Rām, 4, 47
Select a line for its word-by-word analysis.
सह ताराङ्गदाभ्यां तु गत्वा स हनुमान् कपिः । (१।१)
saha tārāṅgadābhyāṃ tu gatvā sa hanumān kapiḥ |
स तु दूरम् उपागम्य सर्वैस् तैः कपिसत्तमैः । (२।१)
sa tu dūram upāgamya sarvais taiḥ kapisattamaiḥ |
विचिनोति स्म विन्ध्यस्य गुहाश् च गहनानि च ॥ (२।२)
vicinoti sma vindhyasya guhāś ca gahanāni ca ||
पर्वताग्रान् नदीदुर्गान् सरांसि विपुलान् द्रुमान् । (३।१)
parvatāgrān nadīdurgān sarāṃsi vipulān drumān |
वृक्षषण्डांश् च विविधान् पर्वतान् घनपादपान् ॥ (३।२)
vṛkṣaṣaṇḍāṃś ca vividhān parvatān ghanapādapān ||
न सीतां ददृशुर् वीरा मैथिलीं जनकात्मजाम् ॥ (४।२)
na sītāṃ dadṛśur vīrā maithilīṃ janakātmajām ||
अन्वेषमाणा दुर्धर्षा न्यवसंस् तत्र तत्र ह । (५।२)
anveṣamāṇā durdharṣā nyavasaṃs tatra tatra ha |
त्यक्त्वा तु तं तदा देशं सर्वे वै हरियूथपाः । (६।१)
tyaktvā tu taṃ tadā deśaṃ sarve vai hariyūthapāḥ |
देशम् अन्यं दुराधर्षं विविशुश् चाकुतोभयाः ॥ (६।२)
deśam anyaṃ durādharṣaṃ viviśuś cākutobhayāḥ ||
यत्र वन्ध्यफला वृक्षा विपुष्पाः पर्णवर्जिताः । (७।१)
yatra vandhyaphalā vṛkṣā vipuṣpāḥ parṇavarjitāḥ |
निस्तोयाः सरितो यत्र मूलं यत्र सुदुर्लभम् ॥ (७।२)
nistoyāḥ sarito yatra mūlaṃ yatra sudurlabham ||
शार्दूलाः पक्षिणो वापि ये चान्ये वनगोचराः ॥ (८।२)
śārdūlāḥ pakṣiṇo vāpi ye cānye vanagocarāḥ ||
स्निग्धपत्त्राः स्थले यत्र पद्मिन्यः फुल्लपङ्कजाः । (९।१)
snigdhapattrāḥ sthale yatra padminyaḥ phullapaṅkajāḥ |
प्रेक्षणीयाः सुगन्धाश् च भ्रमरैश् चापि वर्जिताः ॥ (९।२)
prekṣaṇīyāḥ sugandhāś ca bhramaraiś cāpi varjitāḥ ||
महर्षिः परमामर्षी नियमैर् दुष्प्रधर्षणः ॥ (१०।२)
maharṣiḥ paramāmarṣī niyamair duṣpradharṣaṇaḥ ||
तस्य तस्मिन् वने पुत्रो बालको दशवार्षिकः । (११।१)
tasya tasmin vane putro bālako daśavārṣikaḥ |
प्रनष्टो जीवितान्ताय क्रुद्धस् तत्र महामुनिः ॥ (११।२)
pranaṣṭo jīvitāntāya kruddhas tatra mahāmuniḥ ||
तेन धर्मात्मना शप्तं कृत्स्नं तत्र महद् वनम् । (१२।१)
tena dharmātmanā śaptaṃ kṛtsnaṃ tatra mahad vanam |
तस्य ते काननान्तांस् तु गिरीणां कन्दराणि च । (१३।१)
tasya te kānanāntāṃs tu girīṇāṃ kandarāṇi ca |
तत्र चापि महात्मानो नापश्यञ् जनकात्मजाम् । (१४।१)
tatra cāpi mahātmāno nāpaśyañ janakātmajām |
ते प्रविश्य तु तं भीमं लतागुल्मसमावृतम् । (१५।१)
te praviśya tu taṃ bhīmaṃ latāgulmasamāvṛtam |
ददृशुः क्रूरकर्माणम् असुरं सुरनिर्भयम् ॥ (१५।२)
dadṛśuḥ krūrakarmāṇam asuraṃ suranirbhayam ||
तं दृष्ट्वा वनरा घोरं स्थितं शैलम् इवापरम् । (१६।१)
taṃ dṛṣṭvā vanarā ghoraṃ sthitaṃ śailam ivāparam |
गाढं परिहिताः सर्वे दृष्ट्वा तं पर्वतोपमम् ॥ (१६।२)
gāḍhaṃ parihitāḥ sarve dṛṣṭvā taṃ parvatopamam ||
सो ऽपि तान् वानरान् सर्वान् नष्टाः स्थेत्य् अब्रवीद् बली । (१७।१)
so 'pi tān vānarān sarvān naṣṭāḥ sthety abravīd balī |
अभ्यधावत संक्रुद्धो मुष्टिम् उद्यम्य संहितम् ॥ (१७।२)
abhyadhāvata saṃkruddho muṣṭim udyamya saṃhitam ||
तम् आपतन्तं सहसा वालिपुत्रो ऽङ्गदस् तदा ॥ (१८।१)
tam āpatantaṃ sahasā vāliputro 'ṅgadas tadā ||
स वालिपुत्राभिहतो वक्त्राच् छोणितम् उद्वमन् ॥ (१९।२)
sa vāliputrābhihato vaktrāc choṇitam udvaman ||
ते तु तस्मिन् निरुच्छ्वासे वानरा जितकाशिनः । (२०।२)
te tu tasmin nirucchvāse vānarā jitakāśinaḥ |
व्यचिन्वन् प्रायशस् तत्र सर्वं तद् गिरिगह्वरम् ॥ (२०।३)
vyacinvan prāyaśas tatra sarvaṃ tad girigahvaram ||
विचितं तु ततः कृत्वा सर्वे ते काननं पुनः । (२१।१)
vicitaṃ tu tataḥ kṛtvā sarve te kānanaṃ punaḥ |
ते विचिन्त्य पुनः खिन्ना विनिष्पत्य समागताः । (२२।१)
te vicintya punaḥ khinnā viniṣpatya samāgatāḥ |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.