Rām, 4, 61
Select a line for its word-by-word analysis.
एवम् उक्त्वा मुनिश्रेष्ठम् अरुदं दुःखितो भृशम् । (१।१)
evam uktvā muniśreṣṭham arudaṃ duḥkhito bhṛśam |
अथ ध्यात्वा मुहूर्तं तु भगवान् इदम् अब्रवीत् ॥ (१।२)
atha dhyātvā muhūrtaṃ tu bhagavān idam abravīt ||
पक्षौ च ते प्रपक्षौ च पुनर् अन्यौ भविष्यतः । (२।१)
pakṣau ca te prapakṣau ca punar anyau bhaviṣyataḥ |
चक्षुषी चैव प्राणाश्च विक्रमश्च बलं च ते ॥ (२।२)
cakṣuṣī caiva prāṇāśca vikramaśca balaṃ ca te ||
पुराणे सुमहत् कार्यं भविष्यं हि मया श्रुतम् । (३।१)
purāṇe sumahat kāryaṃ bhaviṣyaṃ hi mayā śrutam |
दृष्टं मे तपसा चैव श्रुत्वा च विदितं मम ॥ (३।२)
dṛṣṭaṃ me tapasā caiva śrutvā ca viditaṃ mama ||
तस्मिन्न् अर्थे नियुक्तः सन् पित्रा सत्यपराक्रमः ॥ (५।२)
tasminn arthe niyuktaḥ san pitrā satyaparākramaḥ ||
राक्षसेन्द्रो जनस्थानाद् अवध्यः सुरदानवैः ॥ (६।२)
rākṣasendro janasthānād avadhyaḥ suradānavaiḥ ||
सा च कामैः प्रलोभ्यन्ती भक्ष्यैर् भोज्यैश्च मैथिली । (७।१)
sā ca kāmaiḥ pralobhyantī bhakṣyair bhojyaiśca maithilī |
परमान्नं तु वैदेह्या ज्ञात्वा दास्यति वासवः । (८।१)
paramānnaṃ tu vaidehyā jñātvā dāsyati vāsavaḥ |
यद् अन्नम् अमृतप्रख्यं सुराणाम् अपि दुर्लभम् ॥ (८।२)
yad annam amṛtaprakhyaṃ surāṇām api durlabham ||
तद् अन्नं मैथिली प्राप्य विज्ञायेन्द्राद् इदं त्विति । (९।१)
tad annaṃ maithilī prāpya vijñāyendrād idaṃ tviti |
यदि जीवति मे भर्ता लक्ष्मणेन सह प्रभुः । (१०।१)
yadi jīvati me bhartā lakṣmaṇena saha prabhuḥ |
देवत्वं गतयोर् वापि तयोर् अन्नम् इदं त्विति ॥ (१०।२)
devatvaṃ gatayor vāpi tayor annam idaṃ tviti ||
एष्यन्त्यन्वेषकास्तस्या रामदूताः प्लवंगमाः । (११।१)
eṣyantyanveṣakāstasyā rāmadūtāḥ plavaṃgamāḥ |
सर्वथा तु न गन्तव्यम् ईदृशः क्व गमिष्यसि । (१२।१)
sarvathā tu na gantavyam īdṛśaḥ kva gamiṣyasi |
देशकालौ प्रतीक्षस्व पक्षौ त्वं प्रतिपत्स्यसे ॥ (१२।२)
deśakālau pratīkṣasva pakṣau tvaṃ pratipatsyase ||
उत्सहेयम् अहं कर्तुम् अद्यैव त्वां सपक्षकम् । (१३।१)
utsaheyam ahaṃ kartum adyaiva tvāṃ sapakṣakam |
इहस्थस्त्वं तु लोकानां हितं कार्यं करिष्यसि ॥ (१३।२)
ihasthastvaṃ tu lokānāṃ hitaṃ kāryaṃ kariṣyasi ||
त्वयापि खलु तत् कार्यं तयोश्च नृपपुत्रयोः । (१४।१)
tvayāpi khalu tat kāryaṃ tayośca nṛpaputrayoḥ |
ब्राह्मणानां सुराणां च मुनीनां वासवस्य च ॥ (१४।२)
brāhmaṇānāṃ surāṇāṃ ca munīnāṃ vāsavasya ca ||
इच्छाम्यहम् अपि द्रष्टुं भ्रातारौ रामलक्ष्मणौ । (१५।१)
icchāmyaham api draṣṭuṃ bhrātārau rāmalakṣmaṇau |
नेच्छे चिरं धारयितुं प्राणांस्त्यक्ष्ये कलेवरम् ॥ (१५।२)
necche ciraṃ dhārayituṃ prāṇāṃstyakṣye kalevaram ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.