Rām, 7, 54
Select a line for its word-by-word analysis.
तथोक्ते तान् ऋषीन् रामः प्रत्युवाच कृताञ्जलिः । (१।१)
tathokte tān ṛṣīn rāmaḥ pratyuvāca kṛtāñjaliḥ |
मानुषांश्चैव कुरुते नित्यम् आहारम् आह्निकम् ॥ (४।२)
mānuṣāṃścaiva kurute nityam āhāram āhnikam ||
तच्छ्रुत्वा राघवो वाक्यम् उवाच स महामुनीन् । (६।१)
tacchrutvā rāghavo vākyam uvāca sa mahāmunīn |
घातयिष्यामि तद् रक्षो व्यपगच्छतु वो भयम् ॥ (६।२)
ghātayiṣyāmi tad rakṣo vyapagacchatu vo bhayam ||
स भ्रातॄन् सहितान् सर्वान् उवाच रघुनन्दनः ॥ (७।२)
sa bhrātṝn sahitān sarvān uvāca raghunandanaḥ ||
को हन्ता लवणं वीराः कस्यांशः स विधीयताम् । (८।१)
ko hantā lavaṇaṃ vīrāḥ kasyāṃśaḥ sa vidhīyatām |
राघवेणैवम् उक्तस्तु भरतो वाक्यम् अब्रवीत् । (९।१)
rāghaveṇaivam uktastu bharato vākyam abravīt |
भरतस्य वचः श्रुत्वा शौर्यवीर्यसमन्वितम् । (१०।१)
bharatasya vacaḥ śrutvā śauryavīryasamanvitam |
लक्ष्मणावरजस्तस्थौ हित्वा सौवर्णम् आसनम् ॥ (१०।२)
lakṣmaṇāvarajastasthau hitvā sauvarṇam āsanam ||
शत्रुघ्नस्त्वब्रवीद् वाक्यं प्रणिपत्य नराधिपम् । (११।१)
śatrughnastvabravīd vākyaṃ praṇipatya narādhipam |
आर्येण हि पुरा शून्या अयोध्या रक्षिता पुरी । (१२।१)
āryeṇa hi purā śūnyā ayodhyā rakṣitā purī |
संतापं हृदये कृत्वा आर्यस्यागमनं प्रति ॥ (१२।२)
saṃtāpaṃ hṛdaye kṛtvā āryasyāgamanaṃ prati ||
प्रेष्ये मयि स्थिते राजन्न भूयः क्लेशम् आप्नुयात् ॥ (१४।३)
preṣye mayi sthite rājanna bhūyaḥ kleśam āpnuyāt ||
तथा ब्रुवति शत्रुघ्ने राघवः पुनर् अब्रवीत् । (१५।१)
tathā bruvati śatrughne rāghavaḥ punar abravīt |
एवं भवतु काकुत्स्थ क्रियतां मम शासनम् ॥ (१५।२)
evaṃ bhavatu kākutstha kriyatāṃ mama śāsanam ||
राज्ये त्वाम् अभिषेक्ष्यामि मधोस्तु नगरे शुभे । (१६।१)
rājye tvām abhiṣekṣyāmi madhostu nagare śubhe |
शूरस्त्वं कृतविद्यश्च समर्थः संनिवेशने । (१७।१)
śūrastvaṃ kṛtavidyaśca samarthaḥ saṃniveśane |
यो हि वंशं समुत्पाट्य पार्थिवस्य पुनः क्षये । (१८।१)
yo hi vaṃśaṃ samutpāṭya pārthivasya punaḥ kṣaye |
न विधत्ते नृपं तत्र नरकं स निगच्छति ॥ (१८।२)
na vidhatte nṛpaṃ tatra narakaṃ sa nigacchati ||
स त्वं हत्वा मधुसुतं लवणं पापनिश्चयम् । (१९।१)
sa tvaṃ hatvā madhusutaṃ lavaṇaṃ pāpaniścayam |
राज्यं प्रशाधि धर्मेण वाक्यं मे यद्यवेक्षसे ॥ (१९।२)
rājyaṃ praśādhi dharmeṇa vākyaṃ me yadyavekṣase ||
उत्तरं च न वक्तव्यं शूर वाक्यान्तरे मम । (२०।१)
uttaraṃ ca na vaktavyaṃ śūra vākyāntare mama |
बालेन पूर्वजस्याज्ञा कर्तव्या नात्र संशयः ॥ (२०।२)
bālena pūrvajasyājñā kartavyā nātra saṃśayaḥ ||
अभिषेकं च काकुत्स्थ प्रतीच्छस्व मयोद्यतम् । (२१।१)
abhiṣekaṃ ca kākutstha pratīcchasva mayodyatam |
वसिष्ठप्रमुखैर् विप्रैर् विधिमन्त्रपुरस्कृतम् ॥ (२१।२)
vasiṣṭhapramukhair viprair vidhimantrapuraskṛtam ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.