Rām, 6, 43
Select a line for its word-by-word analysis.
धूम्राक्षं निहतं श्रुत्वा रावणो राक्षसेश्वरः । (१।१)
dhūmrākṣaṃ nihataṃ śrutvā rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ |
बलाध्यक्षम् उवाचेदं कृताञ्जलिम् उपस्थितम् ॥ (१।२)
balādhyakṣam uvācedaṃ kṛtāñjalim upasthitam ||
शीघ्रं निर्यान्तु दुर्धर्षा राक्षसा भीमविक्रमाः । (२।१)
śīghraṃ niryāntu durdharṣā rākṣasā bhīmavikramāḥ |
निष्पेतू राक्षसा मुख्या बलाध्यक्षप्रचोदिताः ॥ (३।२)
niṣpetū rākṣasā mukhyā balādhyakṣapracoditāḥ ||
राक्षसैः संवृतो घोरैस्तदा निर्यात्यकम्पनः ॥ (४।२)
rākṣasaiḥ saṃvṛto ghoraistadā niryātyakampanaḥ ||
अकस्माद् दैन्यम् आगच्छद्धयानां रथवाहिनाम् ॥ (६।२)
akasmād dainyam āgacchaddhayānāṃ rathavāhinām ||
व्यस्फुरन्नयनं चास्य सव्यं युद्धाभिनन्दिनः । (७।१)
vyasphurannayanaṃ cāsya savyaṃ yuddhābhinandinaḥ |
विवर्णो मुखवर्णश्च गद्गदश्चाभवत् स्वरः ॥ (७।२)
vivarṇo mukhavarṇaśca gadgadaścābhavat svaraḥ ||
ऊचुः खगा मृगाः सर्वे वाचः क्रूरा भयावहाः ॥ (८।२)
ūcuḥ khagā mṛgāḥ sarve vācaḥ krūrā bhayāvahāḥ ||
तान् उत्पातान् अचिन्त्यैव निर्जगाम रणाजिरम् ॥ (९।२)
tān utpātān acintyaiva nirjagāma raṇājiram ||
तदा निर्गच्छतस्तस्य रक्षसः सह राक्षसैः । (१०।१)
tadā nirgacchatastasya rakṣasaḥ saha rākṣasaiḥ |
बभूव सुमहान्नादः क्षोभयन्न् इव सागरम् ॥ (१०।२)
babhūva sumahānnādaḥ kṣobhayann iva sāgaram ||
तेषां युद्धं महारौद्रं संजज्ञे कपिरक्षसाम् । (१२।१)
teṣāṃ yuddhaṃ mahāraudraṃ saṃjajñe kapirakṣasām |
सर्वे ह्यतिबलाः शूराः सर्वे पर्वतसंनिभाः । (१३।१)
sarve hyatibalāḥ śūrāḥ sarve parvatasaṃnibhāḥ |
तेषां विनर्दतां शब्दः संयुगे ऽतितरस्विनाम् । (१४।१)
teṣāṃ vinardatāṃ śabdaḥ saṃyuge 'titarasvinām |
शुश्रुवे सुमहान् क्रोधाद् अन्योन्यम् अभिगर्जताम् ॥ (१४।२)
śuśruve sumahān krodhād anyonyam abhigarjatām ||
न ध्वजो न पताका वा वर्म वा तुरगो ऽपि वा । (१७।१)
na dhvajo na patākā vā varma vā turago 'pi vā |
शब्दश्च सुमहांस्तेषां नर्दताम् अभिधावताम् । (१८।१)
śabdaśca sumahāṃsteṣāṃ nardatām abhidhāvatām |
हरीन् एव सुसंक्रुद्धा हरयो जघ्नुर् आहवे । (१९।१)
harīn eva susaṃkruddhā harayo jaghnur āhave |
राक्षसाश्चापि रक्षांसि निजघ्नुस्तिमिरे तदा ॥ (१९।२)
rākṣasāścāpi rakṣāṃsi nijaghnustimire tadā ||
परांश्चैव विनिघ्नन्तः स्वांश्च वानरराक्षसाः । (२०।१)
parāṃścaiva vinighnantaḥ svāṃśca vānararākṣasāḥ |
रुधिरार्द्रां तदा चक्रुर् महीं पङ्कानुलेपनाम् ॥ (२०।२)
rudhirārdrāṃ tadā cakrur mahīṃ paṅkānulepanām ||
हरयो राक्षसास्तूर्णं जघ्नुर् अन्योन्यम् ओजसा ॥ (२२।२)
harayo rākṣasāstūrṇaṃ jaghnur anyonyam ojasā ||
बाहुभिः परिघाकारैर् युध्यन्तः पर्वतोपमाः । (२३।१)
bāhubhiḥ parighākārair yudhyantaḥ parvatopamāḥ |
हरयो भीमकर्माणो राक्षसाञ् जघ्नुर् आहवे ॥ (२३।२)
harayo bhīmakarmāṇo rākṣasāñ jaghnur āhave ||
राक्षसाश्चापि संक्रुद्धाः प्रासतोमरपाणयः । (२४।१)
rākṣasāścāpi saṃkruddhāḥ prāsatomarapāṇayaḥ |
कपीन्निजघ्निरे तत्र शस्त्रैः परमदारुणैः ॥ (२४।२)
kapīnnijaghnire tatra śastraiḥ paramadāruṇaiḥ ||
विदारयन्त्यभिक्रम्य शस्त्राण्याच्छिद्य वीर्यतः ॥ (२५।२)
vidārayantyabhikramya śastrāṇyācchidya vīryataḥ ||
मैन्दश्च परमक्रुद्धश्चक्रुर् वेगम् अनुत्तमम् ॥ (२६।२)
maindaśca paramakruddhaścakrur vegam anuttamam ||
ते तु वृक्षैर् महावेगा राक्षसानां चमूमुखे । (२७।१)
te tu vṛkṣair mahāvegā rākṣasānāṃ camūmukhe |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.