रामायणRāmāyaṇa

Rām, 2, 55

131 of 606 · 42 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वनं गते धर्मपरे रामे रमयतां वरे । (१।१)

vanaṃ gate dharmapare rāme ramayatāṃ vare |

1.2१.२

कौसल्या रुदती स्वार्ता भर्तारम् इदम् अब्रवीत् ॥ (१।२)

kausalyā rudatī svārtā bhartāram idam abravīt ||

2.1२.१

यद्यपि त्रिषु लोकेषु प्रथितं ते महद् यशः । (२।१)

yadyapi triṣu lokeṣu prathitaṃ te mahad yaśaḥ |

2.2२.२

सानुक्रोशो वदान्यश् च प्रियवादी च राघवः ॥ (२।२)

sānukrośo vadānyaś ca priyavādī ca rāghavaḥ ||

3.1३.१

कथं नरवरश्रेष्ठ पुत्रौ तौ सह सीतया । (३।१)

kathaṃ naravaraśreṣṭha putrau tau saha sītayā |

3.2३.२

दुःखितौ सुखसंवृद्धौ वने दुःखं सहिष्यतः ॥ (३।२)

duḥkhitau sukhasaṃvṛddhau vane duḥkhaṃ sahiṣyataḥ ||

4.1४.१

सा नूनं तरुणी श्यामा सुकुमारी सुखोचिता । (४।१)

sā nūnaṃ taruṇī śyāmā sukumārī sukhocitā |

4.2४.२

कथम् उष्णं च शीतं च मैथिली प्रसहिष्यते ॥ (४।२)

katham uṣṇaṃ ca śītaṃ ca maithilī prasahiṣyate ||

5.1५.१

भुक्त्वाशनं विशालाक्षी सूपदंशान्वितं शुभम् । (५।१)

bhuktvāśanaṃ viśālākṣī sūpadaṃśānvitaṃ śubham |

5.2५.२

वन्यं नैवारम् आहारं कथं सीतोपभोक्ष्यते ॥ (५।२)

vanyaṃ naivāram āhāraṃ kathaṃ sītopabhokṣyate ||

6.1६.१

गीतवादित्रनिर्घोषं श्रुत्वा शुभम् अनिन्दिता । (६।१)

gītavāditranirghoṣaṃ śrutvā śubham aninditā |

6.2६.२

कथं क्रव्यादसिंहानां शब्दं श्रोष्यत्य् अशोभनम् ॥ (६।२)

kathaṃ kravyādasiṃhānāṃ śabdaṃ śroṣyaty aśobhanam ||

7.1७.१

महेन्द्रध्वजसंकाशः क्व नु शेते महाभुजः । (७।१)

mahendradhvajasaṃkāśaḥ kva nu śete mahābhujaḥ |

7.2७.२

भुजं परिघसंकाशम् उपधाय महाबलः ॥ (७।२)

bhujaṃ parighasaṃkāśam upadhāya mahābalaḥ ||

8.1८.१

पद्मवर्णं सुकेशान्तं पद्मनिःश्वासम् उत्तमम् । (८।१)

padmavarṇaṃ sukeśāntaṃ padmaniḥśvāsam uttamam |

8.2८.२

कदा द्रक्ष्यामि रामस्य वदनं पुष्करेक्षणम् ॥ (८।२)

kadā drakṣyāmi rāmasya vadanaṃ puṣkarekṣaṇam ||

9.1९.१

वज्रसारमयं नूनं हृदयं मे न संशयः । (९।१)

vajrasāramayaṃ nūnaṃ hṛdayaṃ me na saṃśayaḥ |

9.2९.२

अपश्यन्त्या न तं यद् वै फलतीदं सहस्रधा ॥ (९।२)

apaśyantyā na taṃ yad vai phalatīdaṃ sahasradhā ||

10.1१०.१

यदि पञ्चदशे वर्षे राघवः पुनर् एष्यति । (१०।१)

yadi pañcadaśe varṣe rāghavaḥ punar eṣyati |

10.2१०.२

जह्याद् राज्यं च कोशं च भरतेनोपभोक्ष्यते ॥ (१०।२)

jahyād rājyaṃ ca kośaṃ ca bharatenopabhokṣyate ||

11.1११.१

एवं कनीयसा भ्रात्रा भुक्तं राज्यं विशां पते । (११।१)

evaṃ kanīyasā bhrātrā bhuktaṃ rājyaṃ viśāṃ pate |

11.2११.२

भ्राता ज्येष्ठो वरिष्ठश् च किमर्थं नावमंस्यते ॥ (११।२)

bhrātā jyeṣṭho variṣṭhaś ca kimarthaṃ nāvamaṃsyate ||

12.1१२.१

न परेणाहृतं भक्ष्यं व्याघ्रः खादितुम् इच्छति । (१२।१)

na pareṇāhṛtaṃ bhakṣyaṃ vyāghraḥ khāditum icchati |

12.2१२.२

एवम् एव नरव्याघ्रः परलीढं न मंस्यते ॥ (१२।२)

evam eva naravyāghraḥ paralīḍhaṃ na maṃsyate ||

13.1१३.१

हविर् आज्यं पुरोडाशाः कुशा यूपाश् च खादिराः । (१३।१)

havir ājyaṃ puroḍāśāḥ kuśā yūpāś ca khādirāḥ |

13.2१३.२

नैतानि यातयामानि कुर्वन्ति पुनर् अध्वरे ॥ (१३।२)

naitāni yātayāmāni kurvanti punar adhvare ||

14.1१४.१

तथा ह्य् आत्तम् इदं राज्यं हृतसारां सुराम् इव । (१४।१)

tathā hy āttam idaṃ rājyaṃ hṛtasārāṃ surām iva |

14.2१४.२

नाभिमन्तुम् अलं रामो नष्टसोमम् इवाध्वरम् ॥ (१४।२)

nābhimantum alaṃ rāmo naṣṭasomam ivādhvaram ||

15.1१५.१

नैवंविधम् असत्कारं राघवो मर्षयिष्यति । (१५।१)

naivaṃvidham asatkāraṃ rāghavo marṣayiṣyati |

15.2१५.२

बलवान् इव शार्दूलो वालधेर् अभिमर्शनम् ॥ (१५।२)

balavān iva śārdūlo vāladher abhimarśanam ||

16.1१६.१

स तादृशः सिंहबलो वृषभाक्षो नरर्षभः । (१६।१)

sa tādṛśaḥ siṃhabalo vṛṣabhākṣo nararṣabhaḥ |

16.2१६.२

स्वयम् एव हतः पित्रा जलजेनात्मजो यथा ॥ (१६।२)

svayam eva hataḥ pitrā jalajenātmajo yathā ||

17.1१७.१

द्विजातिचरितो धर्मः शास्त्रदृष्टः सनातनः । (१७।१)

dvijāticarito dharmaḥ śāstradṛṣṭaḥ sanātanaḥ |

17.2१७.२

यदि ते धर्मनिरते त्वया पुत्रे विवासिते ॥ (१७।२)

yadi te dharmanirate tvayā putre vivāsite ||

18.1१८.१

गतिर् एका पतिर् नार्या द्वितीया गतिर् आत्मजः । (१८।१)

gatir ekā patir nāryā dvitīyā gatir ātmajaḥ |

18.2१८.२

तृतीया ज्ञातयो राजंश् चतुर्थी नेह विद्यते ॥ (१८।२)

tṛtīyā jñātayo rājaṃś caturthī neha vidyate ||

19.1१९.१

तत्र त्वं चैव मे नास्ति रामश् च वनम् आश्रितः । (१९।१)

tatra tvaṃ caiva me nāsti rāmaś ca vanam āśritaḥ |

19.2१९.२

न वनं गन्तुम् इच्छामि सर्वथा हि हता त्वया ॥ (१९।२)

na vanaṃ gantum icchāmi sarvathā hi hatā tvayā ||

20.1२०.१

हतं त्वया राज्यम् इदं सराष्ट्रं हतस् तथात्मा सह मन्त्रिभिश् च । (२०।१)

hataṃ tvayā rājyam idaṃ sarāṣṭraṃ hatas tathātmā saha mantribhiś ca |

20.2२०.२

हता सपुत्रास्मि हताश् च पौराः सुतश् च भार्या च तव प्रहृष्टौ ॥ (२०।२)

hatā saputrāsmi hatāś ca paurāḥ sutaś ca bhāryā ca tava prahṛṣṭau ||

21.1२१.१

इमां गिरं दारुणशब्दसंश्रितां निशम्य राजापि मुमोह दुःखितः । (२१।१)

imāṃ giraṃ dāruṇaśabdasaṃśritāṃ niśamya rājāpi mumoha duḥkhitaḥ |

21.2२१.२

ततः स शोकं प्रविवेश पार्थिवः स्वदुष्कृतं चापि पुनस् तदास्मरत् ॥ (२१।२)

tataḥ sa śokaṃ praviveśa pārthivaḥ svaduṣkṛtaṃ cāpi punas tadāsmarat ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 2, 55

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit