रामायणRāmāyaṇa

Rām, 5, 60

384 of 606 · 74 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

तान् उवाच हरिश्रेष्ठो हनूमान् वानरर्षभः । (१।१)

tān uvāca hariśreṣṭho hanūmān vānararṣabhaḥ |

1.2१.२

अव्यग्रमनसो यूयं मधु सेवत वानराः ॥ (१।२)

avyagramanaso yūyaṃ madhu sevata vānarāḥ ||

2.1२.१

श्रुत्वा हनुमतो वाक्यं हरीणां प्रवरो ऽङ्गदः । (२।१)

śrutvā hanumato vākyaṃ harīṇāṃ pravaro 'ṅgadaḥ |

2.2२.२

प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा पिबन्तु हरयो मधु ॥ (२।२)

pratyuvāca prasannātmā pibantu harayo madhu ||

3.1३.१

अवश्यं कृतकार्यस्य वाक्यं हनुमतो मया । (३।१)

avaśyaṃ kṛtakāryasya vākyaṃ hanumato mayā |

3.2३.२

अकार्यम् अपि कर्तव्यं किम् अङ्ग पुनर् ईदृशम् ॥ (३।२)

akāryam api kartavyaṃ kim aṅga punar īdṛśam ||

4.1४.१

अङ्गदस्य मुखाच्छ्रुत्वा वचनं वानरर्षभाः । (४।१)

aṅgadasya mukhācchrutvā vacanaṃ vānararṣabhāḥ |

4.2४.२

साधु साध्विति संहृष्टा वानराः प्रत्यपूजयन् ॥ (४।२)

sādhu sādhviti saṃhṛṣṭā vānarāḥ pratyapūjayan ||

5.1५.१

पूजयित्वाङ्गदं सर्वे वानरा वानरर्षभम् । (५।१)

pūjayitvāṅgadaṃ sarve vānarā vānararṣabham |

5.2५.२

जग्मुर् मधुवनं यत्र नदीवेग इव द्रुतम् ॥ (५।२)

jagmur madhuvanaṃ yatra nadīvega iva drutam ||

6.1६.१

ते प्रहृष्टा मधुवनं पालान् आक्रम्य वीर्यतः । (६।१)

te prahṛṣṭā madhuvanaṃ pālān ākramya vīryataḥ |

6.2६.२

अतिसर्गाच्च पटवो दृष्ट्वा श्रुत्वा च मैथिलीम् ॥ (६।२)

atisargācca paṭavo dṛṣṭvā śrutvā ca maithilīm ||

7.1७.१

उत्पत्य च ततः सर्वे वनपालान् समागताः । (७।१)

utpatya ca tataḥ sarve vanapālān samāgatāḥ |

7.2७.२

ताडयन्ति स्म शतशः सक्तान्मधुवने तदा ॥ (७।२)

tāḍayanti sma śataśaḥ saktānmadhuvane tadā ||

8.1८.१

मधूनि द्रोणमात्राणि बाहुभिः परिगृह्य ते । (८।१)

madhūni droṇamātrāṇi bāhubhiḥ parigṛhya te |

8.2८.२

घ्नन्ति स्म सहिताः सर्वे भक्षयन्ति तथापरे ॥ (८।२)

ghnanti sma sahitāḥ sarve bhakṣayanti tathāpare ||

9.1९.१

केचित् पीत्वापविध्यन्ति मधूनि मधुपिङ्गलाः । (९।१)

kecit pītvāpavidhyanti madhūni madhupiṅgalāḥ |

9.2९.२

मधूच्छिष्टेन केचिच् च जघ्नुर् अन्योन्यम् उत्कटाः ॥ (९।२)

madhūcchiṣṭena kecic ca jaghnur anyonyam utkaṭāḥ ||

10.1१०.१

अपरे वृक्षमूलेषु शाखां गृह्य व्यवस्थितः । (१०।१)

apare vṛkṣamūleṣu śākhāṃ gṛhya vyavasthitaḥ |

10.2१०.२

अत्यर्थं च मदग्लानाः पर्णान्यास्तीर्य शेरते ॥ (१०।२)

atyarthaṃ ca madaglānāḥ parṇānyāstīrya śerate ||

11.1११.१

उन्मत्तभूताः प्लवगा मधुमत्ताश्च हृष्टवत् । (११।१)

unmattabhūtāḥ plavagā madhumattāśca hṛṣṭavat |

11.2११.२

क्षिपन्त्यपि तथान्योन्यं स्खलन्त्यपि तथापरे ॥ (११।२)

kṣipantyapi tathānyonyaṃ skhalantyapi tathāpare ||

12.1१२.१

केचित् क्ष्वेडान् प्रकुर्वन्ति केचित् कूजन्ति हृष्टवत् । (१२।१)

kecit kṣveḍān prakurvanti kecit kūjanti hṛṣṭavat |

12.2१२.२

हरयो मधुना मत्ताः केचित् सुप्ता महीतले ॥ (१२।२)

harayo madhunā mattāḥ kecit suptā mahītale ||

13.1१३.१

ये ऽप्यत्र मधुपालाः स्युः प्रेष्या दधिमुखस्य तु । (१३।१)

ye 'pyatra madhupālāḥ syuḥ preṣyā dadhimukhasya tu |

13.2१३.२

ते ऽपि तैर् वानरैर् भीमैः प्रतिषिद्धा दिशो गताः ॥ (१३।२)

te 'pi tair vānarair bhīmaiḥ pratiṣiddhā diśo gatāḥ ||

14.1१४.१

जानुभिश्च प्रकृष्टाश्च देवमार्गं च दर्शिताः । (१४।१)

jānubhiśca prakṛṣṭāśca devamārgaṃ ca darśitāḥ |

14.2१४.२

अब्रुवन् परमोद्विग्ना गत्वा दधिमुखं वचः ॥ (१४।२)

abruvan paramodvignā gatvā dadhimukhaṃ vacaḥ ||

15.1१५.१

हनूमता दत्तवरैर् हतं मधुवनं बलात् । (१५।१)

hanūmatā dattavarair hataṃ madhuvanaṃ balāt |

15.2१५.२

वयं च जानुभिः कृष्टा देवमार्गं च दर्शिताः ॥ (१५।२)

vayaṃ ca jānubhiḥ kṛṣṭā devamārgaṃ ca darśitāḥ ||

16.1१६.१

ततो दधिमुखः क्रुद्धो वनपस्तत्र वानरः । (१६।१)

tato dadhimukhaḥ kruddho vanapastatra vānaraḥ |

16.2१६.२

हतं मधुवनं श्रुत्वा सान्त्वयामास तान् हरीन् ॥ (१६।२)

hataṃ madhuvanaṃ śrutvā sāntvayāmāsa tān harīn ||

17.1१७.१

एतागच्छत गच्छामो वानरान् अतिदर्पितान् । (१७।१)

etāgacchata gacchāmo vānarān atidarpitān |

17.2१७.२

बलेनावारयिष्यामो मधु भक्षयतो वयम् ॥ (१७।२)

balenāvārayiṣyāmo madhu bhakṣayato vayam ||

18.1१८.१

श्रुत्वा दधिमुखस्येदं वचनं वानरर्षभाः । (१८।१)

śrutvā dadhimukhasyedaṃ vacanaṃ vānararṣabhāḥ |

18.2१८.२

पुनर् वीरा मधुवनं तेनैव सहिता ययुः ॥ (१८।२)

punar vīrā madhuvanaṃ tenaiva sahitā yayuḥ ||

19.1१९.१

मध्ये चैषां दधिमुखः प्रगृह्य सुमहातरुम् । (१९।१)

madhye caiṣāṃ dadhimukhaḥ pragṛhya sumahātarum |

19.2१९.२

समभ्यधावद् वेगेन ते च सर्वे प्लवंगमाः ॥ (१९।२)

samabhyadhāvad vegena te ca sarve plavaṃgamāḥ ||

20.1२०.१

ते शिलाः पादपांश्चापि पाषाणांश्चापि वानराः । (२०।१)

te śilāḥ pādapāṃścāpi pāṣāṇāṃścāpi vānarāḥ |

20.2२०.२

गृहीत्वाभ्यागमन् क्रुद्धा यत्र ते कपिकुञ्जराः ॥ (२०।२)

gṛhītvābhyāgaman kruddhā yatra te kapikuñjarāḥ ||

21.1२१.१

ते स्वामिवचनं वीरा हृदयेष्ववसज्य तत् । (२१।१)

te svāmivacanaṃ vīrā hṛdayeṣvavasajya tat |

21.2२१.२

त्वरया ह्यभ्यधावन्त सालतालशिलायुधाः ॥ (२१।२)

tvarayā hyabhyadhāvanta sālatālaśilāyudhāḥ ||

22.1२२.१

वृक्षस्थांश्च तलस्थांश्च वानरान् बलदर्पितान् । (२२।१)

vṛkṣasthāṃśca talasthāṃśca vānarān baladarpitān |

22.2२२.२

अभ्यक्रामन्त ते वीराः पालास्तत्र सहस्रशः ॥ (२२।२)

abhyakrāmanta te vīrāḥ pālāstatra sahasraśaḥ ||

23.1२३.१

अथ दृष्ट्वा दधिमुखं क्रुद्धं वानरपुंगवाः । (२३।१)

atha dṛṣṭvā dadhimukhaṃ kruddhaṃ vānarapuṃgavāḥ |

23.2२३.२

अभ्यधावन्त वेगेन हनूमत्प्रमुखास्तदा ॥ (२३।२)

abhyadhāvanta vegena hanūmatpramukhāstadā ||

24.1२४.१

तं सवृक्षं महाबाहुम् आपतन्तं महाबलम् । (२४।१)

taṃ savṛkṣaṃ mahābāhum āpatantaṃ mahābalam |

24.2२४.२

आर्यकं प्राहरत् तत्र बाहुभ्यां कुपितो ऽङ्गदः ॥ (२४।२)

āryakaṃ prāharat tatra bāhubhyāṃ kupito 'ṅgadaḥ ||

25.1२५.१

मदान्धश्च न वेदैनम् आर्यको ऽयं ममेति सः । (२५।१)

madāndhaśca na vedainam āryako 'yaṃ mameti saḥ |

25.2२५.२

अथैनं निष्पिपेषाशु वेगवद् वसुधातले ॥ (२५।२)

athainaṃ niṣpipeṣāśu vegavad vasudhātale ||

26.1२६.१

स भग्नबाहुर् विमुखो विह्वलः शोणितोक्षितः । (२६।१)

sa bhagnabāhur vimukho vihvalaḥ śoṇitokṣitaḥ |

26.2२६.२

मुमोह सहसा वीरो मुहूर्तं कपिकुञ्जरः ॥ (२६।२)

mumoha sahasā vīro muhūrtaṃ kapikuñjaraḥ ||

27.1२७.१

स कथंचिद् विमुक्तस्तैर् वानरैर् वानरर्षभः । (२७।१)

sa kathaṃcid vimuktastair vānarair vānararṣabhaḥ |

27.2२७.२

उवाचैकान्तम् आगम्य भृत्यांस्तान् समुपागतान् ॥ (२७।२)

uvācaikāntam āgamya bhṛtyāṃstān samupāgatān ||

28.1२८.१

एते तिष्ठन्तु गच्छामो भर्ता नो यत्र वानरः । (२८।१)

ete tiṣṭhantu gacchāmo bhartā no yatra vānaraḥ |

28.2२८.२

सुग्रीवो विपुलग्रीवः सह रामेण तिष्ठति ॥ (२८।२)

sugrīvo vipulagrīvaḥ saha rāmeṇa tiṣṭhati ||

29.1२९.१

सर्वं चैवाङ्गदे दोषं श्रावयिष्यामि पार्थिवे । (२९।१)

sarvaṃ caivāṅgade doṣaṃ śrāvayiṣyāmi pārthive |

29.2२९.२

अमर्षी वचनं श्रुत्वा घातयिष्यति वानरान् ॥ (२९।२)

amarṣī vacanaṃ śrutvā ghātayiṣyati vānarān ||

30.1३०.१

इष्टं मधुवनं ह्येतत् सुग्रीवस्य महात्मनः । (३०।१)

iṣṭaṃ madhuvanaṃ hyetat sugrīvasya mahātmanaḥ |

30.2३०.२

पितृपैतामहं दिव्यं देवैर् अपि दुरासदम् ॥ (३०।२)

pitṛpaitāmahaṃ divyaṃ devair api durāsadam ||

31.1३१.१

स वानरान् इमान् सर्वान्मधुलुब्धान् गतायुषः । (३१।१)

sa vānarān imān sarvānmadhulubdhān gatāyuṣaḥ |

31.2३१.२

घातयिष्यति दण्डेन सुग्रीवः ससुहृज्जनान् ॥ (३१।२)

ghātayiṣyati daṇḍena sugrīvaḥ sasuhṛjjanān ||

32.1३२.१

वध्या ह्येते दुरात्मानो नृपाज्ञापरिभाविनः । (३२।१)

vadhyā hyete durātmāno nṛpājñāparibhāvinaḥ |

32.2३२.२

अमर्षप्रभवो रोषः सफलो नो भविष्यति ॥ (३२।२)

amarṣaprabhavo roṣaḥ saphalo no bhaviṣyati ||

33.1३३.१

एवम् उक्त्वा दधिमुखो वनपालान् महाबलः । (३३।१)

evam uktvā dadhimukho vanapālān mahābalaḥ |

33.2३३.२

जगाम सहसोत्पत्य वनपालैः समन्वितः ॥ (३३।२)

jagāma sahasotpatya vanapālaiḥ samanvitaḥ ||

34.1३४.१

निमेषान्तरमात्रेण स हि प्राप्तो वनालयः । (३४।१)

nimeṣāntaramātreṇa sa hi prāpto vanālayaḥ |

34.2३४.२

सहस्रांशुसुतो धीमान् सुग्रीवो यत्र वानरः ॥ (३४।२)

sahasrāṃśusuto dhīmān sugrīvo yatra vānaraḥ ||

35.1३५.१

रामं च लक्ष्मणं चैव दृष्ट्वा सुग्रीवम् एव च । (३५।१)

rāmaṃ ca lakṣmaṇaṃ caiva dṛṣṭvā sugrīvam eva ca |

35.2३५.२

समप्रतिष्ठां जगतीम् आकाशान्निपपात ह ॥ (३५।२)

samapratiṣṭhāṃ jagatīm ākāśānnipapāta ha ||

36.1३६.१

स निपत्य महावीर्यः सर्वैस्तैः परिवारितः । (३६।१)

sa nipatya mahāvīryaḥ sarvaistaiḥ parivāritaḥ |

36.2३६.२

हरिर् दधिमुखः पालैः पालानां परमेश्वरः ॥ (३६।२)

harir dadhimukhaḥ pālaiḥ pālānāṃ parameśvaraḥ ||

37.1३७.१

स दीनवदनो भूत्वा कृत्वा शिरसि चाञ्जलिम् । (३७।१)

sa dīnavadano bhūtvā kṛtvā śirasi cāñjalim |

37.2३७.२

सुग्रीवस्य शुभौ मूर्ध्ना चरणौ प्रत्यपीडयत् ॥ (३७।२)

sugrīvasya śubhau mūrdhnā caraṇau pratyapīḍayat ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 5, 60

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit