Rām, 6, 91
Select a line for its word-by-word analysis.
तस्य क्रुद्धस्य वदनं दृष्ट्वा रामस्य धीमतः । (१।१)
tasya kruddhasya vadanaṃ dṛṣṭvā rāmasya dhīmataḥ |
बभूव चापि क्षुभितः समुद्रः सरितां पतिः ॥ (२।२)
babhūva cāpi kṣubhitaḥ samudraḥ saritāṃ patiḥ ||
औत्पातिका विनर्दन्तः समन्तात् परिचक्रमुः ॥ (३।२)
autpātikā vinardantaḥ samantāt paricakramuḥ ||
रामं दृष्ट्वा सुसंक्रुद्धम् उत्पातांश्च सुदारुणान् । (४।१)
rāmaṃ dṛṣṭvā susaṃkruddham utpātāṃśca sudāruṇān |
ददृशुस्ते तदा युद्धं लोकसंवर्तसंस्थितम् । (६।१)
dadṛśuste tadā yuddhaṃ lokasaṃvartasaṃsthitam |
नानाप्रहरणैर् भीमैः शूरयोः सम्प्रयुध्यतोः ॥ (६।२)
nānāpraharaṇair bhīmaiḥ śūrayoḥ samprayudhyatoḥ ||
प्रेक्षमाणा महायुद्धं वाक्यं भक्त्या प्रहृष्टवत् ॥ (७।२)
prekṣamāṇā mahāyuddhaṃ vākyaṃ bhaktyā prahṛṣṭavat ||
देवा रामम् अथोचुस्ते त्वं जयेति पुनः पुनः ॥ (८।२)
devā rāmam athocuste tvaṃ jayeti punaḥ punaḥ ||
एतस्मिन्न् अन्तरे क्रोधाद् राघवस्य स रावणः । (९।१)
etasminn antare krodhād rāghavasya sa rāvaṇaḥ |
प्रहर्तुकामो दुष्टात्मा स्पृशन् प्रहरणं महत् ॥ (९।२)
prahartukāmo duṣṭātmā spṛśan praharaṇaṃ mahat ||
शैलशृङ्गनिभैः कूटैश्चितं दृष्टिभयावहम् ॥ (१०।२)
śailaśṛṅganibhaiḥ kūṭaiścitaṃ dṛṣṭibhayāvaham ||
सधूमम् इव तीक्ष्णाग्रं युगान्ताग्निचयोपमम् । (११।१)
sadhūmam iva tīkṣṇāgraṃ yugāntāgnicayopamam |
तच्छूलं परमक्रुद्धो मध्ये जग्राह वीर्यवान् । (१३।१)
tacchūlaṃ paramakruddho madhye jagrāha vīryavān |
संरक्तनयनो रोषात् स्वसैन्यम् अभिहर्षयन् ॥ (१४।२)
saṃraktanayano roṣāt svasainyam abhiharṣayan ||
पृथिवीं चान्तरिक्षं च दिशश्च प्रदिशस्तथा । (१५।१)
pṛthivīṃ cāntarikṣaṃ ca diśaśca pradiśastathā |
प्राकम्पयत् तदा शब्दो राक्षसेन्द्रस्य दारुणः ॥ (१५।२)
prākampayat tadā śabdo rākṣasendrasya dāruṇaḥ ||
सर्वभूतानि वित्रेषुः सागरश्च प्रचुक्षुभे ॥ (१६।२)
sarvabhūtāni vitreṣuḥ sāgaraśca pracukṣubhe ||
स गृहीत्वा महावीर्यः शूलं तद् रावणो महत् । (१७।१)
sa gṛhītvā mahāvīryaḥ śūlaṃ tad rāvaṇo mahat |
शूलो ऽयं वज्रसारस्ते राम रोषान्मयोद्यतः । (१८।१)
śūlo 'yaṃ vajrasāraste rāma roṣānmayodyataḥ |
तव भ्रातृसहायस्य सद्यः प्राणान् हरिष्यति ॥ (१८।२)
tava bhrātṛsahāyasya sadyaḥ prāṇān hariṣyati ||
त्वां निहत्य रणश्लाघिन् करोमि तरसा समम् ॥ (१९।२)
tvāṃ nihatya raṇaślāghin karomi tarasā samam ||
तिष्ठेदानीं निहन्मि त्वाम् एष शूलेन राघव । (२०।१)
tiṣṭhedānīṃ nihanmi tvām eṣa śūlena rāghava |
एवम् उक्त्वा स चिक्षेप तच्छूलं राक्षसाधिपः ॥ (२०।२)
evam uktvā sa cikṣepa tacchūlaṃ rākṣasādhipaḥ ||
उत्पतन्तं युगान्ताग्निं जलौघैर् इव वासवः ॥ (२१।२)
utpatantaṃ yugāntāgniṃ jalaughair iva vāsavaḥ ||
निर्ददाह स तान् बाणान् रामकार्मुकनिःसृतान् । (२२।१)
nirdadāha sa tān bāṇān rāmakārmukaniḥsṛtān |
तान् दृष्ट्वा भस्मसाद्भूताञ्शूलसंस्पर्शचूर्णितान् । (२३।१)
tān dṛṣṭvā bhasmasādbhūtāñśūlasaṃsparśacūrṇitān |
सायकान् अन्तरिक्षस्थान् राघवः क्रोधम् आहरत् ॥ (२३।२)
sāyakān antarikṣasthān rāghavaḥ krodham āharat ||
स तां मातलिनानीतां शक्तिं वासवनिर्मिताम् । (२४।१)
sa tāṃ mātalinānītāṃ śaktiṃ vāsavanirmitām |
नभः प्रज्वालयामास युगान्तोल्केन सप्रभा ॥ (२५।२)
nabhaḥ prajvālayāmāsa yugāntolkena saprabhā ||
सा क्षिप्ता राक्षसेन्द्रस्य तस्मिञ् शूले पपात ह । (२६।१)
sā kṣiptā rākṣasendrasya tasmiñ śūle papāta ha |
भिन्नः शक्त्या महाञ्शूलो निपपात गतद्युतिः ॥ (२६।२)
bhinnaḥ śaktyā mahāñśūlo nipapāta gatadyutiḥ ||
निर्बिभेद ततो बाणैर् हयान् अस्य महाजवान् । (२७।१)
nirbibheda tato bāṇair hayān asya mahājavān |
रामस्तीक्ष्णैर् महावेगैर् वज्रकल्पैः शितैः शरैः ॥ (२७।२)
rāmastīkṣṇair mahāvegair vajrakalpaiḥ śitaiḥ śaraiḥ ||
राघवः परमायत्तो ललाटे पत्रिभिस्त्रिभिः ॥ (२८।२)
rāghavaḥ paramāyatto lalāṭe patribhistribhiḥ ||
स शरैर् भिन्नसर्वाङ्गो गात्रप्रस्रुतशोणितः । (२९।१)
sa śarair bhinnasarvāṅgo gātraprasrutaśoṇitaḥ |
राक्षसेन्द्रः समूहस्थः फुल्लाशोक इवाबभौ ॥ (२९।२)
rākṣasendraḥ samūhasthaḥ phullāśoka ivābabhau ||
स रामबाणैर् अतिविद्धगात्रो निशाचरेन्द्रः क्षतजार्द्रगात्रः । (३०।१)
sa rāmabāṇair atividdhagātro niśācarendraḥ kṣatajārdragātraḥ |
जगाम खेदं च समाजमध्ये क्रोधं च चक्रे सुभृशं तदानीम् ॥ (३०।२)
jagāma khedaṃ ca samājamadhye krodhaṃ ca cakre subhṛśaṃ tadānīm ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.