रामायणRāmāyaṇa

Rām, 3, 29

216 of 606 · 70 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

भित्त्वा तु तां गदां बाणै राघवो धर्मवत्सलः । (१।१)

bhittvā tu tāṃ gadāṃ bāṇai rāghavo dharmavatsalaḥ |

1.2१.२

स्मयमानः खरं वाक्यं संरब्धम् इदम् अब्रवीत् ॥ (१।२)

smayamānaḥ kharaṃ vākyaṃ saṃrabdham idam abravīt ||

2.1२.१

एतत् ते बलसर्वस्वं दर्शितं राक्षसाधम । (२।१)

etat te balasarvasvaṃ darśitaṃ rākṣasādhama |

2.2२.२

शक्तिहीनतरो मत्तो वृथा त्वम् अवगर्जसि ॥ (२।२)

śaktihīnataro matto vṛthā tvam avagarjasi ||

3.1३.१

एषा बाणविनिर्भिन्ना गदा भूमितलं गता । (३।१)

eṣā bāṇavinirbhinnā gadā bhūmitalaṃ gatā |

3.2३.२

अभिधानप्रगल्भस्य तव प्रत्ययघातिनी ॥ (३।२)

abhidhānapragalbhasya tava pratyayaghātinī ||

4.1४.१

यत् त्वयोक्तं विनष्टानाम् इदम् अश्रुप्रमार्जनम् । (४।१)

yat tvayoktaṃ vinaṣṭānām idam aśrupramārjanam |

4.2४.२

राक्षसानां करोमीति मिथ्या तद् अपि ते वचः ॥ (४।२)

rākṣasānāṃ karomīti mithyā tad api te vacaḥ ||

5.1५.१

नीचस्य क्षुद्रशीलस्य मिथ्यावृत्तस्य रक्षसः । (५।१)

nīcasya kṣudraśīlasya mithyāvṛttasya rakṣasaḥ |

5.2५.२

प्राणान् अपहरिष्यामि गरुत्मान् अमृतं यथा ॥ (५।२)

prāṇān apahariṣyāmi garutmān amṛtaṃ yathā ||

6.1६.१

अद्य ते भिन्नकण्ठस्य फेनबुद्बुदभूषितम् । (६।१)

adya te bhinnakaṇṭhasya phenabudbudabhūṣitam |

6.2६.२

विदारितस्य मद्बाणैर् मही पास्यति शोणितम् ॥ (६।२)

vidāritasya madbāṇair mahī pāsyati śoṇitam ||

7.1७.१

पांसुरूषितसर्वाङ्गः स्रस्तन्यस्तभुजद्वयः । (७।१)

pāṃsurūṣitasarvāṅgaḥ srastanyastabhujadvayaḥ |

7.2७.२

स्वप्स्यसे गां समाश्लिष्य दुर्लभां प्रमदाम् इव ॥ (७।२)

svapsyase gāṃ samāśliṣya durlabhāṃ pramadām iva ||

8.1८.१

प्रवृद्धनिद्रे शयिते त्वयि राक्षसपांसने । (८।१)

pravṛddhanidre śayite tvayi rākṣasapāṃsane |

8.2८.२

भविष्यन्त्य् अशरण्यानां शरण्या दण्डका इमे ॥ (८।२)

bhaviṣyanty aśaraṇyānāṃ śaraṇyā daṇḍakā ime ||

9.1९.१

जनस्थाने हतस्थाने तव राक्षस मच्छरैः । (९।१)

janasthāne hatasthāne tava rākṣasa maccharaiḥ |

9.2९.२

निर्भया विचरिष्यन्ति सर्वतो मुनयो वने ॥ (९।२)

nirbhayā vicariṣyanti sarvato munayo vane ||

10.1१०.१

अद्य विप्रसरिष्यन्ति राक्षस्यो हतबान्धवाः । (१०।१)

adya viprasariṣyanti rākṣasyo hatabāndhavāḥ |

10.2१०.२

बाष्पार्द्रवदना दीना भयाद् अन्यभयावहाः ॥ (१०।२)

bāṣpārdravadanā dīnā bhayād anyabhayāvahāḥ ||

11.1११.१

अद्य शोकरसज्ञास् ता भविष्यन्ति निशाचर । (११।१)

adya śokarasajñās tā bhaviṣyanti niśācara |

11.2११.२

अनुरूपकुलाः पत्न्यो यासां त्वं पतिर् ईदृशः ॥ (११।२)

anurūpakulāḥ patnyo yāsāṃ tvaṃ patir īdṛśaḥ ||

12.1१२.१

नृशंसशील क्षुद्रात्मन् नित्यं ब्राह्मणकण्टक । (१२।१)

nṛśaṃsaśīla kṣudrātman nityaṃ brāhmaṇakaṇṭaka |

12.2१२.२

त्वत्कृते शङ्कितैर् अग्नौ मुनिभिः पात्यते हविः ॥ (१२।२)

tvatkṛte śaṅkitair agnau munibhiḥ pātyate haviḥ ||

13.1१३.१

तम् एवम् अभिसंरब्धं ब्रुवाणं राघवं रणे । (१३।१)

tam evam abhisaṃrabdhaṃ bruvāṇaṃ rāghavaṃ raṇe |

13.2१३.२

खरो निर्भर्त्सयामास रोषात् खरतरस्वनः ॥ (१३।२)

kharo nirbhartsayāmāsa roṣāt kharatarasvanaḥ ||

14.1१४.१

दृढं खल्व् अवलिप्तो ऽसि भयेष्व् अपि च निर्भयः । (१४।१)

dṛḍhaṃ khalv avalipto 'si bhayeṣv api ca nirbhayaḥ |

14.2१४.२

वाच्यावाच्यं ततो हि त्वं मृत्युवश्यो न बुध्यसे ॥ (१४।२)

vācyāvācyaṃ tato hi tvaṃ mṛtyuvaśyo na budhyase ||

15.1१५.१

कालपाशपरिक्षिप्ता भवन्ति पुरुषा हि ये । (१५।१)

kālapāśaparikṣiptā bhavanti puruṣā hi ye |

15.2१५.२

कार्याकार्यं न जानन्ति ते निरस्तषडिन्द्रियाः ॥ (१५।२)

kāryākāryaṃ na jānanti te nirastaṣaḍindriyāḥ ||

16.1१६.१

एवम् उक्त्वा ततो रामं संरुध्य भ्रुकुटिं ततः । (१६।१)

evam uktvā tato rāmaṃ saṃrudhya bhrukuṭiṃ tataḥ |

16.2१६.२

स ददर्श महासालम् अविदूरे निशाचरः ॥ (१६।२)

sa dadarśa mahāsālam avidūre niśācaraḥ ||

17.1१७.१

रणे प्रहरणस्यार्थे सर्वतो ह्य् अवलोकयन् । (१७।१)

raṇe praharaṇasyārthe sarvato hy avalokayan |

17.2१७.२

स तम् उत्पाटयामास संदृश्य दशनच्छदम् ॥ (१७।२)

sa tam utpāṭayāmāsa saṃdṛśya daśanacchadam ||

18.1१८.१

तं समुत्क्षिप्य बाहुभ्यां विनर्दित्वा महाबलः । (१८।१)

taṃ samutkṣipya bāhubhyāṃ vinarditvā mahābalaḥ |

18.2१८.२

रामम् उद्दिश्य चिक्षेप हतस् त्वम् इति चाब्रवीत् ॥ (१८।२)

rāmam uddiśya cikṣepa hatas tvam iti cābravīt ||

19.1१९.१

तम् आपतन्तं बाणौघैश् छित्त्वा रामः प्रतापवान् । (१९।१)

tam āpatantaṃ bāṇaughaiś chittvā rāmaḥ pratāpavān |

19.2१९.२

रोषम् आहारयत् तीव्रं निहन्तुं समरे खरम् ॥ (१९।२)

roṣam āhārayat tīvraṃ nihantuṃ samare kharam ||

20.1२०.१

जातस्वेदस् ततो रामो रोषाद् रक्तान्तलोचनः । (२०।१)

jātasvedas tato rāmo roṣād raktāntalocanaḥ |

20.2२०.२

निर्बिभेद सहस्रेण बाणानां समरे खरम् ॥ (२०।२)

nirbibheda sahasreṇa bāṇānāṃ samare kharam ||

21.1२१.१

तस्य बाणान्तराद् रक्तं बहु सुस्राव फेनिलम् । (२१।१)

tasya bāṇāntarād raktaṃ bahu susrāva phenilam |

21.2२१.२

गिरेः प्रस्रवणस्येव तोयधारापरिस्रवः ॥ (२१।२)

gireḥ prasravaṇasyeva toyadhārāparisravaḥ ||

22.1२२.१

विह्वलः स कृतो बाणैः खरो रामेण संयुगे । (२२।१)

vihvalaḥ sa kṛto bāṇaiḥ kharo rāmeṇa saṃyuge |

22.2२२.२

मत्तो रुधिरगन्धेन तम् एवाभ्यद्रवद् द्रुतम् ॥ (२२।२)

matto rudhiragandhena tam evābhyadravad drutam ||

23.1२३.१

तम् आपतन्तं संरब्धं कृतास्त्रो रुधिराप्लुतम् । (२३।१)

tam āpatantaṃ saṃrabdhaṃ kṛtāstro rudhirāplutam |

23.2२३.२

अपासर्पत् प्रतिपदं किंचित् त्वरितविक्रमः ॥ (२३।२)

apāsarpat pratipadaṃ kiṃcit tvaritavikramaḥ ||

24.1२४.१

ततः पावकसंकाशं वधाय समरे शरम् । (२४।१)

tataḥ pāvakasaṃkāśaṃ vadhāya samare śaram |

24.2२४.२

खरस्य रामो जग्राह ब्रह्मदण्डम् इवापरम् ॥ (२४।२)

kharasya rāmo jagrāha brahmadaṇḍam ivāparam ||

25.1२५.१

स तद् दत्तं मघवता सुरराजेन धीमता । (२५।१)

sa tad dattaṃ maghavatā surarājena dhīmatā |

25.2२५.२

संदधे च स धर्मात्मा मुमोच च खरं प्रति ॥ (२५।२)

saṃdadhe ca sa dharmātmā mumoca ca kharaṃ prati ||

26.1२६.१

स विमुक्तो महाबाणो निर्घातसमनिःस्वनः । (२६।१)

sa vimukto mahābāṇo nirghātasamaniḥsvanaḥ |

26.2२६.२

रामेण धनुर् उद्यम्य खरस्योरसि चापतत् ॥ (२६।२)

rāmeṇa dhanur udyamya kharasyorasi cāpatat ||

27.1२७.१

स पपात खरो भूमौ दह्यमानः शराग्निना । (२७।१)

sa papāta kharo bhūmau dahyamānaḥ śarāgninā |

27.2२७.२

रुद्रेणैव विनिर्दग्धः श्वेतारण्ये यथान्धकः ॥ (२७।२)

rudreṇaiva vinirdagdhaḥ śvetāraṇye yathāndhakaḥ ||

28.1२८.१

स वृत्र इव वज्रेण फेनेन नमुचिर् यथा । (२८।१)

sa vṛtra iva vajreṇa phenena namucir yathā |

28.2२८.२

बलो वेन्द्राशनिहतो निपपात हतः खरः ॥ (२८।२)

balo vendrāśanihato nipapāta hataḥ kharaḥ ||

29.1२९.१

ततो राजर्षयः सर्वे संगताः परमर्षयः । (२९।१)

tato rājarṣayaḥ sarve saṃgatāḥ paramarṣayaḥ |

29.2२९.२

सभाज्य मुदिता रामम् इदं वचनम् अब्रुवन् ॥ (२९।२)

sabhājya muditā rāmam idaṃ vacanam abruvan ||

30.1३०.१

एतदर्थं महातेजा महेन्द्रः पाकशासनः । (३०।१)

etadarthaṃ mahātejā mahendraḥ pākaśāsanaḥ |

30.2३०.२

शरभङ्गाश्रमं पुण्यम् आजगाम पुरंदरः ॥ (३०।२)

śarabhaṅgāśramaṃ puṇyam ājagāma puraṃdaraḥ ||

31.1३१.१

आनीतस् त्वम् इमं देशम् उपायेन महर्षिभिः । (३१।१)

ānītas tvam imaṃ deśam upāyena maharṣibhiḥ |

31.2३१.२

एषां वधार्थं क्रूराणां रक्षसां पापकर्मणाम् ॥ (३१।२)

eṣāṃ vadhārthaṃ krūrāṇāṃ rakṣasāṃ pāpakarmaṇām ||

32.1३२.१

तद् इदं नः कृतं कार्यं त्वया दशरथात्मज । (३२।१)

tad idaṃ naḥ kṛtaṃ kāryaṃ tvayā daśarathātmaja |

32.2३२.२

सुखं धर्मं चरिष्यन्ति दण्डकेषु महर्षयः ॥ (३२।२)

sukhaṃ dharmaṃ cariṣyanti daṇḍakeṣu maharṣayaḥ ||

33.1३३.१

एतस्मिन्न् अन्तरे वीरो लक्ष्मणः सह सीतया । (३३।१)

etasminn antare vīro lakṣmaṇaḥ saha sītayā |

33.2३३.२

गिरिदुर्गाद् विनिष्क्रम्य संविवेशाश्रमं सुखी ॥ (३३।२)

giridurgād viniṣkramya saṃviveśāśramaṃ sukhī ||

34.1३४.१

ततो रामस् तु विजयी पूज्यमानो महर्षिभिः । (३४।१)

tato rāmas tu vijayī pūjyamāno maharṣibhiḥ |

34.2३४.२

प्रविवेशाश्रमं वीरो लक्ष्मणेनाभिवादितः ॥ (३४।२)

praviveśāśramaṃ vīro lakṣmaṇenābhivāditaḥ ||

35.1३५.१

तं दृष्ट्वा शत्रुहन्तारं महर्षीणां सुखावहम् । (३५।१)

taṃ dṛṣṭvā śatruhantāraṃ maharṣīṇāṃ sukhāvaham |

35.2३५.२

बभूव हृष्टा वैदेही भर्तारं परिषस्वजे ॥ (३५।२)

babhūva hṛṣṭā vaidehī bhartāraṃ pariṣasvaje ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 3, 29

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit