रामायणRāmāyaṇa

Rām, 4, 22

280 of 606 · 52 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वीक्षमाणस् तु मन्दासुः सर्वतो मन्दम् उच्छ्वसन् । (१।१)

vīkṣamāṇas tu mandāsuḥ sarvato mandam ucchvasan |

1.2१.२

आदाव् एव तु सुग्रीवं ददर्श त्व् आत्मजाग्रतः ॥ (१।२)

ādāv eva tu sugrīvaṃ dadarśa tv ātmajāgrataḥ ||

2.1२.१

तं प्राप्तविजयं वाली सुग्रीवं प्लवगेश्वरम् । (२।१)

taṃ prāptavijayaṃ vālī sugrīvaṃ plavageśvaram |

2.2२.२

आभाष्य व्यक्तया वाचा सस्नेहम् इदम् अब्रवीत् ॥ (२।२)

ābhāṣya vyaktayā vācā sasneham idam abravīt ||

3.1३.१

सुग्रीव दोषेण न मां गन्तुम् अर्हसि किल्बिषात् । (३।१)

sugrīva doṣeṇa na māṃ gantum arhasi kilbiṣāt |

3.2३.२

कृष्यमाणं भविष्येण बुद्धिमोहेन मां बलात् ॥ (३।२)

kṛṣyamāṇaṃ bhaviṣyeṇa buddhimohena māṃ balāt ||

4.1४.१

युगपद्विहितं तात न मन्ये सुखम् आवयोः । (४।१)

yugapadvihitaṃ tāta na manye sukham āvayoḥ |

4.2४.२

सौहार्दं भ्रातृयुक्तं हि तद् इदं जातम् अन्यथा ॥ (४।२)

sauhārdaṃ bhrātṛyuktaṃ hi tad idaṃ jātam anyathā ||

5.1५.१

प्रतिपद्य त्वम् अद्यैव राज्यम् एषां वनौकसाम् । (५।१)

pratipadya tvam adyaiva rājyam eṣāṃ vanaukasām |

5.2५.२

माम् अप्य् अद्यैव गच्छन्तं विद्धि वैवस्वतक्षयम् ॥ (५।२)

mām apy adyaiva gacchantaṃ viddhi vaivasvatakṣayam ||

6.1६.१

जीवितं च हि राज्यं च श्रियं च विपुलाम् इमाम् । (६।१)

jīvitaṃ ca hi rājyaṃ ca śriyaṃ ca vipulām imām |

6.2६.२

प्रजहाम्य् एष वै तूर्णं महच् चागर्हितं यशः ॥ (६।२)

prajahāmy eṣa vai tūrṇaṃ mahac cāgarhitaṃ yaśaḥ ||

7.1७.१

अस्यां त्व् अहम् अवस्थायां वीर वक्ष्यामि यद् वचः । (७।१)

asyāṃ tv aham avasthāyāṃ vīra vakṣyāmi yad vacaḥ |

7.2७.२

यद्य् अप्य् असुकरं राजन् कर्तुम् एव तद् अर्हसि ॥ (७।२)

yady apy asukaraṃ rājan kartum eva tad arhasi ||

8.1८.१

सुखार्हं सुखसंवृद्धं बालम् एनम् अबालिशम् । (८।१)

sukhārhaṃ sukhasaṃvṛddhaṃ bālam enam abāliśam |

8.2८.२

बाष्पपूर्णमुखं पश्य भूमौ पतितम् अङ्गदम् ॥ (८।२)

bāṣpapūrṇamukhaṃ paśya bhūmau patitam aṅgadam ||

9.1९.१

मम प्राणैः प्रियतरं पुत्रं पुत्रम् इवौरसम् । (९।१)

mama prāṇaiḥ priyataraṃ putraṃ putram ivaurasam |

9.2९.२

मया हीनम् अहीनार्थं सर्वतः परिपालय ॥ (९।२)

mayā hīnam ahīnārthaṃ sarvataḥ paripālaya ||

10.1१०.१

त्वम् अप्य् अस्य हि दाता च परित्राता च सर्वतः । (१०।१)

tvam apy asya hi dātā ca paritrātā ca sarvataḥ |

10.2१०.२

भयेष्व् अभयदश् चैव यथाहं प्लवगेश्वर ॥ (१०।२)

bhayeṣv abhayadaś caiva yathāhaṃ plavageśvara ||

11.1११.१

एष तारात्मजः श्रीमांस् त्वया तुल्यपराक्रमः । (११।१)

eṣa tārātmajaḥ śrīmāṃs tvayā tulyaparākramaḥ |

11.2११.२

रक्षसां तु वधे तेषाम् अग्रतस् ते भविष्यति ॥ (११।२)

rakṣasāṃ tu vadhe teṣām agratas te bhaviṣyati ||

12.1१२.१

अनुरूपाणि कर्माणि विक्रम्य बलवान् रणे । (१२।१)

anurūpāṇi karmāṇi vikramya balavān raṇe |

12.2१२.२

करिष्यत्य् एष तारेयस् तरस्वी तरुणो ऽङ्गदः ॥ (१२।२)

kariṣyaty eṣa tāreyas tarasvī taruṇo 'ṅgadaḥ ||

13.1१३.१

सुषेणदुहिता चेयम् अर्थसूक्ष्मविनिश्चये । (१३।१)

suṣeṇaduhitā ceyam arthasūkṣmaviniścaye |

13.2१३.२

औत्पातिके च विविधे सर्वतः परिनिष्ठिता ॥ (१३।२)

autpātike ca vividhe sarvataḥ pariniṣṭhitā ||

14.1१४.१

यद् एषा साध्व् इति ब्रूयात् कार्यं तन् मुक्तसंशयम् । (१४।१)

yad eṣā sādhv iti brūyāt kāryaṃ tan muktasaṃśayam |

14.2१४.२

न हि तारामतं किंचिद् अन्यथा परिवर्तते ॥ (१४।२)

na hi tārāmataṃ kiṃcid anyathā parivartate ||

15.1१५.१

राघवस्य च ते कार्यं कर्तव्यम् अविशङ्कया । (१५।१)

rāghavasya ca te kāryaṃ kartavyam aviśaṅkayā |

15.2१५.२

स्याद् अधर्मो ह्य् अकरणे त्वां च हिंस्याद् विमानितः ॥ (१५।२)

syād adharmo hy akaraṇe tvāṃ ca hiṃsyād vimānitaḥ ||

16.1१६.१

इमां च मालाम् आधत्स्व दिव्यां सुग्रीव काञ्चनीम् । (१६।१)

imāṃ ca mālām ādhatsva divyāṃ sugrīva kāñcanīm |

16.2१६.२

उदारा श्रीः स्थिता ह्य् अस्यां सम्प्रजह्यान् मृते मयि ॥ (१६।२)

udārā śrīḥ sthitā hy asyāṃ samprajahyān mṛte mayi ||

17.1१७.१

इत्य् एवम् उक्तः सुग्रीवो वालिना भ्रातृसौहृदात् । (१७।१)

ity evam uktaḥ sugrīvo vālinā bhrātṛsauhṛdāt |

17.2१७.२

हर्षं त्यक्त्वा पुनर् दीनो ग्रहग्रस्त इवोडुराट् ॥ (१७।२)

harṣaṃ tyaktvā punar dīno grahagrasta ivoḍurāṭ ||

18.1१८.१

तद् वालिवचनाच् छान्तः कुर्वन् युक्तम् अतन्द्रितः । (१८।१)

tad vālivacanāc chāntaḥ kurvan yuktam atandritaḥ |

18.2१८.२

जग्राह सो ऽभ्यनुज्ञातो मालां तां चैव काञ्चनीम् ॥ (१८।२)

jagrāha so 'bhyanujñāto mālāṃ tāṃ caiva kāñcanīm ||

19.1१९.१

तां मालां काञ्चनीं दत्त्वा वाली दृष्ट्वात्मजं स्थितम् । (१९।१)

tāṃ mālāṃ kāñcanīṃ dattvā vālī dṛṣṭvātmajaṃ sthitam |

19.2१९.२

संसिद्धः प्रेत्य भावाय स्नेहाद् अङ्गदम् अब्रवीत् ॥ (१९।२)

saṃsiddhaḥ pretya bhāvāya snehād aṅgadam abravīt ||

20.1२०.१

देशकालौ भजस्वाद्य क्षममाणः प्रियाप्रिये । (२०।१)

deśakālau bhajasvādya kṣamamāṇaḥ priyāpriye |

20.2२०.२

सुखदुःखसहः काले सुग्रीववशगो भव ॥ (२०।२)

sukhaduḥkhasahaḥ kāle sugrīvavaśago bhava ||

21.1२१.१

यथा हि त्वं महाबाहो लालितः सततं मया । (२१।१)

yathā hi tvaṃ mahābāho lālitaḥ satataṃ mayā |

21.2२१.२

न तथा वर्तमानं त्वां सुग्रीवो बहु मंस्यते ॥ (२१।२)

na tathā vartamānaṃ tvāṃ sugrīvo bahu maṃsyate ||

22.1२२.१

मास्यामित्रैर् गतं गच्छेर् मा शत्रुभिर् अरिंदम । (२२।१)

māsyāmitrair gataṃ gaccher mā śatrubhir ariṃdama |

22.2२२.२

भर्तुर् अर्थपरो दान्तः सुग्रीववशगो भव ॥ (२२।२)

bhartur arthaparo dāntaḥ sugrīvavaśago bhava ||

23.1२३.१

न चातिप्रणयः कार्यः कर्तव्यो ऽप्रणयश्च ते । (२३।१)

na cātipraṇayaḥ kāryaḥ kartavyo 'praṇayaśca te |

23.2२३.२

उभयं हि महादोषं तस्माद् अन्तरदृग् भव ॥ (२३।२)

ubhayaṃ hi mahādoṣaṃ tasmād antaradṛg bhava ||

24.1२४.१

इत्य् उक्त्वाथ विवृत्ताक्षः शरसंपीडितो भृशम् । (२४।१)

ity uktvātha vivṛttākṣaḥ śarasaṃpīḍito bhṛśam |

24.2२४.२

विवृतैर् दशनैर् भीमैर् बभूवोत्क्रान्तजीवितः ॥ (२४।२)

vivṛtair daśanair bhīmair babhūvotkrāntajīvitaḥ ||

25.1२५.१

हते तु वीरे प्लवगाधिपे तदा प्लवंगमास् तत्र न शर्म लेभिरे । (२५।१)

hate tu vīre plavagādhipe tadā plavaṃgamās tatra na śarma lebhire |

25.2२५.२

वनेचराः सिंहयुते महावने यथा हि गावो निहते गवां पतौ ॥ (२५।२)

vanecarāḥ siṃhayute mahāvane yathā hi gāvo nihate gavāṃ patau ||

26.1२६.१

ततस् तु तारा व्यसनार्णवप्लुता मृतस्य भर्तुर् वदनं समीक्ष्य सा । (२६।१)

tatas tu tārā vyasanārṇavaplutā mṛtasya bhartur vadanaṃ samīkṣya sā |

26.2२६.२

जगाम भूमिं परिरभ्य वालिनं महाद्रुमं छिन्नम् इवाश्रिता लता ॥ (२६।२)

jagāma bhūmiṃ parirabhya vālinaṃ mahādrumaṃ chinnam ivāśritā latā ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 4, 22

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit