रामायणRāmāyaṇa

Rām, 1, 32

32 of 606 · 52 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

तस्य तद् वचनं श्रुत्वा कुशनाभस्य धीमतः । (१।१)

tasya tad vacanaṃ śrutvā kuśanābhasya dhīmataḥ |

1.2१.२

शिरोभिश् चरणौ स्पृष्ट्वा कन्याशतम् अभाषत ॥ (१।२)

śirobhiś caraṇau spṛṣṭvā kanyāśatam abhāṣata ||

2.1२.१

वायुः सर्वात्मको राजन् प्रधर्षयितुम् इच्छति । (२।१)

vāyuḥ sarvātmako rājan pradharṣayitum icchati |

2.2२.२

अशुभं मार्गम् आस्थाय न धर्मं प्रत्यवेक्षते ॥ (२।२)

aśubhaṃ mārgam āsthāya na dharmaṃ pratyavekṣate ||

3.1३.१

पितृमत्यः स्म भद्रं ते स्वच्छन्दे न वयं स्थिताः । (३।१)

pitṛmatyaḥ sma bhadraṃ te svacchande na vayaṃ sthitāḥ |

3.2३.२

पितरं नो वृणीष्व त्वं यदि नो दास्यते तव ॥ (३।२)

pitaraṃ no vṛṇīṣva tvaṃ yadi no dāsyate tava ||

4.1४.१

तेन पापानुबन्धेन वचनं न प्रतीच्छता । (४।१)

tena pāpānubandhena vacanaṃ na pratīcchatā |

4.2४.२

एवं ब्रुवन्त्यः सर्वाः स्म वायुना निहता भृशम् ॥ (४।२)

evaṃ bruvantyaḥ sarvāḥ sma vāyunā nihatā bhṛśam ||

5.1५.१

तासां तद्वचनं श्रुत्वा राजा परमधार्मिकः । (५।१)

tāsāṃ tadvacanaṃ śrutvā rājā paramadhārmikaḥ |

5.2५.२

प्रत्युवाच महातेजाः कन्याशतम् अनुत्तमम् ॥ (५।२)

pratyuvāca mahātejāḥ kanyāśatam anuttamam ||

6.1६.१

क्षान्तं क्षमावतां पुत्र्यः कर्तव्यं सुमहत् कृतम् । (६।१)

kṣāntaṃ kṣamāvatāṃ putryaḥ kartavyaṃ sumahat kṛtam |

6.2६.२

ऐकमत्यम् उपागम्य कुलं चावेक्षितं मम ॥ (६।२)

aikamatyam upāgamya kulaṃ cāvekṣitaṃ mama ||

7.1७.१

अलंकारो हि नारीणां क्षमा तु पुरुषस्य वा । (७।१)

alaṃkāro hi nārīṇāṃ kṣamā tu puruṣasya vā |

7.2७.२

दुष्करं तच् च वः क्षान्तं त्रिदशेषु विशेषतः ॥ (७।२)

duṣkaraṃ tac ca vaḥ kṣāntaṃ tridaśeṣu viśeṣataḥ ||

8.1८.१

यादृशीर् वः क्षमा पुत्र्यः सर्वासाम् अविशेषतः । (८।१)

yādṛśīr vaḥ kṣamā putryaḥ sarvāsām aviśeṣataḥ |

8.2८.२

क्षमा दानं क्षमा यज्ञः क्षमा सत्यं च पुत्रिकाः ॥ (८।२)

kṣamā dānaṃ kṣamā yajñaḥ kṣamā satyaṃ ca putrikāḥ ||

9.1९.१

क्षमा यशः क्षमा धर्मः क्षमायां विष्ठितं जगत् । (९।१)

kṣamā yaśaḥ kṣamā dharmaḥ kṣamāyāṃ viṣṭhitaṃ jagat |

9.2९.२

विसृज्य कन्याः काकुत्स्थ राजा त्रिदशविक्रमः ॥ (९।२)

visṛjya kanyāḥ kākutstha rājā tridaśavikramaḥ ||

10.1१०.१

मन्त्रज्ञो मन्त्रयामास प्रदानं सह मन्त्रिभिः । (१०।१)

mantrajño mantrayāmāsa pradānaṃ saha mantribhiḥ |

10.2१०.२

देशे काले प्रदानस्य सदृशे प्रतिपादनम् ॥ (१०।२)

deśe kāle pradānasya sadṛśe pratipādanam ||

11.1११.१

एतस्मिन्न् एव काले तु चूली नाम महामुनिः । (११।१)

etasminn eva kāle tu cūlī nāma mahāmuniḥ |

11.2११.२

ऊर्ध्वरेताः शुभाचारो ब्राह्मं तप उपागमत् ॥ (११।२)

ūrdhvaretāḥ śubhācāro brāhmaṃ tapa upāgamat ||

12.1१२.१

तप्यन्तं तम् ऋषिं तत्र गन्धर्वी पर्युपासते । (१२।१)

tapyantaṃ tam ṛṣiṃ tatra gandharvī paryupāsate |

12.2१२.२

सोमदा नाम भद्रं ते ऊर्मिला तनया तदा ॥ (१२।२)

somadā nāma bhadraṃ te ūrmilā tanayā tadā ||

13.1१३.१

सा च तं प्रणता भूत्वा शुश्रूषणपरायणा । (१३।१)

sā ca taṃ praṇatā bhūtvā śuśrūṣaṇaparāyaṇā |

13.2१३.२

उवास काले धर्मिष्ठा तस्यास् तुष्टो ऽभवद् गुरुः ॥ (१३।२)

uvāsa kāle dharmiṣṭhā tasyās tuṣṭo 'bhavad guruḥ ||

14.1१४.१

स च तां कालयोगेन प्रोवाच रघुनन्दन । (१४।१)

sa ca tāṃ kālayogena provāca raghunandana |

14.2१४.२

परितुष्टो ऽस्मि भद्रं ते किं करोमि तव प्रियम् ॥ (१४।२)

parituṣṭo 'smi bhadraṃ te kiṃ karomi tava priyam ||

15.1१५.१

परितुष्टं मुनिं ज्ञात्वा गन्धर्वी मधुरस्वरम् । (१५।१)

parituṣṭaṃ muniṃ jñātvā gandharvī madhurasvaram |

15.2१५.२

उवाच परमप्रीता वाक्यज्ञा वाक्यकोविदम् ॥ (१५।२)

uvāca paramaprītā vākyajñā vākyakovidam ||

16.1१६.१

लक्ष्म्या समुदितो ब्राह्म्या ब्रह्मभूतो महातपाः । (१६।१)

lakṣmyā samudito brāhmyā brahmabhūto mahātapāḥ |

16.2१६.२

ब्राह्मेण तपसा युक्तं पुत्रम् इच्छामि धार्मिकम् ॥ (१६।२)

brāhmeṇa tapasā yuktaṃ putram icchāmi dhārmikam ||

17.1१७.१

अपतिश् चास्मि भद्रं ते भार्या चास्मि न कस्यचित् । (१७।१)

apatiś cāsmi bhadraṃ te bhāryā cāsmi na kasyacit |

17.2१७.२

ब्राह्मेणोपगतायाश् च दातुम् अर्हसि मे सुतम् ॥ (१७।२)

brāhmeṇopagatāyāś ca dātum arhasi me sutam ||

18.1१८.१

तस्याः प्रसन्नो ब्रह्मर्षिर् ददौ पुत्रम् अनुत्तमम् । (१८।१)

tasyāḥ prasanno brahmarṣir dadau putram anuttamam |

18.2१८.२

ब्रह्मदत्त इति ख्यातं मानसं चूलिनः सुतम् ॥ (१८।२)

brahmadatta iti khyātaṃ mānasaṃ cūlinaḥ sutam ||

19.1१९.१

स राजा ब्रह्मदत्तस् तु पुरीम् अध्यवसत् तदा । (१९।१)

sa rājā brahmadattas tu purīm adhyavasat tadā |

19.2१९.२

काम्पिल्यां परया लक्ष्म्या देवराजो यथा दिवम् ॥ (१९।२)

kāmpilyāṃ parayā lakṣmyā devarājo yathā divam ||

20.1२०.१

स बुद्धिं कृतवान् राजा कुशनाभः सुधार्मिकः । (२०।१)

sa buddhiṃ kṛtavān rājā kuśanābhaḥ sudhārmikaḥ |

20.2२०.२

ब्रह्मदत्ताय काकुत्स्थ दातुं कन्याशतं तदा ॥ (२०।२)

brahmadattāya kākutstha dātuṃ kanyāśataṃ tadā ||

21.1२१.१

तम् आहूय महातेजा ब्रह्मदत्तं महीपतिः । (२१।१)

tam āhūya mahātejā brahmadattaṃ mahīpatiḥ |

21.2२१.२

ददौ कन्याशतं राजा सुप्रीतेनान्तरात्मना ॥ (२१।२)

dadau kanyāśataṃ rājā suprītenāntarātmanā ||

22.1२२.१

यथाक्रमं ततः पाणिं जग्राह रघुनन्दन । (२२।१)

yathākramaṃ tataḥ pāṇiṃ jagrāha raghunandana |

22.2२२.२

ब्रह्मदत्तो महीपालस् तासां देवपतिर् यथा ॥ (२२।२)

brahmadatto mahīpālas tāsāṃ devapatir yathā ||

23.1२३.१

स्पृष्टमात्रे ततः पाणौ विकुब्जा विगतज्वराः । (२३।१)

spṛṣṭamātre tataḥ pāṇau vikubjā vigatajvarāḥ |

23.2२३.२

युक्ताः परमया लक्ष्म्या बभुः कन्याशतं तदा ॥ (२३।२)

yuktāḥ paramayā lakṣmyā babhuḥ kanyāśataṃ tadā ||

24.1२४.१

स दृष्ट्वा वायुना मुक्ताः कुशनाभो महीपतिः । (२४।१)

sa dṛṣṭvā vāyunā muktāḥ kuśanābho mahīpatiḥ |

24.2२४.२

बभूव परमप्रीतो हर्षं लेभे पुनः पुनः ॥ (२४।२)

babhūva paramaprīto harṣaṃ lebhe punaḥ punaḥ ||

25.1२५.१

कृतोद्वाहं तु राजानं ब्रह्मदत्तं महीपतिः । (२५।१)

kṛtodvāhaṃ tu rājānaṃ brahmadattaṃ mahīpatiḥ |

25.2२५.२

सदारं प्रेषयामास सोपाध्याय गणं तदा ॥ (२५।२)

sadāraṃ preṣayāmāsa sopādhyāya gaṇaṃ tadā ||

26.1२६.१

सोमदापि सुसंहृष्टा पुत्रस्य सदृशीं क्रियाम् । (२६।१)

somadāpi susaṃhṛṣṭā putrasya sadṛśīṃ kriyām |

26.2२६.२

यथान्यायं च गन्धर्वी स्नुषास् ताः प्रत्यनन्दत ॥ (२६।२)

yathānyāyaṃ ca gandharvī snuṣās tāḥ pratyanandata ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 1, 32

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit