रामायणRāmāyaṇa

Rām, 4, 65

323 of 606 · 72 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अनेकशतसाहस्रीं विषण्णां हरिवाहिनीम् । (१।१)

anekaśatasāhasrīṃ viṣaṇṇāṃ harivāhinīm |

1.2१.२

जाम्बवान् समुदीक्ष्यैवं हनुमन्तम् अथाब्रवीत् ॥ (१।२)

jāmbavān samudīkṣyaivaṃ hanumantam athābravīt ||

2.1२.१

वीर वानरलोकस्य सर्वशास्त्रम् अथाब्रवीत् । (२।१)

vīra vānaralokasya sarvaśāstram athābravīt |

2.2२.२

तूष्णीम् एकान्तम् आश्रित्य हनुमन् किं न जल्पसि ॥ (२।२)

tūṣṇīm ekāntam āśritya hanuman kiṃ na jalpasi ||

3.1३.१

हनुमन् हरिराजस्य सुग्रीवस्य समो ह्यसि । (३।१)

hanuman harirājasya sugrīvasya samo hyasi |

3.2३.२

रामलक्ष्मणयोश्चापि तेजसा च बलेन च ॥ (३।२)

rāmalakṣmaṇayoścāpi tejasā ca balena ca ||

4.1४.१

अरिष्टनेमिनः पुत्रौ वैनतेयो महाबलः । (४।१)

ariṣṭaneminaḥ putrau vainateyo mahābalaḥ |

4.2४.२

गरुत्मान् इव विख्यात उत्तमः सर्वपक्षिणाम् ॥ (४।२)

garutmān iva vikhyāta uttamaḥ sarvapakṣiṇām ||

5.1५.१

बहुशो हि मया दृष्टः सागरे स महाबलः । (५।१)

bahuśo hi mayā dṛṣṭaḥ sāgare sa mahābalaḥ |

5.2५.२

भुजगान् उद्धरन् पक्षी महावेगो महायशाः ॥ (५।२)

bhujagān uddharan pakṣī mahāvego mahāyaśāḥ ||

6.1६.१

पक्षयोर् यद् बलं तस्य तावद् भुजबलं तव । (६।१)

pakṣayor yad balaṃ tasya tāvad bhujabalaṃ tava |

6.2६.२

विक्रमश्चापि वेगश्च न ते तेनापहीयते ॥ (६।२)

vikramaścāpi vegaśca na te tenāpahīyate ||

7.1७.१

बलं बुद्धिश्च तेजश्च सत्त्वं च हरिसत्तम । (७।१)

balaṃ buddhiśca tejaśca sattvaṃ ca harisattama |

7.2७.२

विशिष्टं सर्वभूतेषु किम् आत्मानं न बुध्यसे ॥ (७।२)

viśiṣṭaṃ sarvabhūteṣu kim ātmānaṃ na budhyase ||

8.1८.१

अप्सराप्सरसां श्रेष्ठा विख्याता पुञ्जिकस्थला । (८।१)

apsarāpsarasāṃ śreṣṭhā vikhyātā puñjikasthalā |

8.2८.२

अज्ञनेति परिख्याता पत्नी केसरिणो हरेः ॥ (८।२)

ajñaneti parikhyātā patnī kesariṇo hareḥ ||

9.1९.१

अभिशापाद् अभूत् तात वानरी कामरूपिणी । (९।१)

abhiśāpād abhūt tāta vānarī kāmarūpiṇī |

9.2९.२

दुहिता वानरेन्द्रस्य कुञ्जरस्य महात्मनः ॥ (९।२)

duhitā vānarendrasya kuñjarasya mahātmanaḥ ||

10.1१०.१

कपित्वे चारुसर्वाङ्गी कदाचित् कामरूपिणी । (१०।१)

kapitve cārusarvāṅgī kadācit kāmarūpiṇī |

10.2१०.२

मानुषं विग्रहं कृत्वा यौवनोत्तमशालिनी ॥ (१०।२)

mānuṣaṃ vigrahaṃ kṛtvā yauvanottamaśālinī ||

11.1११.१

अचरत् पर्वतस्याग्रे प्रावृडम्बुदसंनिभे । (११।१)

acarat parvatasyāgre prāvṛḍambudasaṃnibhe |

11.2११.२

विचित्रमाल्याभरणा महार्हक्षौमवासिनी ॥ (११।२)

vicitramālyābharaṇā mahārhakṣaumavāsinī ||

12.1१२.१

तस्या वस्त्रं विशालाक्ष्याः पीतं रक्तदशं शुभम् । (१२।१)

tasyā vastraṃ viśālākṣyāḥ pītaṃ raktadaśaṃ śubham |

12.2१२.२

स्थितायाः पर्वतस्याग्रे मारुतो ऽपहरच्छनैः ॥ (१२।२)

sthitāyāḥ parvatasyāgre māruto 'paharacchanaiḥ ||

13.1१३.१

स ददर्श ततस्तस्या वृत्तावूरू सुसंहतौ । (१३।१)

sa dadarśa tatastasyā vṛttāvūrū susaṃhatau |

13.2१३.२

स्तनौ च पीनौ सहितौ सुजातं चारु चाननम् ॥ (१३।२)

stanau ca pīnau sahitau sujātaṃ cāru cānanam ||

14.1१४.१

तां विशालायतश्रोणीं तनुमध्यां यशस्विनीम् । (१४।१)

tāṃ viśālāyataśroṇīṃ tanumadhyāṃ yaśasvinīm |

14.2१४.२

दृष्ट्वैव शुभसर्वाङ्गीं पवनः काममोहितः ॥ (१४।२)

dṛṣṭvaiva śubhasarvāṅgīṃ pavanaḥ kāmamohitaḥ ||

15.1१५.१

स तां भुजाभ्यां पीनाभ्यां पर्यष्वजत मारुतः । (१५।१)

sa tāṃ bhujābhyāṃ pīnābhyāṃ paryaṣvajata mārutaḥ |

15.2१५.२

मन्मथाविष्टसर्वाङ्गो गतात्मा ताम् अनिन्दिताम् ॥ (१५।२)

manmathāviṣṭasarvāṅgo gatātmā tām aninditām ||

16.1१६.१

सा तु तत्रैव संभ्रान्ता सुवृत्ता वाक्यम् अब्रवीत् । (१६।१)

sā tu tatraiva saṃbhrāntā suvṛttā vākyam abravīt |

16.2१६.२

एकपत्नीव्रतम् इदं को नाशयितुम् इच्छति ॥ (१६।२)

ekapatnīvratam idaṃ ko nāśayitum icchati ||

17.1१७.१

अञ्जनाया वचः श्रुत्वा मारुतः प्रत्यभाषत । (१७।१)

añjanāyā vacaḥ śrutvā mārutaḥ pratyabhāṣata |

17.2१७.२

न त्वां हिंसामि सुश्रोणि मा भूत् ते सुभगे भयम् ॥ (१७।२)

na tvāṃ hiṃsāmi suśroṇi mā bhūt te subhage bhayam ||

18.1१८.१

मनसास्मि गतो यत् त्वां परिष्वज्य यशस्विनि । (१८।१)

manasāsmi gato yat tvāṃ pariṣvajya yaśasvini |

18.2१८.२

वीर्यवान् बुद्धिसम्पन्नः पुत्रस्तव भविष्यति ॥ (१८।२)

vīryavān buddhisampannaḥ putrastava bhaviṣyati ||

19.1१९.१

अभ्युत्थितं ततः सूर्यं बालो दृष्ट्वा महावने । (१९।१)

abhyutthitaṃ tataḥ sūryaṃ bālo dṛṣṭvā mahāvane |

19.2१९.२

फलं चेति जिघृक्षुस्त्वम् उत्प्लुत्याभ्यपतो दिवम् ॥ (१९।२)

phalaṃ ceti jighṛkṣustvam utplutyābhyapato divam ||

20.1२०.१

शतानि त्रीणि गत्वाथ योजनानां महाकपे । (२०।१)

śatāni trīṇi gatvātha yojanānāṃ mahākape |

20.2२०.२

तेजसा तस्य निर्धूतो न विषादं ततो गतः ॥ (२०।२)

tejasā tasya nirdhūto na viṣādaṃ tato gataḥ ||

21.1२१.१

तावद् आपततस्तूर्णम् अन्तरिक्षं महाकपे । (२१।१)

tāvad āpatatastūrṇam antarikṣaṃ mahākape |

21.2२१.२

क्षिप्तम् इन्द्रेण ते वज्रं क्रोधाविष्टेन धीमता ॥ (२१।२)

kṣiptam indreṇa te vajraṃ krodhāviṣṭena dhīmatā ||

22.1२२.१

ततः शैलाग्रशिखरे वामो हनुर् अभज्यत । (२२।१)

tataḥ śailāgraśikhare vāmo hanur abhajyata |

22.2२२.२

ततो हि नामधेयं ते हनुमान् इति कीर्त्यते ॥ (२२।२)

tato hi nāmadheyaṃ te hanumān iti kīrtyate ||

23.1२३.१

ततस्त्वां निहतं दृष्ट्वा वायुर् गन्धवहः स्वयम् । (२३।१)

tatastvāṃ nihataṃ dṛṣṭvā vāyur gandhavahaḥ svayam |

23.2२३.२

त्रैलोक्ये भृशसंक्रुद्धो न ववौ वै प्रभञ्जनः ॥ (२३।२)

trailokye bhṛśasaṃkruddho na vavau vai prabhañjanaḥ ||

24.1२४.१

संभ्रान्ताश्च सुराः सर्वे त्रैलोक्ये क्षुभिते सति । (२४।१)

saṃbhrāntāśca surāḥ sarve trailokye kṣubhite sati |

24.2२४.२

प्रसादयन्ति संक्रुद्धं मारुतं भुवनेश्वराः ॥ (२४।२)

prasādayanti saṃkruddhaṃ mārutaṃ bhuvaneśvarāḥ ||

25.1२५.१

प्रसादिते च पवने ब्रह्मा तुभ्यं वरं ददौ । (२५।१)

prasādite ca pavane brahmā tubhyaṃ varaṃ dadau |

25.2२५.२

अशस्त्रवध्यतां तात समरे सत्यविक्रम ॥ (२५।२)

aśastravadhyatāṃ tāta samare satyavikrama ||

26.1२६.१

वज्रस्य च निपातेन विरुजं त्वां समीक्ष्य च । (२६।१)

vajrasya ca nipātena virujaṃ tvāṃ samīkṣya ca |

26.2२६.२

सहस्रनेत्रः प्रीतात्मा ददौ ते वरम् उत्तमम् ॥ (२६।२)

sahasranetraḥ prītātmā dadau te varam uttamam ||

27.1२७.१

स्वच्छन्दतश्च मरणं ते भूयाद् इति वै प्रभो । (२७।१)

svacchandataśca maraṇaṃ te bhūyād iti vai prabho |

27.2२७.२

स त्वं केसरिणः पुत्रः क्षेत्रजो भीमविक्रमः ॥ (२७।२)

sa tvaṃ kesariṇaḥ putraḥ kṣetrajo bhīmavikramaḥ ||

28.1२८.१

मारुतस्यौरसः पुत्रस्तेजसा चापि तत्समः । (२८।१)

mārutasyaurasaḥ putrastejasā cāpi tatsamaḥ |

28.2२८.२

त्वं हि वायुसुतो वत्स प्लवने चापि तत्समः ॥ (२८।२)

tvaṃ hi vāyusuto vatsa plavane cāpi tatsamaḥ ||

29.1२९.१

वयम् अद्य गतप्राणा भवान् अस्मासु साम्प्रतम् । (२९।१)

vayam adya gataprāṇā bhavān asmāsu sāmpratam |

29.2२९.२

दाक्ष्यविक्रमसम्पन्नः पक्षिराज इवापरः ॥ (२९।२)

dākṣyavikramasampannaḥ pakṣirāja ivāparaḥ ||

30.1३०.१

त्रिविक्रमे मया तात सशैलवनकानना । (३०।१)

trivikrame mayā tāta saśailavanakānanā |

30.2३०.२

त्रिः सप्तकृत्वः पृथिवी परिक्रान्ता प्रदक्षिणम् ॥ (३०।२)

triḥ saptakṛtvaḥ pṛthivī parikrāntā pradakṣiṇam ||

31.1३१.१

तदा चौषधयो ऽस्माभिः संचिता देवशासनात् । (३१।१)

tadā cauṣadhayo 'smābhiḥ saṃcitā devaśāsanāt |

31.2३१.२

निष्पन्नम् अमृतं याभिस्तदासीन्नो महद् बलम् ॥ (३१।२)

niṣpannam amṛtaṃ yābhistadāsīnno mahad balam ||

32.1३२.१

स इदानीम् अहं वृद्धः परिहीनपराक्रमः । (३२।१)

sa idānīm ahaṃ vṛddhaḥ parihīnaparākramaḥ |

32.2३२.२

साम्प्रतं कालम् अस्माकं भवान् सर्वगुणान्वितः ॥ (३२।२)

sāmprataṃ kālam asmākaṃ bhavān sarvaguṇānvitaḥ ||

33.1३३.१

तद् विजृम्भस्व विक्रान्तः प्लवताम् उत्तमो ह्यसि । (३३।१)

tad vijṛmbhasva vikrāntaḥ plavatām uttamo hyasi |

33.2३३.२

त्वद्वीर्यं द्रष्टुकामेयं सर्वा वानरवाहिनी ॥ (३३।२)

tvadvīryaṃ draṣṭukāmeyaṃ sarvā vānaravāhinī ||

34.1३४.१

उत्तिष्ठ हरिशार्दूल लङ्घयस्व महार्णवम् । (३४।१)

uttiṣṭha hariśārdūla laṅghayasva mahārṇavam |

34.2३४.२

परा हि सर्वभूतानां हनुमन् या गतिस्तव ॥ (३४।२)

parā hi sarvabhūtānāṃ hanuman yā gatistava ||

35.1३५.१

विषण्णा हरयः सर्वे हनुमन् किम् उपेक्षसे । (३५।१)

viṣaṇṇā harayaḥ sarve hanuman kim upekṣase |

35.2३५.२

विक्रमस्व महावेगो विष्णुस्त्रीन् विक्रमान् इव ॥ (३५।२)

vikramasva mahāvego viṣṇustrīn vikramān iva ||

36.1३६.१

ततस्तु वै जाम्बवताभिचोदितः प्रतीतवेगः पवनात्मजः कपिः । (३६।१)

tatastu vai jāmbavatābhicoditaḥ pratītavegaḥ pavanātmajaḥ kapiḥ |

36.2३६.२

प्रहर्षयंस्तां हरिवीर वाहिनीं चकार रूपं महद् आत्मनस्तदा ॥ (३६।२)

praharṣayaṃstāṃ harivīra vāhinīṃ cakāra rūpaṃ mahad ātmanastadā ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 4, 65

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit