Rām, 3, 61
Select a line for its word-by-word analysis.
वीक्षमाणं धनुः सज्यं निःश्वसन्तं मुहुर् मुहुः । (२।१)
vīkṣamāṇaṃ dhanuḥ sajyaṃ niḥśvasantaṃ muhur muhuḥ |
हन्तुकामं पशुं रुद्रं क्रुद्धं दक्षक्रतौ यथा ॥ (२।२)
hantukāmaṃ paśuṃ rudraṃ kruddhaṃ dakṣakratau yathā ||
अदृष्टपूर्वं संक्रुद्धं दृष्ट्वा रामं स लक्ष्मणः । (३।१)
adṛṣṭapūrvaṃ saṃkruddhaṃ dṛṣṭvā rāmaṃ sa lakṣmaṇaḥ |
अब्रवीत् प्राञ्जलिर् वाक्यं मुखेन परिशुष्यता ॥ (३।२)
abravīt prāñjalir vākyaṃ mukhena pariśuṣyatā ||
पुरा भूत्वा मृदुर् दान्तः सर्वभूतहिते रतः । (४।१)
purā bhūtvā mṛdur dāntaḥ sarvabhūtahite rataḥ |
न क्रोधवशम् आपन्नः प्रकृतिं हातुम् अर्हसि ॥ (४।२)
na krodhavaśam āpannaḥ prakṛtiṃ hātum arhasi ||
चन्द्रे लक्ष्मीः प्रभा सूर्ये गतिर् वायौ भुवि क्षमा । (५।१)
candre lakṣmīḥ prabhā sūrye gatir vāyau bhuvi kṣamā |
एतच् च नियतं सर्वं त्वयि चानुत्तमं यशः ॥ (५।२)
etac ca niyataṃ sarvaṃ tvayi cānuttamaṃ yaśaḥ ||
न तु जानामि कस्यायं भग्नः सांग्रामिको रथः । (६।१)
na tu jānāmi kasyāyaṃ bhagnaḥ sāṃgrāmiko rathaḥ |
खुरनेमिक्षतश् चायं सिक्तो रुधिरबिन्दुभिः । (७।१)
khuranemikṣataś cāyaṃ sikto rudhirabindubhiḥ |
देशो निवृत्तसंग्रामः सुघोरः पार्थिवात्मज ॥ (७।२)
deśo nivṛttasaṃgrāmaḥ sughoraḥ pārthivātmaja ||
एकस्य तु विमर्दो ऽयं न द्वयोर् वदतां वर । (८।१)
ekasya tu vimardo 'yaṃ na dvayor vadatāṃ vara |
न हि वृत्तं हि पश्यामि बलस्य महतः पदम् ॥ (८।२)
na hi vṛttaṃ hi paśyāmi balasya mahataḥ padam ||
युक्तदण्डा हि मृदवः प्रशान्ता वसुधाधिपाः ॥ (९।२)
yuktadaṇḍā hi mṛdavaḥ praśāntā vasudhādhipāḥ ||
सदा त्वं सर्वभूतानां शरण्यः परमा गतिः । (१०।१)
sadā tvaṃ sarvabhūtānāṃ śaraṇyaḥ paramā gatiḥ |
नालं ते विप्रियं कर्तुं दीक्षितस्येव साधवः ॥ (११।२)
nālaṃ te vipriyaṃ kartuṃ dīkṣitasyeva sādhavaḥ ||
येन राजन् हृता सीता तम् अन्वेषितुम् अर्हसि । (१२।१)
yena rājan hṛtā sītā tam anveṣitum arhasi |
मद्द्वितीयो धनुष्पाणिः सहायैः परमर्षिभिः ॥ (१२।२)
maddvitīyo dhanuṣpāṇiḥ sahāyaiḥ paramarṣibhiḥ ||
समुद्रं च विचेष्यामः पर्वतांश् च वनानि च । (१३।१)
samudraṃ ca viceṣyāmaḥ parvatāṃś ca vanāni ca |
गुहाश् च विविधा घोरा नलिनीः पार्वतीश् च ह ॥ (१३।२)
guhāś ca vividhā ghorā nalinīḥ pārvatīś ca ha ||
देवगन्धर्वलोकांश् च विचेष्यामः समाहिताः । (१४।१)
devagandharvalokāṃś ca viceṣyāmaḥ samāhitāḥ |
यावन् नाधिगमिष्यामस् तव भार्यापहारिणम् ॥ (१४।२)
yāvan nādhigamiṣyāmas tava bhāryāpahāriṇam ||
न चेत् साम्ना प्रदास्यन्ति पत्नीं ते त्रिदशेश्वराः । (१५।१)
na cet sāmnā pradāsyanti patnīṃ te tridaśeśvarāḥ |
कोसलेन्द्र ततः पश्चात् प्राप्तकालं करिष्यसि ॥ (१५।२)
kosalendra tataḥ paścāt prāptakālaṃ kariṣyasi ||
शीलेन साम्ना विनयेन सीतां नयेन न प्राप्स्यसि चेन् नरेन्द्र । (१६।१)
śīlena sāmnā vinayena sītāṃ nayena na prāpsyasi cen narendra |
ततः समुत्सादय हेमपुङ्खैर् महेन्द्रवज्रप्रतिमैः शरौघैः ॥ (१६।२)
tataḥ samutsādaya hemapuṅkhair mahendravajrapratimaiḥ śaraughaiḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.