रामायणRāmāyaṇa

Rām, 6, 60

450 of 606 · 98 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

ततो हतान् राक्षसपुंगवांस्तान् देवान्तकादित्रिशिरोऽतिकायान् । (१।१)

tato hatān rākṣasapuṃgavāṃstān devāntakāditriśiro'tikāyān |

1.2१.२

रक्षोगणास्तत्र हतावशिष्टास् ते रावणाय त्वरितं शशंसुः ॥ (१।२)

rakṣogaṇāstatra hatāvaśiṣṭās te rāvaṇāya tvaritaṃ śaśaṃsuḥ ||

2.1२.१

ततो हतांस्तान् सहसा निशम्य राजा मुमोहाश्रुपरिप्लुताक्षः । (२।१)

tato hatāṃstān sahasā niśamya rājā mumohāśrupariplutākṣaḥ |

2.2२.२

पुत्रक्षयं भ्रातृवधं च घोरं विचिन्त्य राजा विपुलं प्रदध्यौ ॥ (२।२)

putrakṣayaṃ bhrātṛvadhaṃ ca ghoraṃ vicintya rājā vipulaṃ pradadhyau ||

3.1३.१

ततस्तु राजानम् उदीक्ष्य दीनं शोकार्णवे संपरिपुप्लुवानम् । (३।१)

tatastu rājānam udīkṣya dīnaṃ śokārṇave saṃparipupluvānam |

3.2३.२

अथर्षभो राक्षसराजसूनुर् अथेन्द्रजिद् वाक्यम् इदं बभाषे ॥ (३।२)

atharṣabho rākṣasarājasūnur athendrajid vākyam idaṃ babhāṣe ||

4.1४.१

न तात मोहं प्रतिगन्तुम् अर्हसि यत्रेन्द्रजिज्जीवति राक्षसेन्द्र । (४।१)

na tāta mohaṃ pratigantum arhasi yatrendrajijjīvati rākṣasendra |

4.2४.२

नेन्द्रारिबाणाभिहतो हि कश्चित् प्राणान् समर्थः समरे ऽभिधर्तुम् ॥ (४।२)

nendrāribāṇābhihato hi kaścit prāṇān samarthaḥ samare 'bhidhartum ||

5.1५.१

पश्याद्य रामं सह लक्ष्मणेन मद्बाणनिर्भिन्नविकीर्णदेहम् । (५।१)

paśyādya rāmaṃ saha lakṣmaṇena madbāṇanirbhinnavikīrṇadeham |

5.2५.२

गतायुषं भूमितले शयानं शरैः शितैर् आचितसर्वगात्रम् ॥ (५।२)

gatāyuṣaṃ bhūmitale śayānaṃ śaraiḥ śitair ācitasarvagātram ||

6.1६.१

इमां प्रतिज्ञां शृणु शक्रशत्रोः सुनिश्चितां पौरुषदैवयुक्ताम् । (६।१)

imāṃ pratijñāṃ śṛṇu śakraśatroḥ suniścitāṃ pauruṣadaivayuktām |

6.2६.२

अद्यैव रामं सह लक्ष्मणेन संतापयिष्यामि शरैर् अमोघैः ॥ (६।२)

adyaiva rāmaṃ saha lakṣmaṇena saṃtāpayiṣyāmi śarair amoghaiḥ ||

7.1७.१

अद्येन्द्रवैवस्वतविष्णुमित्रसाध्याश्विवैश्वानरचन्द्रसूर्याः । (७।१)

adyendravaivasvataviṣṇumitrasādhyāśvivaiśvānaracandrasūryāḥ |

7.2७.२

द्रक्ष्यन्ति मे विक्रमम् अप्रमेयं विष्णोर् इवोग्रं बलियज्ञवाटे ॥ (७।२)

drakṣyanti me vikramam aprameyaṃ viṣṇor ivograṃ baliyajñavāṭe ||

8.1८.१

स एवम् उक्त्वा त्रिदशेन्द्रशत्रुर् आपृच्छ्य राजानम् अदीनसत्त्वः । (८।१)

sa evam uktvā tridaśendraśatrur āpṛcchya rājānam adīnasattvaḥ |

8.2८.२

समारुरोहानिलतुल्यवेगं रथं खरश्रेष्ठसमाधियुक्तम् ॥ (८।२)

samārurohānilatulyavegaṃ rathaṃ kharaśreṣṭhasamādhiyuktam ||

9.1९.१

समास्थाय महातेजा रथं हरिरथोपमम् । (९।१)

samāsthāya mahātejā rathaṃ harirathopamam |

9.2९.२

जगाम सहसा तत्र यत्र युद्धम् अरिंदमः ॥ (९।२)

jagāma sahasā tatra yatra yuddham ariṃdamaḥ ||

10.1१०.१

तं प्रस्थितं महात्मानम् अनुजग्मुर् महाबलाः । (१०।१)

taṃ prasthitaṃ mahātmānam anujagmur mahābalāḥ |

10.2१०.२

संहर्षमाणा बहवो धनुःप्रवरपाणयः ॥ (१०।२)

saṃharṣamāṇā bahavo dhanuḥpravarapāṇayaḥ ||

11.1११.१

गजस्कन्धगताः केचित् केचित् परमवाजिभिः । (११।१)

gajaskandhagatāḥ kecit kecit paramavājibhiḥ |

11.2११.२

प्रासमुद्गरनिस्त्रिंशपरश्वधगदाधराः ॥ (११।२)

prāsamudgaranistriṃśaparaśvadhagadādharāḥ ||

12.1१२.१

स शङ्खनिनदैर् भीमैर् भेरीणां च महास्वनैः । (१२।१)

sa śaṅkhaninadair bhīmair bherīṇāṃ ca mahāsvanaiḥ |

12.2१२.२

जगाम त्रिदशेन्द्रारिः स्तूयमानो निशाचरैः ॥ (१२।२)

jagāma tridaśendrāriḥ stūyamāno niśācaraiḥ ||

13.1१३.१

स शङ्खशशिवर्णेन छत्रेण रिपुसूदनः । (१३।१)

sa śaṅkhaśaśivarṇena chatreṇa ripusūdanaḥ |

13.2१३.२

रराज परिपूर्णेन नभश्चन्द्रमसा यथा ॥ (१३।२)

rarāja paripūrṇena nabhaścandramasā yathā ||

14.1१४.१

अवीज्यत ततो वीरो हैमैर् हेमविभूषितैः । (१४।१)

avījyata tato vīro haimair hemavibhūṣitaiḥ |

14.2१४.२

चारुचामरमुख्यैश्च मुख्यः सर्वधनुष्मताम् ॥ (१४।२)

cārucāmaramukhyaiśca mukhyaḥ sarvadhanuṣmatām ||

15.1१५.१

ततस्त्विन्द्रजिता लङ्का सूर्यप्रतिमतेजसा । (१५।१)

tatastvindrajitā laṅkā sūryapratimatejasā |

15.2१५.२

रराजाप्रतिवीर्येण द्यौर् इवार्केण भास्वता ॥ (१५।२)

rarājāprativīryeṇa dyaur ivārkeṇa bhāsvatā ||

16.1१६.१

स तु दृष्ट्वा विनिर्यान्तं बलेन महता वृतम् । (१६।१)

sa tu dṛṣṭvā viniryāntaṃ balena mahatā vṛtam |

16.2१६.२

राक्षसाधिपतिः श्रीमान् रावणः पुत्रम् अब्रवीत् ॥ (१६।२)

rākṣasādhipatiḥ śrīmān rāvaṇaḥ putram abravīt ||

17.1१७.१

त्वम् अप्रतिरथः पुत्र जितस्ते युधि वासवः । (१७।१)

tvam apratirathaḥ putra jitaste yudhi vāsavaḥ |

17.2१७.२

किं पुनर् मानुषं धृष्यं न वधिष्यसि राघवम् ॥ (१७।२)

kiṃ punar mānuṣaṃ dhṛṣyaṃ na vadhiṣyasi rāghavam ||

18.1१८.१

तथोक्तो राक्षसेन्द्रेण प्रतिगृह्य महाशिषः । (१८।१)

tathokto rākṣasendreṇa pratigṛhya mahāśiṣaḥ |

18.2१८.२

रथेनाश्वयुजा वीरः शीघ्रं गत्वा निकुम्भिलाम् ॥ (१८।२)

rathenāśvayujā vīraḥ śīghraṃ gatvā nikumbhilām ||

19.1१९.१

स सम्प्राप्य महातेजा युद्धभूमिम् अरिंदमः । (१९।१)

sa samprāpya mahātejā yuddhabhūmim ariṃdamaḥ |

19.2१९.२

स्थापयामास रक्षांसि रथं प्रति समन्ततः ॥ (१९।२)

sthāpayāmāsa rakṣāṃsi rathaṃ prati samantataḥ ||

20.1२०.१

ततस्तु हुतभोक्तारं हुतभुक्सदृशप्रभः । (२०।१)

tatastu hutabhoktāraṃ hutabhuksadṛśaprabhaḥ |

20.2२०.२

जुहुवे राक्षसश्रेष्ठो मन्त्रवद् विधिवत् तदा ॥ (२०।२)

juhuve rākṣasaśreṣṭho mantravad vidhivat tadā ||

21.1२१.१

स हविर्जालसंस्कारैर् माल्यगन्धपुरस्कृतैः । (२१।१)

sa havirjālasaṃskārair mālyagandhapuraskṛtaiḥ |

21.2२१.२

जुहुवे पावकं तत्र राक्षसेन्द्रः प्रतापवान् ॥ (२१।२)

juhuve pāvakaṃ tatra rākṣasendraḥ pratāpavān ||

22.1२२.१

शस्त्राणि शरपत्राणि समिधो ऽथ विभीतकः । (२२।१)

śastrāṇi śarapatrāṇi samidho 'tha vibhītakaḥ |

22.2२२.२

लोहितानि च वासांसि स्रुवं कार्ष्णायसं तथा ॥ (२२।२)

lohitāni ca vāsāṃsi sruvaṃ kārṣṇāyasaṃ tathā ||

23.1२३.१

स तत्राग्निं समास्तीर्य शरपत्रैः सतोमरैः । (२३।१)

sa tatrāgniṃ samāstīrya śarapatraiḥ satomaraiḥ |

23.2२३.२

छागस्य सर्वकृष्णस्य गलं जग्राह जीवतः ॥ (२३।२)

chāgasya sarvakṛṣṇasya galaṃ jagrāha jīvataḥ ||

24.1२४.१

सकृद् एव समिद्धस्य विधूमस्य महार्चिषः । (२४।१)

sakṛd eva samiddhasya vidhūmasya mahārciṣaḥ |

24.2२४.२

बभूवुस्तानि लिङ्गानि विजयं यान्यदर्शयन् ॥ (२४।२)

babhūvustāni liṅgāni vijayaṃ yānyadarśayan ||

25.1२५.१

प्रदक्षिणावर्तशिखस् तप्तकाञ्चनसंनिभः । (२५।१)

pradakṣiṇāvartaśikhas taptakāñcanasaṃnibhaḥ |

25.2२५.२

हविस्तत् प्रतिजग्राह पावकः स्वयम् उत्थितः ॥ (२५।२)

havistat pratijagrāha pāvakaḥ svayam utthitaḥ ||

26.1२६.१

सो ऽस्त्रम् आहारयामास ब्राह्मम् अस्त्रविदां वरः । (२६।१)

so 'stram āhārayāmāsa brāhmam astravidāṃ varaḥ |

26.2२६.२

धनुश्चात्मरथं चैव सर्वं तत्राभ्यमन्त्रयत् ॥ (२६।२)

dhanuścātmarathaṃ caiva sarvaṃ tatrābhyamantrayat ||

27.1२७.१

तस्मिन्न् आहूयमाने ऽस्त्रे हूयमाने च पावके । (२७।१)

tasminn āhūyamāne 'stre hūyamāne ca pāvake |

27.2२७.२

सार्कग्रहेन्दुनक्षत्रं वितत्रास नभस्तलम् ॥ (२७।२)

sārkagrahendunakṣatraṃ vitatrāsa nabhastalam ||

28.1२८.१

स पावकं पावकदीप्ततेजा हुत्वा महेन्द्रप्रतिमप्रभावः । (२८।१)

sa pāvakaṃ pāvakadīptatejā hutvā mahendrapratimaprabhāvaḥ |

28.2२८.२

सचापबाणासिरथाश्वसूतः खे ऽन्तर्दध आत्मानम् अचिन्त्यरूपः ॥ (२८।२)

sacāpabāṇāsirathāśvasūtaḥ khe 'ntardadha ātmānam acintyarūpaḥ ||

29.1२९.१

स सैन्यम् उत्सृज्य समेत्य तूर्णं महारणे वानरवाहिनीषु । (२९।१)

sa sainyam utsṛjya sametya tūrṇaṃ mahāraṇe vānaravāhinīṣu |

29.2२९.२

अदृश्यमानः शरजालम् उग्रं ववर्ष नीलाम्बुधरो यथाम्बु ॥ (२९।२)

adṛśyamānaḥ śarajālam ugraṃ vavarṣa nīlāmbudharo yathāmbu ||

30.1३०.१

ते शक्रजिद्बाणविशीर्णदेहा मायाहता विस्वरम् उन्नदन्तः । (३०।१)

te śakrajidbāṇaviśīrṇadehā māyāhatā visvaram unnadantaḥ |

30.2३०.२

रणे निपेतुर् हरयो ऽद्रिकल्पा यथेन्द्रवज्राभिहता नगेन्द्राः ॥ (३०।२)

raṇe nipetur harayo 'drikalpā yathendravajrābhihatā nagendrāḥ ||

31.1३१.१

ते केवलं संददृशुः शिताग्रान् बाणान् रणे वानरवाहिनीषु । (३१।१)

te kevalaṃ saṃdadṛśuḥ śitāgrān bāṇān raṇe vānaravāhinīṣu |

31.2३१.२

मायानिगूढं च सुरेन्द्रशत्रुं न चात्र तं राक्षसम् अभ्यपश्यन् ॥ (३१।२)

māyānigūḍhaṃ ca surendraśatruṃ na cātra taṃ rākṣasam abhyapaśyan ||

32.1३२.१

ततः स रक्षोऽधिपतिर् महात्मा सर्वा दिशो बाणगणैः शिताग्रैः । (३२।१)

tataḥ sa rakṣo'dhipatir mahātmā sarvā diśo bāṇagaṇaiḥ śitāgraiḥ |

32.2३२.२

प्रच्छादयामास रविप्रकाशैर् विषादयामास च वानरेन्द्रान् ॥ (३२।२)

pracchādayāmāsa raviprakāśair viṣādayāmāsa ca vānarendrān ||

33.1३३.१

स शूलनिस्त्रिंशपरश्वधानि व्याविध्य दीप्तानलसंनिभानि । (३३।१)

sa śūlanistriṃśaparaśvadhāni vyāvidhya dīptānalasaṃnibhāni |

33.2३३.२

सविस्फुलिङ्गोज्ज्वलपावकानि ववर्ष तीव्रं प्लवगेन्द्रसैन्ये ॥ (३३।२)

savisphuliṅgojjvalapāvakāni vavarṣa tīvraṃ plavagendrasainye ||

34.1३४.१

ततो ज्वलनसंकाशैः शितैर् वानरयूथपाः । (३४।१)

tato jvalanasaṃkāśaiḥ śitair vānarayūthapāḥ |

34.2३४.२

ताडिताः शक्रजिद्बाणैः प्रफुल्ला इव किंशुकाः ॥ (३४।२)

tāḍitāḥ śakrajidbāṇaiḥ praphullā iva kiṃśukāḥ ||

35.1३५.१

अन्योन्यम् अभिसर्पन्तो निनदन्तश्च विस्वरम् । (३५।१)

anyonyam abhisarpanto ninadantaśca visvaram |

35.2३५.२

राक्षसेन्द्रास्त्रनिर्भिन्ना निपेतुर् वानरर्षभाः ॥ (३५।२)

rākṣasendrāstranirbhinnā nipetur vānararṣabhāḥ ||

36.1३६.१

उदीक्षमाणा गगनं केचिन् नेत्रेषु ताडिताः । (३६।१)

udīkṣamāṇā gaganaṃ kecin netreṣu tāḍitāḥ |

36.2३६.२

शरैर् विविशुर् अन्योन्यं पेतुश्च जगतीतले ॥ (३६।२)

śarair viviśur anyonyaṃ petuśca jagatītale ||

37.1३७.१

हनूमन्तं च सुग्रीवम् अङ्गदं गन्धमादनम् । (३७।१)

hanūmantaṃ ca sugrīvam aṅgadaṃ gandhamādanam |

37.2३७.२

जाम्बवन्तं सुषेणं च वेगदर्शिनम् एव च ॥ (३७।२)

jāmbavantaṃ suṣeṇaṃ ca vegadarśinam eva ca ||

38.1३८.१

मैन्दं च द्विविदं नीलं गवाक्षं गजगोमुखौ । (३८।१)

maindaṃ ca dvividaṃ nīlaṃ gavākṣaṃ gajagomukhau |

38.2३८.२

केसरिं हरिलोमानं विद्युद्दंष्ट्रं च वानरम् ॥ (३८।२)

kesariṃ harilomānaṃ vidyuddaṃṣṭraṃ ca vānaram ||

39.1३९.१

सूर्याननं ज्योतिमुखं तथा दधिमुखं हरिम् । (३९।१)

sūryānanaṃ jyotimukhaṃ tathā dadhimukhaṃ harim |

39.2३९.२

पावकाक्षं नलं चैव कुमुदं चैव वानरम् ॥ (३९।२)

pāvakākṣaṃ nalaṃ caiva kumudaṃ caiva vānaram ||

40.1४०.१

प्रासैः शूलैः शितैर् बाणैर् इन्द्रजिन्मन्त्रसंहितैः । (४०।१)

prāsaiḥ śūlaiḥ śitair bāṇair indrajinmantrasaṃhitaiḥ |

40.2४०.२

विव्याध हरिशार्दूलान् सर्वांस्तान् राक्षसोत्तमः ॥ (४०।२)

vivyādha hariśārdūlān sarvāṃstān rākṣasottamaḥ ||

41.1४१.१

स वै गदाभिर् हरियूथमुख्यान् निर्भिद्य बाणैस्तपनीयपुङ्खैः । (४१।१)

sa vai gadābhir hariyūthamukhyān nirbhidya bāṇaistapanīyapuṅkhaiḥ |

41.2४१.२

ववर्ष रामं शरवृष्टिजालैः सलक्ष्मणं भास्कररश्मिकल्पैः ॥ (४१।२)

vavarṣa rāmaṃ śaravṛṣṭijālaiḥ salakṣmaṇaṃ bhāskararaśmikalpaiḥ ||

42.1४२.१

स बाणवर्षैर् अभिवर्ष्यमाणो धारानिपातान् इव तान् विचिन्त्य । (४२।१)

sa bāṇavarṣair abhivarṣyamāṇo dhārānipātān iva tān vicintya |

42.2४२.२

समीक्षमाणः परमाद्भुतश्री रामस्तदा लक्ष्मणम् इत्युवाच ॥ (४२।२)

samīkṣamāṇaḥ paramādbhutaśrī rāmastadā lakṣmaṇam ityuvāca ||

43.1४३.१

असौ पुनर् लक्ष्मण राक्षसेन्द्रो ब्रह्मास्त्रम् आश्रित्य सुरेन्द्रशत्रुः । (४३।१)

asau punar lakṣmaṇa rākṣasendro brahmāstram āśritya surendraśatruḥ |

43.2४३.२

निपातयित्वा हरिसैन्यम् उग्रम् अस्माञ् शरैर् अर्दयति प्रसक्तम् ॥ (४३।२)

nipātayitvā harisainyam ugram asmāñ śarair ardayati prasaktam ||

44.1४४.१

स्वयम्भुवा दत्तवरो महात्मा खम् आस्थितो ऽन्तर्हितभीमकायः । (४४।१)

svayambhuvā dattavaro mahātmā kham āsthito 'ntarhitabhīmakāyaḥ |

44.2४४.२

कथं नु शक्यो युधि नष्टदेहो निहन्तुम् अद्येन्द्रजिद् उद्यतास्त्रः ॥ (४४।२)

kathaṃ nu śakyo yudhi naṣṭadeho nihantum adyendrajid udyatāstraḥ ||

45.1४५.१

मन्ये स्वयम्भूर् भगवान् अचिन्त्यो यस्यैतद् अस्त्रं प्रभवश्च यो ऽस्य । (४५।१)

manye svayambhūr bhagavān acintyo yasyaitad astraṃ prabhavaśca yo 'sya |

45.2४५.२

बाणावपातांस्त्वम् इहाद्य धीमन् मया सहाव्यग्रमनाः सहस्व ॥ (४५।२)

bāṇāvapātāṃstvam ihādya dhīman mayā sahāvyagramanāḥ sahasva ||

46.1४६.१

प्रच्छादयत्येष हि राक्षसेन्द्रः सर्वा दिशः सायकवृष्टिजालैः । (४६।१)

pracchādayatyeṣa hi rākṣasendraḥ sarvā diśaḥ sāyakavṛṣṭijālaiḥ |

46.2४६.२

एतच्च सर्वं पतिताग्र्यवीरं न भ्राजते वानरराजसैन्यम् ॥ (४६।२)

etacca sarvaṃ patitāgryavīraṃ na bhrājate vānararājasainyam ||

47.1४७.१

आवां तु दृष्ट्वा पतितौ विसंज्ञौ निवृत्तयुद्धौ हतरोषहर्षौ । (४७।१)

āvāṃ tu dṛṣṭvā patitau visaṃjñau nivṛttayuddhau hataroṣaharṣau |

47.2४७.२

ध्रुवं प्रवेक्ष्यत्यमरारिवासम् असौ समादाय रणाग्रलक्ष्मीम् ॥ (४७।२)

dhruvaṃ pravekṣyatyamarārivāsam asau samādāya raṇāgralakṣmīm ||

48.1४८.१

ततस्तु ताविन्द्रजिदस्त्रजालैर् बभूवतुस्तत्र तदा विशस्तौ । (४८।१)

tatastu tāvindrajidastrajālair babhūvatustatra tadā viśastau |

48.2४८.२

स चापि तौ तत्र विषादयित्वा ननाद हर्षाद् युधि राक्षसेन्द्रः ॥ (४८।२)

sa cāpi tau tatra viṣādayitvā nanāda harṣād yudhi rākṣasendraḥ ||

49.1४९.१

स तत् तदा वानरराजसैन्यं रामं च संख्ये सह लक्ष्मणेन । (४९।१)

sa tat tadā vānararājasainyaṃ rāmaṃ ca saṃkhye saha lakṣmaṇena |

49.2४९.२

विषादयित्वा सहसा विवेश पुरीं दशग्रीवभुजाभिगुप्ताम् ॥ (४९।२)

viṣādayitvā sahasā viveśa purīṃ daśagrīvabhujābhiguptām ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 6, 60

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit