रामायणRāmāyaṇa

Rām, 4, 54

312 of 606 · 41 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

श्रुत्वा हनुमतो वाक्यं प्रश्रितं धर्मसंहितम् । (१।१)

śrutvā hanumato vākyaṃ praśritaṃ dharmasaṃhitam |

1.2१.२

स्वामिसत्कारसंयुक्तम् अङ्गदो वाक्यम् अब्रवीत् ॥ (१।२)

svāmisatkārasaṃyuktam aṅgado vākyam abravīt ||

2.1२.१

स्थैर्यं सर्वात्मना शौचम् आनृशंस्यम् अथार्जवम् । (२।१)

sthairyaṃ sarvātmanā śaucam ānṛśaṃsyam athārjavam |

2.2२.२

विक्रमैश् चैव धैर्यं च सुग्रीवे नोपपद्यते ॥ (२।२)

vikramaiś caiva dhairyaṃ ca sugrīve nopapadyate ||

3.1३.१

भ्रातुर् ज्येष्ठस्य यो भार्यां जीवितो महिषीं प्रियाम् । (३।१)

bhrātur jyeṣṭhasya yo bhāryāṃ jīvito mahiṣīṃ priyām |

3.2३.२

धर्मेण मातरं यस् तु स्वीकरोति जुगुप्सितः ॥ (३।२)

dharmeṇa mātaraṃ yas tu svīkaroti jugupsitaḥ ||

4.1४.१

कथं स धर्मं जानीते येन भ्रात्रा दुरात्मना । (४।१)

kathaṃ sa dharmaṃ jānīte yena bhrātrā durātmanā |

4.2४.२

युद्धायाभिनियुक्तेन बिलस्य पिहितं मुखम् ॥ (४।२)

yuddhāyābhiniyuktena bilasya pihitaṃ mukham ||

5.1५.१

सत्यात् पाणिगृहीतश् च कृतकर्मा महायशाः । (५।१)

satyāt pāṇigṛhītaś ca kṛtakarmā mahāyaśāḥ |

5.2५.२

विस्मृतो राघवो येन स कस्य सुकृतं स्मरेत् ॥ (५।२)

vismṛto rāghavo yena sa kasya sukṛtaṃ smaret ||

6.1६.१

लक्ष्मणस्य भयाद् येन नाधर्मभयभीरुणा । (६।१)

lakṣmaṇasya bhayād yena nādharmabhayabhīruṇā |

6.2६.२

आदिष्टा मार्गितुं सीतां धर्मम् अस्मिन् कथं भवेत् ॥ (६।२)

ādiṣṭā mārgituṃ sītāṃ dharmam asmin kathaṃ bhavet ||

7.1७.१

तस्मिन् पापे कृतघ्ने तु स्मृतिहीने चलात्मनि । (७।१)

tasmin pāpe kṛtaghne tu smṛtihīne calātmani |

7.2७.२

आर्यः को विश्वसेज् जातु तत्कुलीनो जिजीविषुः ॥ (७।२)

āryaḥ ko viśvasej jātu tatkulīno jijīviṣuḥ ||

8.1८.१

राज्ये पुत्रं प्रतिष्ठाप्य सगुणो निर्गुणो ऽपि वा । (८।१)

rājye putraṃ pratiṣṭhāpya saguṇo nirguṇo 'pi vā |

8.2८.२

कथं शत्रुकुलीनं मां सुग्रीवो जीवयिष्यति ॥ (८।२)

kathaṃ śatrukulīnaṃ māṃ sugrīvo jīvayiṣyati ||

9.1९.१

भिन्नमन्त्रो ऽपराद्धश् च हीनशक्तिः कथं ह्य् अहम् । (९।१)

bhinnamantro 'parāddhaś ca hīnaśaktiḥ kathaṃ hy aham |

9.2९.२

किष्किन्धां प्राप्य जीवेयम् अनाथ इव दुर्बलः ॥ (९।२)

kiṣkindhāṃ prāpya jīveyam anātha iva durbalaḥ ||

10.1१०.१

उपांशुदण्डेन हि मां बन्धनेनोपपादयेत् । (१०।१)

upāṃśudaṇḍena hi māṃ bandhanenopapādayet |

10.2१०.२

शठः क्रूरो नृशंसश् च सुग्रीवो राज्यकारणात् ॥ (१०।२)

śaṭhaḥ krūro nṛśaṃsaś ca sugrīvo rājyakāraṇāt ||

11.1११.१

बन्धनाच् चावसादान् मे श्रेयः प्रायोपवेशनम् । (११।१)

bandhanāc cāvasādān me śreyaḥ prāyopaveśanam |

11.2११.२

अनुजानीत मां सर्वे गृहान् गच्छन्तु वानराः ॥ (११।२)

anujānīta māṃ sarve gṛhān gacchantu vānarāḥ ||

12.1१२.१

अहं वः प्रतिजानामि न गमिष्याम्य् अहं पुरीम् । (१२।१)

ahaṃ vaḥ pratijānāmi na gamiṣyāmy ahaṃ purīm |

12.2१२.२

इहैव प्रायम् आसिष्ये श्रेयो मरणम् एव मे ॥ (१२।२)

ihaiva prāyam āsiṣye śreyo maraṇam eva me ||

13.1१३.१

अभिवादनपूर्वं तु राजा कुशलम् एव च । (१३।१)

abhivādanapūrvaṃ tu rājā kuśalam eva ca |

13.2१३.२

वाच्यस् ततो यवीयान् मे सुग्रीवो वानरेश्वरः ॥ (१३।२)

vācyas tato yavīyān me sugrīvo vānareśvaraḥ ||

14.1१४.१

आरोग्यपूर्वं कुशलं वाच्या माता रुमा च मे । (१४।१)

ārogyapūrvaṃ kuśalaṃ vācyā mātā rumā ca me |

14.2१४.२

मातरं चैव मे ताराम् आश्वासयितुम् अर्हथ ॥ (१४।२)

mātaraṃ caiva me tārām āśvāsayitum arhatha ||

15.1१५.१

प्रकृत्या प्रियपुत्रा सा सानुक्रोशा तपस्विनी । (१५।१)

prakṛtyā priyaputrā sā sānukrośā tapasvinī |

15.2१५.२

विनष्टं माम् इह श्रुत्वा व्यक्तं हास्यति जीवितम् ॥ (१५।२)

vinaṣṭaṃ mām iha śrutvā vyaktaṃ hāsyati jīvitam ||

16.1१६.१

एतावद् उक्त्वा वचनं वृद्धान् अप्य् अभिवाद्य च । (१६।१)

etāvad uktvā vacanaṃ vṛddhān apy abhivādya ca |

16.2१६.२

संविवेशाङ्गदो भूमौ रुदन् दर्भेषु दुर्मनाः ॥ (१६।२)

saṃviveśāṅgado bhūmau rudan darbheṣu durmanāḥ ||

17.1१७.१

तस्य संविशतस् तत्र रुदन्तो वानरर्षभाः । (१७।१)

tasya saṃviśatas tatra rudanto vānararṣabhāḥ |

17.2१७.२

नयनेभ्यः प्रमुमुचुर् उष्णं वै वारि दुःखिताः ॥ (१७।२)

nayanebhyaḥ pramumucur uṣṇaṃ vai vāri duḥkhitāḥ ||

18.1१८.१

सुग्रीवं चैव निन्दन्तः प्रशंसन्तश् च वालिनम् । (१८।१)

sugrīvaṃ caiva nindantaḥ praśaṃsantaś ca vālinam |

18.2१८.२

परिवार्याङ्गदं सर्वे व्यवस्यन् प्रायम् आसितुम् ॥ (१८।२)

parivāryāṅgadaṃ sarve vyavasyan prāyam āsitum ||

19.1१९.१

मतं तद् वालिपुत्रस्य विज्ञाय प्लवगर्षभाः । (१९।१)

mataṃ tad vāliputrasya vijñāya plavagarṣabhāḥ |

19.2१९.२

उपस्पृश्योदकं सर्वे प्राङ्मुखाः समुपाविशन् । (१९।२)

upaspṛśyodakaṃ sarve prāṅmukhāḥ samupāviśan |

19.3१९.३

दक्षिणाग्रेषु दर्भेषु उदक्तीरं समाश्रिताः ॥ (१९।३)

dakṣiṇāgreṣu darbheṣu udaktīraṃ samāśritāḥ ||

20.1२०.१

स संविशद्भिर् बहुभिर् महीधरो महाद्रिकूटप्रमितैः प्लवंगमैः । (२०।१)

sa saṃviśadbhir bahubhir mahīdharo mahādrikūṭapramitaiḥ plavaṃgamaiḥ |

20.2२०.२

बभूव संनादितनिर्झरान्तरो भृशं नदद्भिर् जलदैर् इवोल्बणैः ॥ (२०।२)

babhūva saṃnāditanirjharāntaro bhṛśaṃ nadadbhir jaladair ivolbaṇaiḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 4, 54

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit