रामायणRāmāyaṇa

Rām, 7, 12

518 of 606 · 59 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

राक्षसेन्द्रो ऽभिषिक्तस्तु भ्रातृभ्यां सहितस्तदा । (१।१)

rākṣasendro 'bhiṣiktastu bhrātṛbhyāṃ sahitastadā |

1.2१.२

ततः प्रदानं राक्षस्या भगिन्याः समचिन्तयत् ॥ (१।२)

tataḥ pradānaṃ rākṣasyā bhaginyāḥ samacintayat ||

2.1२.१

ददौ तां कालकेयाय दानवेन्द्राय राक्षसीम् । (२।१)

dadau tāṃ kālakeyāya dānavendrāya rākṣasīm |

2.2२.२

स्वसां शूर्पणखां नाम विद्युज्जिह्वाय नामतः ॥ (२।२)

svasāṃ śūrpaṇakhāṃ nāma vidyujjihvāya nāmataḥ ||

3.1३.१

अथ दत्त्वा स्वसारं स मृगयां पर्यटन्नृपः । (३।१)

atha dattvā svasāraṃ sa mṛgayāṃ paryaṭannṛpaḥ |

3.2३.२

तत्रापश्यत् ततो राम मयं नाम दितेः सुतम् ॥ (३।२)

tatrāpaśyat tato rāma mayaṃ nāma diteḥ sutam ||

4.1४.१

कन्यासहायं तं दृष्ट्वा दशग्रीवो निशाचरः । (४।१)

kanyāsahāyaṃ taṃ dṛṣṭvā daśagrīvo niśācaraḥ |

4.2४.२

अपृच्छत् को भवान् एको निर्मनुष्यमृगे वने ॥ (४।२)

apṛcchat ko bhavān eko nirmanuṣyamṛge vane ||

5.1५.१

मयस्त्वथाब्रवीद् राम पृच्छन्तं तं निशाचरम् । (५।१)

mayastvathābravīd rāma pṛcchantaṃ taṃ niśācaram |

5.2५.२

श्रूयतां सर्वम् आख्यास्ये यथावृत्तम् इदं मम ॥ (५।२)

śrūyatāṃ sarvam ākhyāsye yathāvṛttam idaṃ mama ||

6.1६.१

हेमा नामाप्सरास्तात श्रुतपूर्वा यदि त्वया । (६।१)

hemā nāmāpsarāstāta śrutapūrvā yadi tvayā |

6.2६.२

दैवतैर् मम सा दत्ता पौलोमीव शतक्रतोः ॥ (६।२)

daivatair mama sā dattā paulomīva śatakratoḥ ||

7.1७.१

तस्यां सक्तमनास्तात पञ्चवर्षशतान्यहम् । (७।१)

tasyāṃ saktamanāstāta pañcavarṣaśatānyaham |

7.2७.२

सा च दैवतकार्येण गता वर्षं चतुर्दशम् ॥ (७।२)

sā ca daivatakāryeṇa gatā varṣaṃ caturdaśam ||

8.1८.१

तस्याः कृते च हेमायाः सर्वं हेमपुरं मया । (८।१)

tasyāḥ kṛte ca hemāyāḥ sarvaṃ hemapuraṃ mayā |

8.2८.२

वज्रवैदूर्यचित्रं च मायया निर्मितं तदा ॥ (८।२)

vajravaidūryacitraṃ ca māyayā nirmitaṃ tadā ||

9.1९.१

तत्राहम् अरतिं विन्दंस्तया हीनः सुदुःखितः । (९।१)

tatrāham aratiṃ vindaṃstayā hīnaḥ suduḥkhitaḥ |

9.2९.२

तस्मात् पुराद् दुहितरं गृहीत्वा वनम् आगतः ॥ (९।२)

tasmāt purād duhitaraṃ gṛhītvā vanam āgataḥ ||

10.1१०.१

इयं ममात्मजा राजंस्तस्याः कुक्षौ विवर्धिता । (१०।१)

iyaṃ mamātmajā rājaṃstasyāḥ kukṣau vivardhitā |

10.2१०.२

भर्तारम् अनया सार्धम् अस्याः प्राप्तो ऽस्मि मार्गितुम् ॥ (१०।२)

bhartāram anayā sārdham asyāḥ prāpto 'smi mārgitum ||

11.1११.१

कन्यापितृत्वं दुःखं हि नराणां मानकाङ्क्षिणाम् । (११।१)

kanyāpitṛtvaṃ duḥkhaṃ hi narāṇāṃ mānakāṅkṣiṇām |

11.2११.२

कन्या हि द्वे कुले नित्यं संशये स्थाप्य तिष्ठति ॥ (११।२)

kanyā hi dve kule nityaṃ saṃśaye sthāpya tiṣṭhati ||

12.1१२.१

द्वौ सुतौ तु मम त्वस्यां भार्यायां संबभूवतुः । (१२।१)

dvau sutau tu mama tvasyāṃ bhāryāyāṃ saṃbabhūvatuḥ |

12.2१२.२

मायावी प्रथमस्तात दुन्दुभिस्तदनन्तरम् ॥ (१२।२)

māyāvī prathamastāta dundubhistadanantaram ||

13.1१३.१

एतत् ते सर्वम् आख्यातं याथातथ्येन पृच्छतः । (१३।१)

etat te sarvam ākhyātaṃ yāthātathyena pṛcchataḥ |

13.2१३.२

त्वाम् इदानीं कथं तात जानीयां को भवान् इति ॥ (१३।२)

tvām idānīṃ kathaṃ tāta jānīyāṃ ko bhavān iti ||

14.1१४.१

एवम् उक्तो राक्षसेन्द्रो विनीतम् इदम् अब्रवीत् । (१४।१)

evam ukto rākṣasendro vinītam idam abravīt |

14.2१४.२

अहं पौलस्त्यतनयो दशग्रीवश्च नामतः ॥ (१४।२)

ahaṃ paulastyatanayo daśagrīvaśca nāmataḥ ||

15.1१५.१

ब्रह्मर्षेस्तं सुतं ज्ञात्वा मयो हर्षम् उपागतः । (१५।१)

brahmarṣestaṃ sutaṃ jñātvā mayo harṣam upāgataḥ |

15.2१५.२

दातुं दुहितरं तस्य रोचयामास तत्र वै ॥ (१५।२)

dātuṃ duhitaraṃ tasya rocayāmāsa tatra vai ||

16.1१६.१

प्रहसन् प्राह दैत्येन्द्रो राक्षसेन्द्रम् इदं वचः । (१६।१)

prahasan prāha daityendro rākṣasendram idaṃ vacaḥ |

16.2१६.२

इयं ममात्मजा राजन् हेमयाप्सरसा धृता । (१६।२)

iyaṃ mamātmajā rājan hemayāpsarasā dhṛtā |

16.3१६.३

कन्या मन्दोदरी नाम पत्न्यर्थं प्रतिगृह्यताम् ॥ (१६।३)

kanyā mandodarī nāma patnyarthaṃ pratigṛhyatām ||

17.1१७.१

बाढम् इत्येव तं राम दशग्रीवो ऽभ्यभाषत । (१७।१)

bāḍham ityeva taṃ rāma daśagrīvo 'bhyabhāṣata |

17.2१७.२

प्रज्वाल्य तत्र चैवाग्निम् अकरोत् पाणिसंग्रहम् ॥ (१७।२)

prajvālya tatra caivāgnim akarot pāṇisaṃgraham ||

18.1१८.१

न हि तस्य मयो राम शापाभिज्ञस्तपोधनात् । (१८।१)

na hi tasya mayo rāma śāpābhijñastapodhanāt |

18.2१८.२

विदित्वा तेन सा दत्ता तस्य पैतामहं कुलम् ॥ (१८।२)

viditvā tena sā dattā tasya paitāmahaṃ kulam ||

19.1१९.१

अमोघां तस्य शक्तिं च प्रददौ परमाद्भुताम् । (१९।१)

amoghāṃ tasya śaktiṃ ca pradadau paramādbhutām |

19.2१९.२

परेण तपसा लब्धां जघ्निवांल्लक्ष्मणं यया ॥ (१९।२)

pareṇa tapasā labdhāṃ jaghnivāṃllakṣmaṇaṃ yayā ||

20.1२०.१

एवं स कृतदारो वै लङ्कायाम् ईश्वरः प्रभुः । (२०।१)

evaṃ sa kṛtadāro vai laṅkāyām īśvaraḥ prabhuḥ |

20.2२०.२

गत्वा तु नगरं भार्ये भ्रातृभ्यां समुदावहत् ॥ (२०।२)

gatvā tu nagaraṃ bhārye bhrātṛbhyāṃ samudāvahat ||

21.1२१.१

वैरोचनस्य दौहित्रीं वज्रज्वालेति नामतः । (२१।१)

vairocanasya dauhitrīṃ vajrajvāleti nāmataḥ |

21.2२१.२

तां भार्यां कुम्भकर्णस्य रावणः समुदावहत् ॥ (२१।२)

tāṃ bhāryāṃ kumbhakarṇasya rāvaṇaḥ samudāvahat ||

22.1२२.१

गन्धर्वराजस्य सुतां शैलूषस्य महात्मनः । (२२।१)

gandharvarājasya sutāṃ śailūṣasya mahātmanaḥ |

22.2२२.२

सरमा नाम धर्मज्ञो लेभे भार्यां विभीषणः ॥ (२२।२)

saramā nāma dharmajño lebhe bhāryāṃ vibhīṣaṇaḥ ||

23.1२३.१

तीरे तु सरसः सा वै संजज्ञे मानसस्य च । (२३।१)

tīre tu sarasaḥ sā vai saṃjajñe mānasasya ca |

23.2२३.२

मानसं च सरस्तात ववृधे जलदागमे ॥ (२३।२)

mānasaṃ ca sarastāta vavṛdhe jaladāgame ||

24.1२४.१

मात्रा तु तस्याः कन्यायाः स्नेहनाक्रन्दितं वचः । (२४।१)

mātrā tu tasyāḥ kanyāyāḥ snehanākranditaṃ vacaḥ |

24.2२४.२

सरो मा वर्धतेत्युक्तं ततः सा सरमाभवत् ॥ (२४।२)

saro mā vardhatetyuktaṃ tataḥ sā saramābhavat ||

25.1२५.१

एवं ते कृतदारा वै रेमिरे तत्र राक्षसाः । (२५।१)

evaṃ te kṛtadārā vai remire tatra rākṣasāḥ |

25.2२५.२

स्वां स्वां भार्याम् उपादाय गन्धर्वा इव नन्दने ॥ (२५।२)

svāṃ svāṃ bhāryām upādāya gandharvā iva nandane ||

26.1२६.१

ततो मन्दोदरी पुत्रं मेघनादम् असूयत । (२६।१)

tato mandodarī putraṃ meghanādam asūyata |

26.2२६.२

स एष इन्द्रजिन्नाम युष्माभिर् अभिधीयते ॥ (२६।२)

sa eṣa indrajinnāma yuṣmābhir abhidhīyate ||

27.1२७.१

जातमात्रेण हि पुरा तेन राक्षससूनुना । (२७।१)

jātamātreṇa hi purā tena rākṣasasūnunā |

27.2२७.२

रुदता सुमहान्मुक्तो नादो जलधरोपमः ॥ (२७।२)

rudatā sumahānmukto nādo jaladharopamaḥ ||

28.1२८.१

जडीकृतायां लङ्कायां तेन नादेन तस्य वै । (२८।१)

jaḍīkṛtāyāṃ laṅkāyāṃ tena nādena tasya vai |

28.2२८.२

पिता तस्याकरोन्नाम मेघनाद इति स्वयम् ॥ (२८।२)

pitā tasyākaronnāma meghanāda iti svayam ||

29.1२९.१

सो ऽवर्धत तदा राम रावणान्तःपुरे शुभे । (२९।१)

so 'vardhata tadā rāma rāvaṇāntaḥpure śubhe |

29.2२९.२

रक्ष्यमाणो वरस्त्रीभिश्छन्नः काष्ठैर् इवानलः ॥ (२९।२)

rakṣyamāṇo varastrībhiśchannaḥ kāṣṭhair ivānalaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 7, 12

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit