रामायणRāmāyaṇa

Rām, 2, 32

108 of 606 · 47 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

ततः सुमन्त्रम् ऐक्ष्वाकः पीडितो ऽत्र प्रतिज्ञया । (१।१)

tataḥ sumantram aikṣvākaḥ pīḍito 'tra pratijñayā |

1.2१.२

सबाष्पम् अतिनिःश्वस्य जगादेदं पुनः पुनः ॥ (१।२)

sabāṣpam atiniḥśvasya jagādedaṃ punaḥ punaḥ ||

2.1२.१

सूत रत्नसुसम्पूर्णा चतुर्विधबला चमूः । (२।१)

sūta ratnasusampūrṇā caturvidhabalā camūḥ |

2.2२.२

राघवस्यानुयात्रार्थं क्षिप्रं प्रतिविधीयताम् ॥ (२।२)

rāghavasyānuyātrārthaṃ kṣipraṃ pratividhīyatām ||

3.1३.१

रूपाजीवाश्च शालिन्यो वणिजश् च महाधनाः । (३।१)

rūpājīvāśca śālinyo vaṇijaś ca mahādhanāḥ |

3.2३.२

शोभयन्तु कुमारस्य वाहिनीं सुप्रसारिताः ॥ (३।२)

śobhayantu kumārasya vāhinīṃ suprasāritāḥ ||

4.1४.१

ये चैनम् उपजीवन्ति रमते यैश् च वीर्यतः । (४।१)

ye cainam upajīvanti ramate yaiś ca vīryataḥ |

4.2४.२

तेषां बहुविधं दत्त्वा तान् अप्य् अत्र नियोजय ॥ (४।२)

teṣāṃ bahuvidhaṃ dattvā tān apy atra niyojaya ||

5.1५.१

निघ्नन् मृगान् कुञ्जरांश् च पिबंश् चारण्यकं मधु । (५।१)

nighnan mṛgān kuñjarāṃś ca pibaṃś cāraṇyakaṃ madhu |

5.2५.२

नदीश् च विविधाः पश्यन् न राज्यं संस्मरिष्यति ॥ (५।२)

nadīś ca vividhāḥ paśyan na rājyaṃ saṃsmariṣyati ||

6.1६.१

धान्यकोशश् च यः कश्चिद् धनकोशश् च मामकः । (६।१)

dhānyakośaś ca yaḥ kaścid dhanakośaś ca māmakaḥ |

6.2६.२

तौ रामम् अनुगच्छेतां वसन्तं निर्जने वने ॥ (६।२)

tau rāmam anugacchetāṃ vasantaṃ nirjane vane ||

7.1७.१

यजन् पुण्येषु देशेषु विसृजंश् चाप्तदक्षिणाः । (७।१)

yajan puṇyeṣu deśeṣu visṛjaṃś cāptadakṣiṇāḥ |

7.2७.२

ऋषिभिश् च समागम्य प्रवत्स्यति सुखं वने ॥ (७।२)

ṛṣibhiś ca samāgamya pravatsyati sukhaṃ vane ||

8.1८.१

भरतश् च महाबाहुर् अयोध्यां पालयिष्यति । (८।१)

bharataś ca mahābāhur ayodhyāṃ pālayiṣyati |

8.2८.२

सर्वकामैः पुनः श्रीमान् रामः संसाध्यताम् इति ॥ (८।२)

sarvakāmaiḥ punaḥ śrīmān rāmaḥ saṃsādhyatām iti ||

9.1९.१

एवं ब्रुवति काकुत्स्थे कैकेय्या भयम् आगतम् । (९।१)

evaṃ bruvati kākutsthe kaikeyyā bhayam āgatam |

9.2९.२

मुखं चाप्य् अगमच्छोषं स्वरश् चापि न्यरुध्यत ॥ (९।२)

mukhaṃ cāpy agamacchoṣaṃ svaraś cāpi nyarudhyata ||

10.1१०.१

सा विषण्णा च संत्रस्ता कैकेयी वाक्यम् अब्रवीत् । (१०।१)

sā viṣaṇṇā ca saṃtrastā kaikeyī vākyam abravīt |

10.2१०.२

राज्यं गतजनं साधो पीतमण्डां सुराम् इव । (१०।२)

rājyaṃ gatajanaṃ sādho pītamaṇḍāṃ surām iva |

10.3१०.३

निरास्वाद्यतमं शून्यं भरतो नाभिपत्स्यते ॥ (१०।३)

nirāsvādyatamaṃ śūnyaṃ bharato nābhipatsyate ||

11.1११.१

कैकेय्यां मुक्तलज्जायां वदन्त्याम् अतिदारुणम् । (११।१)

kaikeyyāṃ muktalajjāyāṃ vadantyām atidāruṇam |

11.2११.२

राजा दशरथो वाक्यम् उवाचायतलोचनाम् । (११।२)

rājā daśaratho vākyam uvācāyatalocanām |

11.3११.३

वहन्तं किं तुदसि मां नियुज्य धुरि माहिते ॥ (११।३)

vahantaṃ kiṃ tudasi māṃ niyujya dhuri māhite ||

12.1१२.१

कैकेयी द्विगुणं क्रुद्धा राजानम् इदम् अब्रवीत् । (१२।१)

kaikeyī dviguṇaṃ kruddhā rājānam idam abravīt |

12.2१२.२

तवैव वंशे सगरो ज्येष्ठं पुत्रम् उपारुधत् । (१२।२)

tavaiva vaṃśe sagaro jyeṣṭhaṃ putram upārudhat |

12.3१२.३

असमञ्ज इति ख्यातं तथायं गन्तुम् अर्हति ॥ (१२।३)

asamañja iti khyātaṃ tathāyaṃ gantum arhati ||

13.1१३.१

एवम् उक्तो धिग् इत्य् एव राजा दशरथो ऽब्रवीत् । (१३।१)

evam ukto dhig ity eva rājā daśaratho 'bravīt |

13.2१३.२

व्रीडितश् च जनः सर्वः सा च तन् नावबुध्यत ॥ (१३।२)

vrīḍitaś ca janaḥ sarvaḥ sā ca tan nāvabudhyata ||

14.1१४.१

तत्र वृद्धो महामात्रः सिद्धार्थो नाम नामतः । (१४।१)

tatra vṛddho mahāmātraḥ siddhārtho nāma nāmataḥ |

14.2१४.२

शुचिर् बहुमतो राज्ञः कैकेयीम् इदम् अब्रवीत् ॥ (१४।२)

śucir bahumato rājñaḥ kaikeyīm idam abravīt ||

15.1१५.१

असमञ्जो गृहीत्वा तु क्रीडितः पथि दारकान् । (१५।१)

asamañjo gṛhītvā tu krīḍitaḥ pathi dārakān |

15.2१५.२

सरय्वाः प्रक्षिपन्न् अप्सु रमते तेन दुर्मतिः ॥ (१५।२)

sarayvāḥ prakṣipann apsu ramate tena durmatiḥ ||

16.1१६.१

तं दृष्ट्वा नागराः सर्वे क्रुद्धा राजानम् अब्रुवन् । (१६।१)

taṃ dṛṣṭvā nāgarāḥ sarve kruddhā rājānam abruvan |

16.2१६.२

असमञ्जं वृणीष्वैकम् अस्मान् वा राष्ट्रवर्धन ॥ (१६।२)

asamañjaṃ vṛṇīṣvaikam asmān vā rāṣṭravardhana ||

17.1१७.१

तान् उवाच ततो राजा किंनिमित्तम् इदं भयम् । (१७।१)

tān uvāca tato rājā kiṃnimittam idaṃ bhayam |

17.2१७.२

ताश् चापि राज्ञा संपृष्टा वाक्यं प्रकृतयो ऽब्रुवन् ॥ (१७।२)

tāś cāpi rājñā saṃpṛṣṭā vākyaṃ prakṛtayo 'bruvan ||

18.1१८.१

क्रीडितस् त्व् एष नः पुत्रान् बालान् उद्भ्रान्तचेतनः । (१८।१)

krīḍitas tv eṣa naḥ putrān bālān udbhrāntacetanaḥ |

18.2१८.२

सरय्वां प्रक्षिपन् मौर्ख्याद् अतुलां प्रीतिम् अश्नुते ॥ (१८।२)

sarayvāṃ prakṣipan maurkhyād atulāṃ prītim aśnute ||

19.1१९.१

स तासां वचनं श्रुत्वा प्रकृतीनां नराधिप । (१९।१)

sa tāsāṃ vacanaṃ śrutvā prakṛtīnāṃ narādhipa |

19.2१९.२

तं तत्याजाहितं पुत्रं तासां प्रियचिकीर्षया ॥ (१९।२)

taṃ tatyājāhitaṃ putraṃ tāsāṃ priyacikīrṣayā ||

20.1२०.१

इत्य् एवम् अत्यजद् राजा सगरो वै सुधार्मिकः । (२०।१)

ity evam atyajad rājā sagaro vai sudhārmikaḥ |

20.2२०.२

रामः किम् अकरोत् पापं येनैवम् उपरुध्यते ॥ (२०।२)

rāmaḥ kim akarot pāpaṃ yenaivam uparudhyate ||

21.1२१.१

श्रुत्वा तु सिद्धार्थवचो राजा श्रान्ततरस्वनः । (२१।१)

śrutvā tu siddhārthavaco rājā śrāntatarasvanaḥ |

21.2२१.२

शोकोपहतया वाचा कैकेयीम् इदम् अब्रवीत् ॥ (२१।२)

śokopahatayā vācā kaikeyīm idam abravīt ||

22.1२२.१

अनुव्रजिष्याम्य् अहम् अद्य रामं राज्यं परित्यज्य सुखं धनं च । (२२।१)

anuvrajiṣyāmy aham adya rāmaṃ rājyaṃ parityajya sukhaṃ dhanaṃ ca |

22.2२२.२

सहैव राज्ञा भरतेन च त्वं यथासुखं भुङ्क्ष्व चिराय राज्यम् ॥ (२२।२)

sahaiva rājñā bharatena ca tvaṃ yathāsukhaṃ bhuṅkṣva cirāya rājyam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 2, 32

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit