रामायणRāmāyaṇa

Rām, 5, 34

358 of 606 · 92 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

भूय एव महातेजा हनूमान्मारुतात्मजः । (१।१)

bhūya eva mahātejā hanūmānmārutātmajaḥ |

1.2१.२

अब्रवीत् प्रश्रितं वाक्यं सीताप्रत्ययकारणात् ॥ (१।२)

abravīt praśritaṃ vākyaṃ sītāpratyayakāraṇāt ||

2.1२.१

वानरो ऽहं महाभागे दूतो रामस्य धीमतः । (२।१)

vānaro 'haṃ mahābhāge dūto rāmasya dhīmataḥ |

2.2२.२

रामनामाङ्कितं चेदं पश्य देव्यङ्गुलीयकम् । (२।२)

rāmanāmāṅkitaṃ cedaṃ paśya devyaṅgulīyakam |

2.3२.३

समाश्वसिहि भद्रं ते क्षीणदुःखफला ह्यसि ॥ (२।३)

samāśvasihi bhadraṃ te kṣīṇaduḥkhaphalā hyasi ||

3.1३.१

गृहीत्वा प्रेक्षमाणा सा भर्तुः करविभूषणम् । (३।१)

gṛhītvā prekṣamāṇā sā bhartuḥ karavibhūṣaṇam |

3.2३.२

भर्तारम् इव सम्प्राप्ता जानकी मुदिताभवत् ॥ (३।२)

bhartāram iva samprāptā jānakī muditābhavat ||

4.1४.१

चारु तद् वदनं तस्यास्ताम्रशुक्लायतेक्षणम् । (४।१)

cāru tad vadanaṃ tasyāstāmraśuklāyatekṣaṇam |

4.2४.२

बभूव प्रहर्षोदग्रं राहुमुक्त इवोडुराट् ॥ (४।२)

babhūva praharṣodagraṃ rāhumukta ivoḍurāṭ ||

5.1५.१

ततः सा ह्रीमती बाला भर्तुः संदेशहर्षिता । (५।१)

tataḥ sā hrīmatī bālā bhartuḥ saṃdeśaharṣitā |

5.2५.२

परितुष्टा प्रियं श्रुत्वा प्राशंसत महाकपिम् ॥ (५।२)

parituṣṭā priyaṃ śrutvā prāśaṃsata mahākapim ||

6.1६.१

विक्रान्तस्त्वं समर्थस्त्वं प्राज्ञस्त्वं वानरोत्तम । (६।१)

vikrāntastvaṃ samarthastvaṃ prājñastvaṃ vānarottama |

6.2६.२

येनेदं राक्षसपदं त्वयैकेन प्रधर्षितम् ॥ (६।२)

yenedaṃ rākṣasapadaṃ tvayaikena pradharṣitam ||

7.1७.१

शतयोजनविस्तीर्णः सागरो मकरालयः । (७।१)

śatayojanavistīrṇaḥ sāgaro makarālayaḥ |

7.2७.२

विक्रमश्लाघनीयेन क्रमता गोष्पदीकृतः ॥ (७।२)

vikramaślāghanīyena kramatā goṣpadīkṛtaḥ ||

8.1८.१

न हि त्वां प्राकृतं मन्ये वानरं वानरर्षभ । (८।१)

na hi tvāṃ prākṛtaṃ manye vānaraṃ vānararṣabha |

8.2८.२

यस्य ते नास्ति संत्रासो रावणान्नापि संभ्रमः ॥ (८।२)

yasya te nāsti saṃtrāso rāvaṇānnāpi saṃbhramaḥ ||

9.1९.१

अर्हसे च कपिश्रेष्ठ मया समभिभाषितुम् । (९।१)

arhase ca kapiśreṣṭha mayā samabhibhāṣitum |

9.2९.२

यद्यसि प्रेषितस्तेन रामेण विदितात्मना ॥ (९।२)

yadyasi preṣitastena rāmeṇa viditātmanā ||

10.1१०.१

प्रेषयिष्यति दुर्धर्षो रामो न ह्यपरीक्षितम् । (१०।१)

preṣayiṣyati durdharṣo rāmo na hyaparīkṣitam |

10.2१०.२

पराक्रमम् अविज्ञाय मत्सकाशं विशेषतः ॥ (१०।२)

parākramam avijñāya matsakāśaṃ viśeṣataḥ ||

11.1११.१

दिष्ट्या च कुशली रामो धर्मात्मा धर्मवत्सलः । (११।१)

diṣṭyā ca kuśalī rāmo dharmātmā dharmavatsalaḥ |

11.2११.२

लक्ष्मणश्च महातेजाः सुमित्रानन्दवर्धनः ॥ (११।२)

lakṣmaṇaśca mahātejāḥ sumitrānandavardhanaḥ ||

12.1१२.१

कुशली यदि काकुत्स्थः किं नु सागरमेखलाम् । (१२।१)

kuśalī yadi kākutsthaḥ kiṃ nu sāgaramekhalām |

12.2१२.२

महीं दहति कोपेन युगान्ताग्निर् इवोत्थितः ॥ (१२।२)

mahīṃ dahati kopena yugāntāgnir ivotthitaḥ ||

13.1१३.१

अथ वा शक्तिमन्तौ तौ सुराणाम् अपि निग्रहे । (१३।१)

atha vā śaktimantau tau surāṇām api nigrahe |

13.2१३.२

ममैव तु न दुःखानाम् अस्ति मन्ये विपर्ययः ॥ (१३।२)

mamaiva tu na duḥkhānām asti manye viparyayaḥ ||

14.1१४.१

कच्चिच्च व्यथते रामः कच्चिन्न परितप्यते । (१४।१)

kaccicca vyathate rāmaḥ kaccinna paritapyate |

14.2१४.२

उत्तराणि च कार्याणि कुरुते पुरुषोत्तमः ॥ (१४।२)

uttarāṇi ca kāryāṇi kurute puruṣottamaḥ ||

15.1१५.१

कच्चिन्न दीनः संभ्रान्तः कार्येषु च न मुह्यति । (१५।१)

kaccinna dīnaḥ saṃbhrāntaḥ kāryeṣu ca na muhyati |

15.2१५.२

कच्चित् पुरुषकार्याणि कुरुते नृपतेः सुतः ॥ (१५।२)

kaccit puruṣakāryāṇi kurute nṛpateḥ sutaḥ ||

16.1१६.१

द्विविधं त्रिविधोपायम् उपायम् अपि सेवते । (१६।१)

dvividhaṃ trividhopāyam upāyam api sevate |

16.2१६.२

विजिगीषुः सुहृत् कच्चिन्मित्रेषु च परंतपः ॥ (१६।२)

vijigīṣuḥ suhṛt kaccinmitreṣu ca paraṃtapaḥ ||

17.1१७.१

कच्चिन्मित्राणि लभते मित्रैश्चाप्यभिगम्यते । (१७।१)

kaccinmitrāṇi labhate mitraiścāpyabhigamyate |

17.2१७.२

कच्चित् कल्याणमित्रश्च मित्रैश्चापि पुरस्कृतः ॥ (१७।२)

kaccit kalyāṇamitraśca mitraiścāpi puraskṛtaḥ ||

18.1१८.१

कच्चिद् आशास्ति देवानां प्रसादं पार्थिवात्मजः । (१८।१)

kaccid āśāsti devānāṃ prasādaṃ pārthivātmajaḥ |

18.2१८.२

कच्चित् पुरुषकारं च दैवं च प्रतिपद्यते ॥ (१८।२)

kaccit puruṣakāraṃ ca daivaṃ ca pratipadyate ||

19.1१९.१

कच्चिन्न विगतस्नेहो विवासान्मयि राघवः । (१९।१)

kaccinna vigatasneho vivāsānmayi rāghavaḥ |

19.2१९.२

कच्चिन्मां व्यसनाद् अस्मान्मोक्षयिष्यति वानरः ॥ (१९।२)

kaccinmāṃ vyasanād asmānmokṣayiṣyati vānaraḥ ||

20.1२०.१

सुखानाम् उचितो नित्यम् असुखानाम् अनूचितः । (२०।१)

sukhānām ucito nityam asukhānām anūcitaḥ |

20.2२०.२

दुःखम् उत्तरम् आसाद्य कच्चिद् रामो न सीदति ॥ (२०।२)

duḥkham uttaram āsādya kaccid rāmo na sīdati ||

21.1२१.१

कौसल्यायास्तथा कच्चित् सुमित्रायास्तथैव च । (२१।१)

kausalyāyāstathā kaccit sumitrāyāstathaiva ca |

21.2२१.२

अभीक्ष्णं श्रूयते कच्चित् कुशलं भरतस्य च ॥ (२१।२)

abhīkṣṇaṃ śrūyate kaccit kuśalaṃ bharatasya ca ||

22.1२२.१

मन्निमित्तेन मानार्हः कच्चिच्छोकेन राघवः । (२२।१)

mannimittena mānārhaḥ kaccicchokena rāghavaḥ |

22.2२२.२

कच्चिन्नान्यमना रामः कच्चिन्मां तारयिष्यति ॥ (२२।२)

kaccinnānyamanā rāmaḥ kaccinmāṃ tārayiṣyati ||

23.1२३.१

कच्चिद् अक्षौहिणीं भीमां भरतो भ्रातृवत्सलः । (२३।१)

kaccid akṣauhiṇīṃ bhīmāṃ bharato bhrātṛvatsalaḥ |

23.2२३.२

ध्वजिनीं मन्त्रिभिर् गुप्तां प्रेषयिष्यति मत्कृते ॥ (२३।२)

dhvajinīṃ mantribhir guptāṃ preṣayiṣyati matkṛte ||

24.1२४.१

वानराधिपतिः श्रीमान् सुग्रीवः कच्चिद् एष्यति । (२४।१)

vānarādhipatiḥ śrīmān sugrīvaḥ kaccid eṣyati |

24.2२४.२

मत्कृते हरिभिर् वीरैर् वृतो दन्तनखायुधैः ॥ (२४।२)

matkṛte haribhir vīrair vṛto dantanakhāyudhaiḥ ||

25.1२५.१

कच्चिच्च लक्ष्मणः शूरः सुमित्रानन्दवर्धनः । (२५।१)

kaccicca lakṣmaṇaḥ śūraḥ sumitrānandavardhanaḥ |

25.2२५.२

अस्त्रविच्छरजालेन राक्षसान् विधमिष्यति ॥ (२५।२)

astraviccharajālena rākṣasān vidhamiṣyati ||

26.1२६.१

रौद्रेण कच्चिद् अस्त्रेण रामेण निहतं रणे । (२६।१)

raudreṇa kaccid astreṇa rāmeṇa nihataṃ raṇe |

26.2२६.२

द्रक्ष्याम्यल्पेन कालेन रावणं ससुहृज्जनम् ॥ (२६।२)

drakṣyāmyalpena kālena rāvaṇaṃ sasuhṛjjanam ||

27.1२७.१

कच्चिन्न तद्धेमसमानवर्णं तस्याननं पद्मसमानगन्धि । (२७।१)

kaccinna taddhemasamānavarṇaṃ tasyānanaṃ padmasamānagandhi |

27.2२७.२

मया विना शुष्यति शोकदीनं जलक्षये पद्मम् इवातपेन ॥ (२७।२)

mayā vinā śuṣyati śokadīnaṃ jalakṣaye padmam ivātapena ||

28.1२८.१

धर्मापदेशात् त्यजतश्च राज्यं मां चाप्यरण्यं नयतः पदातिम् । (२८।१)

dharmāpadeśāt tyajataśca rājyaṃ māṃ cāpyaraṇyaṃ nayataḥ padātim |

28.2२८.२

नासीद् व्यथा यस्य न भीर् न शोकः कच्चित् स धैर्यं हृदये करोति ॥ (२८।२)

nāsīd vyathā yasya na bhīr na śokaḥ kaccit sa dhairyaṃ hṛdaye karoti ||

29.1२९.१

न चास्य माता न पिता न चान्यः स्नेहाद् विशिष्टो ऽस्ति मया समो वा । (२९।१)

na cāsya mātā na pitā na cānyaḥ snehād viśiṣṭo 'sti mayā samo vā |

29.2२९.२

तावद्ध्यहं दूत जिजीविषेयं यावत् प्रवृत्तिं शृणुयां प्रियस्य ॥ (२९।२)

tāvaddhyahaṃ dūta jijīviṣeyaṃ yāvat pravṛttiṃ śṛṇuyāṃ priyasya ||

30.1३०.१

इतीव देवी वचनं महार्थं तं वानरेन्द्रं मधुरार्थम् उक्त्वा । (३०।१)

itīva devī vacanaṃ mahārthaṃ taṃ vānarendraṃ madhurārtham uktvā |

30.2३०.२

श्रोतुं पुनस्तस्य वचो ऽभिरामं रामार्थयुक्तं विरराम रामा ॥ (३०।२)

śrotuṃ punastasya vaco 'bhirāmaṃ rāmārthayuktaṃ virarāma rāmā ||

31.1३१.१

सीताया वचनं श्रुत्वा मारुतिर् भीमविक्रमः । (३१।१)

sītāyā vacanaṃ śrutvā mārutir bhīmavikramaḥ |

31.2३१.२

शिरस्यञ्जलिम् आधाय वाक्यम् उत्तरम् अब्रवीत् ॥ (३१।२)

śirasyañjalim ādhāya vākyam uttaram abravīt ||

32.1३२.१

न त्वाम् इहस्थां जानीते रामः कमललोचनः । (३२।१)

na tvām ihasthāṃ jānīte rāmaḥ kamalalocanaḥ |

32.2३२.२

श्रुत्वैव तु वचो मह्यं क्षिप्रम् एष्यति राघवः ॥ (३२।२)

śrutvaiva tu vaco mahyaṃ kṣipram eṣyati rāghavaḥ ||

33.1३३.१

चमूं प्रकर्षन्महतीं हर्यृक्षगणसंकुलाम् । (३३।१)

camūṃ prakarṣanmahatīṃ haryṛkṣagaṇasaṃkulām |

33.2३३.२

विष्टम्भयित्वा बाणौघैर् अक्षोभ्यं वरुणालयम् । (३३।२)

viṣṭambhayitvā bāṇaughair akṣobhyaṃ varuṇālayam |

33.3३३.३

करिष्यति पुरीं लङ्कां काकुत्स्थः शान्तराक्षसाम् ॥ (३३।३)

kariṣyati purīṃ laṅkāṃ kākutsthaḥ śāntarākṣasām ||

34.1३४.१

तत्र यद्यन्तरा मृत्युर् यदि देवाः सहासुराः । (३४।१)

tatra yadyantarā mṛtyur yadi devāḥ sahāsurāḥ |

34.2३४.२

स्थास्यन्ति पथि रामस्य स तान् अपि वधिष्यति ॥ (३४।२)

sthāsyanti pathi rāmasya sa tān api vadhiṣyati ||

35.1३५.१

तवादर्शनजेनार्ये शोकेन स परिप्लुतः । (३५।१)

tavādarśanajenārye śokena sa pariplutaḥ |

35.2३५.२

न शर्म लभते रामः सिंहार्दित इव द्विपः ॥ (३५।२)

na śarma labhate rāmaḥ siṃhārdita iva dvipaḥ ||

36.1३६.१

दर्दरेण च ते देवि शपे मूलफलेन च । (३६।१)

dardareṇa ca te devi śape mūlaphalena ca |

36.2३६.२

मलयेन च विन्ध्येन मेरुणा मन्दरेण च ॥ (३६।२)

malayena ca vindhyena meruṇā mandareṇa ca ||

37.1३७.१

यथा सुनयनं वल्गु बिम्बौष्ठं चारुकुण्डलम् । (३७।१)

yathā sunayanaṃ valgu bimbauṣṭhaṃ cārukuṇḍalam |

37.2३७.२

मुखं द्रक्ष्यसि रामस्य पूर्णचन्द्रम् इवोदितम् ॥ (३७।२)

mukhaṃ drakṣyasi rāmasya pūrṇacandram ivoditam ||

38.1३८.१

क्षिप्रं द्रक्ष्यसि वैदेहि रामं प्रस्रवणे गिरौ । (३८।१)

kṣipraṃ drakṣyasi vaidehi rāmaṃ prasravaṇe girau |

38.2३८.२

शतक्रतुम् इवासीनं नाकपृष्ठस्य मूर्धनि ॥ (३८।२)

śatakratum ivāsīnaṃ nākapṛṣṭhasya mūrdhani ||

39.1३९.१

न मांसं राघवो भुङ्क्ते न चापि मधु सेवते । (३९।१)

na māṃsaṃ rāghavo bhuṅkte na cāpi madhu sevate |

39.2३९.२

वन्यं सुविहितं नित्यं भक्तम् अश्नाति पञ्चमम् ॥ (३९।२)

vanyaṃ suvihitaṃ nityaṃ bhaktam aśnāti pañcamam ||

40.1४०.१

नैव दंशान्न मशकान्न कीटान्न सरीसृपान् । (४०।१)

naiva daṃśānna maśakānna kīṭānna sarīsṛpān |

40.2४०.२

राघवो ऽपनयेद् गात्रात् त्वद्गतेनान्तरात्मना ॥ (४०।२)

rāghavo 'panayed gātrāt tvadgatenāntarātmanā ||

41.1४१.१

नित्यं ध्यानपरो रामो नित्यं शोकपरायणः । (४१।१)

nityaṃ dhyānaparo rāmo nityaṃ śokaparāyaṇaḥ |

41.2४१.२

नान्यच्चिन्तयते किंचित् स तु कामवशं गतः ॥ (४१।२)

nānyaccintayate kiṃcit sa tu kāmavaśaṃ gataḥ ||

42.1४२.१

अनिद्रः सततं रामः सुप्तो ऽपि च नरोत्तमः । (४२।१)

anidraḥ satataṃ rāmaḥ supto 'pi ca narottamaḥ |

42.2४२.२

सीतेति मधुरां वाणीं व्याहरन् प्रतिबुध्यते ॥ (४२।२)

sīteti madhurāṃ vāṇīṃ vyāharan pratibudhyate ||

43.1४३.१

दृष्ट्वा फलं वा पुष्पं वा यच्चान्यत् स्त्रीमनोहरम् । (४३।१)

dṛṣṭvā phalaṃ vā puṣpaṃ vā yaccānyat strīmanoharam |

43.2४३.२

बहुशो हा प्रियेत्येवं श्वसंस्त्वाम् अभिभाषते ॥ (४३।२)

bahuśo hā priyetyevaṃ śvasaṃstvām abhibhāṣate ||

44.1४४.१

स देवि नित्यं परितप्यमानस् त्वाम् एव सीतेत्यभिभाषमाणः । (४४।१)

sa devi nityaṃ paritapyamānas tvām eva sītetyabhibhāṣamāṇaḥ |

44.2४४.२

धृतव्रतो राजसुतो महात्मा तवैव लाभाय कृतप्रयत्नः ॥ (४४।२)

dhṛtavrato rājasuto mahātmā tavaiva lābhāya kṛtaprayatnaḥ ||

45.1४५.१

सा रामसंकीर्तनवीतशोका रामस्य शोकेन समानशोका । (४५।१)

sā rāmasaṃkīrtanavītaśokā rāmasya śokena samānaśokā |

45.2४५.२

शरन्मुखेनाम्बुदशेषचन्द्रा निशेव वैदेहसुता बभूव ॥ (४५।२)

śaranmukhenāmbudaśeṣacandrā niśeva vaidehasutā babhūva ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 5, 34

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit