रामायणRāmāyaṇa

Rām, 1, 44

44 of 606 · 57 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

विश्वामित्रवचः श्रुत्वा राघवः सहलक्ष्मणः । (१।१)

viśvāmitravacaḥ śrutvā rāghavaḥ sahalakṣmaṇaḥ |

1.2१.२

विस्मयं परमं गत्वा विश्वामित्रम् अथाब्रवीत् ॥ (१।२)

vismayaṃ paramaṃ gatvā viśvāmitram athābravīt ||

2.1२.१

अत्यद्भुतम् इदं ब्रह्मन् कथितं परमं त्वया । (२।१)

atyadbhutam idaṃ brahman kathitaṃ paramaṃ tvayā |

2.2२.२

गङ्गावतरणं पुण्यं सागरस्य च पूरणम् ॥ (२।२)

gaṅgāvataraṇaṃ puṇyaṃ sāgarasya ca pūraṇam ||

3.1३.१

तस्य सा शर्वरी सर्वा सह सौमित्रिणा तदा । (३।१)

tasya sā śarvarī sarvā saha saumitriṇā tadā |

3.2३.२

जगाम चिन्तयानस्य विश्वामित्रकथां शुभाम् ॥ (३।२)

jagāma cintayānasya viśvāmitrakathāṃ śubhām ||

4.1४.१

ततः प्रभाते विमले विश्वामित्रं महामुनिम् । (४।१)

tataḥ prabhāte vimale viśvāmitraṃ mahāmunim |

4.2४.२

उवाच राघवो वाक्यं कृताह्निकम् अरिंदमः ॥ (४।२)

uvāca rāghavo vākyaṃ kṛtāhnikam ariṃdamaḥ ||

5.1५.१

गता भगवती रात्रिः श्रोतव्यं परमं श्रुतम् । (५।१)

gatā bhagavatī rātriḥ śrotavyaṃ paramaṃ śrutam |

5.2५.२

क्षणभूतेव सा रात्रिः संवृत्तेयं महातपः । (५।२)

kṣaṇabhūteva sā rātriḥ saṃvṛtteyaṃ mahātapaḥ |

5.3५.३

इमां चिन्तयतः सर्वां निखिलेन कथां तव ॥ (५।३)

imāṃ cintayataḥ sarvāṃ nikhilena kathāṃ tava ||

6.1६.१

तराम सरितां श्रेष्ठां पुण्यां त्रिपथगां नदीम् । (६।१)

tarāma saritāṃ śreṣṭhāṃ puṇyāṃ tripathagāṃ nadīm |

6.2६.२

नौर् एषा हि सुखास्तीर्णा ऋषीणां पुण्यकर्मणाम् । (६।२)

naur eṣā hi sukhāstīrṇā ṛṣīṇāṃ puṇyakarmaṇām |

6.3६.३

भगवन्तम् इह प्राप्तं ज्ञात्वा त्वरितम् आगता ॥ (६।३)

bhagavantam iha prāptaṃ jñātvā tvaritam āgatā ||

7.1७.१

तस्य तद् वचनं श्रुत्वा राघवस्य महात्मनः । (७।१)

tasya tad vacanaṃ śrutvā rāghavasya mahātmanaḥ |

7.2७.२

संतारं कारयामास सर्षिसंघः सराघवः ॥ (७।२)

saṃtāraṃ kārayāmāsa sarṣisaṃghaḥ sarāghavaḥ ||

8.1८.१

उत्तरं तीरम् आसाद्य सम्पूज्यर्षिगणं तथा । (८।१)

uttaraṃ tīram āsādya sampūjyarṣigaṇaṃ tathā |

8.2८.२

गङ्गाकूले निविष्टास् ते विशालां ददृशुः पुरीम् ॥ (८।२)

gaṅgākūle niviṣṭās te viśālāṃ dadṛśuḥ purīm ||

9.1९.१

ततो मुनिवरस् तूर्णं जगाम सहराघवः । (९।१)

tato munivaras tūrṇaṃ jagāma saharāghavaḥ |

9.2९.२

विशालां नगरीं रम्यां दिव्यां स्वर्गोपमां तदा ॥ (९।२)

viśālāṃ nagarīṃ ramyāṃ divyāṃ svargopamāṃ tadā ||

10.1१०.१

अथ रामो महाप्राज्ञो विश्वामित्रं महामुनिम् । (१०।१)

atha rāmo mahāprājño viśvāmitraṃ mahāmunim |

10.2१०.२

पप्रच्छ प्राञ्जलिर् भूत्वा विशालाम् उत्तमां पुरीम् ॥ (१०।२)

papraccha prāñjalir bhūtvā viśālām uttamāṃ purīm ||

11.1११.१

कतरो राजवंशो ऽयं विशालायां महामुने । (११।१)

kataro rājavaṃśo 'yaṃ viśālāyāṃ mahāmune |

11.2११.२

श्रोतुम् इच्छामि भद्रं ते परं कौतूहलं हि मे ॥ (११।२)

śrotum icchāmi bhadraṃ te paraṃ kautūhalaṃ hi me ||

12.1१२.१

तस्य तद् वचनं श्रुत्वा रामस्य मुनिपुंगवः । (१२।१)

tasya tad vacanaṃ śrutvā rāmasya munipuṃgavaḥ |

12.2१२.२

आख्यातुं तत् समारेभे विशालस्य पुरातनम् ॥ (१२।२)

ākhyātuṃ tat samārebhe viśālasya purātanam ||

13.1१३.१

श्रूयतां राम शक्रस्य कथां कथयतः शुभाम् । (१३।१)

śrūyatāṃ rāma śakrasya kathāṃ kathayataḥ śubhām |

13.2१३.२

अस्मिन् देशे हि यद् वृत्तं शृणु तत्त्वेन राघव ॥ (१३।२)

asmin deśe hi yad vṛttaṃ śṛṇu tattvena rāghava ||

14.1१४.१

पूर्वं कृतयुगे राम दितेः पुत्रा महाबलाः । (१४।१)

pūrvaṃ kṛtayuge rāma diteḥ putrā mahābalāḥ |

14.2१४.२

अदितेश् च महाभागा वीर्यवन्तः सुधार्मिकाः ॥ (१४।२)

aditeś ca mahābhāgā vīryavantaḥ sudhārmikāḥ ||

15.1१५.१

ततस् तेषां नरश्रेष्ठ बुद्धिर् आसीन् महात्मनाम् । (१५।१)

tatas teṣāṃ naraśreṣṭha buddhir āsīn mahātmanām |

15.2१५.२

अमरा निर्जराश् चैव कथं स्याम निरामयाः ॥ (१५।२)

amarā nirjarāś caiva kathaṃ syāma nirāmayāḥ ||

16.1१६.१

तेषां चिन्तयतां राम बुद्धिर् आसीद् विपश्चिताम् । (१६।१)

teṣāṃ cintayatāṃ rāma buddhir āsīd vipaścitām |

16.2१६.२

क्षीरोदमथनं कृत्वा रसं प्राप्स्याम तत्र वै ॥ (१६।२)

kṣīrodamathanaṃ kṛtvā rasaṃ prāpsyāma tatra vai ||

17.1१७.१

ततो निश्चित्य मथनं योक्त्रं कृत्वा च वासुकिम् । (१७।१)

tato niścitya mathanaṃ yoktraṃ kṛtvā ca vāsukim |

17.2१७.२

मन्थानं मन्दरं कृत्वा ममन्थुर् अमितौजसः ॥ (१७।२)

manthānaṃ mandaraṃ kṛtvā mamanthur amitaujasaḥ ||

18.1१८.१

अथ धन्वन्तरिर् नाम अप्सराश् च सुवर्चसः । (१८।१)

atha dhanvantarir nāma apsarāś ca suvarcasaḥ |

18.2१८.२

अप्सु निर्मथनाद् एव रसात् तस्माद् वरस्त्रियः । (१८।२)

apsu nirmathanād eva rasāt tasmād varastriyaḥ |

18.3१८.३

उत्पेतुर् मनुजश्रेष्ठ तस्माद् अप्सरसो ऽभवन् ॥ (१८।३)

utpetur manujaśreṣṭha tasmād apsaraso 'bhavan ||

19.1१९.१

षष्टिः कोट्यो ऽभवंस् तासाम् अप्सराणां सुवर्चसाम् । (१९।१)

ṣaṣṭiḥ koṭyo 'bhavaṃs tāsām apsarāṇāṃ suvarcasām |

19.2१९.२

असंख्येयास् तु काकुत्स्थ यास् तासां परिचारिकाः ॥ (१९।२)

asaṃkhyeyās tu kākutstha yās tāsāṃ paricārikāḥ ||

20.1२०.१

न ताः स्म प्रतिगृह्णन्ति सर्वे ते देवदानवाः । (२०।१)

na tāḥ sma pratigṛhṇanti sarve te devadānavāḥ |

20.2२०.२

अप्रतिग्रहणाच् चैव तेन साधारणाः स्मृताः ॥ (२०।२)

apratigrahaṇāc caiva tena sādhāraṇāḥ smṛtāḥ ||

21.1२१.१

वरुणस्य ततः कन्या वारुणी रघुनन्दन । (२१।१)

varuṇasya tataḥ kanyā vāruṇī raghunandana |

21.2२१.२

उत्पपात महाभागा मार्गमाणा परिग्रहम् ॥ (२१।२)

utpapāta mahābhāgā mārgamāṇā parigraham ||

22.1२२.१

दितेः पुत्रा न तां राम जगृहुर् वरुणात्मजाम् । (२२।१)

diteḥ putrā na tāṃ rāma jagṛhur varuṇātmajām |

22.2२२.२

अदितेस् तु सुता वीर जगृहुस् ताम् अनिन्दिताम् ॥ (२२।२)

adites tu sutā vīra jagṛhus tām aninditām ||

23.1२३.१

असुरास् तेन दैतेयाः सुरास् तेनादितेः सुताः । (२३।१)

asurās tena daiteyāḥ surās tenāditeḥ sutāḥ |

23.2२३.२

हृष्टाः प्रमुदिताश् चासन् वारुणीग्रहणात् सुराः ॥ (२३।२)

hṛṣṭāḥ pramuditāś cāsan vāruṇīgrahaṇāt surāḥ ||

24.1२४.१

उच्चैःश्रवा हयश्रेष्ठो मणिरत्नं च कौस्तुभम् । (२४।१)

uccaiḥśravā hayaśreṣṭho maṇiratnaṃ ca kaustubham |

24.2२४.२

उदतिष्ठन् नरश्रेष्ठ तथैवामृतम् उत्तमम् ॥ (२४।२)

udatiṣṭhan naraśreṣṭha tathaivāmṛtam uttamam ||

25.1२५.१

अथ तस्य कृते राम महान् आसीत् कुलक्षयः । (२५।१)

atha tasya kṛte rāma mahān āsīt kulakṣayaḥ |

25.2२५.२

अदितेस् तु ततः पुत्रा दितेः पुत्रान् असूदयन् ॥ (२५।२)

adites tu tataḥ putrā diteḥ putrān asūdayan ||

26.1२६.१

अदितेर् आत्मजा वीरा दितेः पुत्रान् निजघ्निरे । (२६।१)

aditer ātmajā vīrā diteḥ putrān nijaghnire |

26.2२६.२

तस्मिन् घोरे महायुद्धे दैतेयादित्ययोर् भृशम् ॥ (२६।२)

tasmin ghore mahāyuddhe daiteyādityayor bhṛśam ||

27.1२७.१

निहत्य दितिपुत्रांस् तु राज्यं प्राप्य पुरंदरः । (२७।१)

nihatya ditiputrāṃs tu rājyaṃ prāpya puraṃdaraḥ |

27.2२७.२

शशास मुदितो लोकान् सर्षिसंघान् सचारणान् ॥ (२७।२)

śaśāsa mudito lokān sarṣisaṃghān sacāraṇān ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 1, 44

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit