (१९।२)

svacāritrābhiguptāṃ tāṃ spraṣṭum arhati pāvakaḥ ||

20.1२०.१

नूनं रामप्रभावेन वैदेह्याः सुकृतेन च । (२०।१)

nūnaṃ rāmaprabhāvena vaidehyāḥ sukṛtena ca |

20.2२०.२

यन्मां दहनकर्मायं नादहद्धव्यवाहनः ॥ (२०।२)

yanmāṃ dahanakarmāyaṃ nādahaddhavyavāhanaḥ ||

21.1२१.१

त्रयाणां भरतादीनां भ्रातॄणां देवता च या । (२१।१)

trayāṇāṃ bharatādīnāṃ bhrātṝṇāṃ devatā ca yā |

21.2२१.२

रामस्य च मनःकान्ता सा कथं विनशिष्यति ॥ (२१।२)

rāmasya ca manaḥkāntā sā kathaṃ vinaśiṣyati ||

22.1२२.१

यद् वा दहनकर्मायं सर्वत्र प्रभुर् अव्ययः । (२२।१)

yad vā dahanakarmāyaṃ sarvatra prabhur avyayaḥ |

22.2२२.२

न मे दहति लाङ्गूलं कथम् आर्यां प्रधक्ष्यति ॥ (२२।२)

na me dahati lāṅgūlaṃ katham āryāṃ pradhakṣyati ||

23.1२३.१

तपसा सत्यवाक्येन अनन्यत्वाच्च भर्तरि । (२३।१)

tapasā satyavākyena ananyatvācca bhartari |

23.2२३.२

अपि सा निर्दहेद् अग्निं न ताम् अग्निः प्रधक्ष्यति ॥ (२३।२)

api sā nirdahed agniṃ na tām agniḥ pradhakṣyati ||

24.1२४.१

स तथा चिन्तयंस्तत्र देव्या धर्मपरिग्रहम् । (२४।१)

sa tathā cintayaṃstatra devyā dharmaparigraham |

24.2२४.२

शुश्राव हनुमान् वाक्यं चारणानां महात्मनाम् ॥ (२४।२)

śuśrāva hanumān vākyaṃ cāraṇānāṃ mahātmanām ||

25.1२५.१

अहो खलु कृतं कर्म दुर्विषह्यं हनूमता । (२५।१)

aho khalu kṛtaṃ karma durviṣahyaṃ hanūmatā |

25.2२५.२

अग्निं विसृजताभीक्ष्णं भीमं राक्षससद्मनि ॥ (२५।२)

agniṃ visṛjatābhīkṣṇaṃ bhīmaṃ rākṣasasadmani ||

26.1२६.१

दग्धेयं नगरी लङ्का साट्टप्राकारतोरणा । (२६।१)

dagdheyaṃ nagarī laṅkā sāṭṭaprākāratoraṇā |

26.2२६.२

जानकी न च दग्धेति विस्मयो ऽद्भुत एव नः ॥ (२६।२)

jānakī na ca dagdheti vismayo 'dbhuta eva naḥ ||

27.1२७.१

स निमित्तैश्च दृष्टार्थैः कारणैश्च महागुणैः । (२७।१)

sa nimittaiśca dṛṣṭārthaiḥ kāraṇaiśca mahāguṇaiḥ |

27.2२७.२

ऋषिवाक्यैश्च हनुमान् अभवत् प्रीतमानसः ॥ (२७।२)

ṛṣivākyaiśca hanumān abhavat prītamānasaḥ ||

28.1२८.१

ततः कपिः प्राप्तमनोरथार्थस् ताम् अक्षतां राजसुतां विदित्वा । (२८।१)

tataḥ kapiḥ prāptamanorathārthas tām akṣatāṃ rājasutāṃ viditvā |

28.2२८.२

प्रत्यक्षतस्तां पुनर् एव दृष्ट्वा प्रतिप्रयाणाय मतिं चकार ॥ (२८।२)

pratyakṣatastāṃ punar eva dṛṣṭvā pratiprayāṇāya matiṃ cakāra ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 5, 53

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit