रामायणRāmāyaṇa

Rām, 1, 42

42 of 606 · 49 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

देवदेवे गते तस्मिन् सो ऽङ्गुष्ठाग्रनिपीडिताम् । (१।१)

devadeve gate tasmin so 'ṅguṣṭhāgranipīḍitām |

1.2१.२

कृत्वा वसुमतीं राम संवत्सरम् उपासत ॥ (१।२)

kṛtvā vasumatīṃ rāma saṃvatsaram upāsata ||

2.1२.१

अथ संवत्सरे पूर्णे सर्वलोकनमस्कृतः । (२।१)

atha saṃvatsare pūrṇe sarvalokanamaskṛtaḥ |

2.2२.२

उमापतिः पशुपती राजानम् इदम् अब्रवीत् ॥ (२।२)

umāpatiḥ paśupatī rājānam idam abravīt ||

3.1३.१

प्रीतस् ते ऽहं नरश्रेष्ठ करिष्यामि तव प्रियम् । (३।१)

prītas te 'haṃ naraśreṣṭha kariṣyāmi tava priyam |

3.2३.२

शिरसा धारयिष्यामि शैलराजसुताम् अहम् ॥ (३।२)

śirasā dhārayiṣyāmi śailarājasutām aham ||

4.1४.१

ततो हैमवती ज्येष्ठा सर्वलोकनमस्कृता । (४।१)

tato haimavatī jyeṣṭhā sarvalokanamaskṛtā |

4.2४.२

तदा सातिमहद् रूपं कृत्वा वेगं च दुःसहम् । (४।२)

tadā sātimahad rūpaṃ kṛtvā vegaṃ ca duḥsaham |

4.3४.३

आकाशाद् अपतद् राम शिवे शिवशिरस्य् उत ॥ (४।३)

ākāśād apatad rāma śive śivaśirasy uta ||

5.1५.१

नैव सा निर्गमं लेभे जटामण्डलमोहिता । (५।१)

naiva sā nirgamaṃ lebhe jaṭāmaṇḍalamohitā |

5.2५.२

तत्रैवाबभ्रमद् देवी संवत्सरगणान् बहून् ॥ (५।२)

tatraivābabhramad devī saṃvatsaragaṇān bahūn ||

6.1६.१

अनेन तोषितश् चासीद् अत्यर्थं रघुनन्दन । (६।१)

anena toṣitaś cāsīd atyarthaṃ raghunandana |

6.2६.२

विससर्ज ततो गङ्गां हरो बिन्दुसरः प्रति ॥ (६।२)

visasarja tato gaṅgāṃ haro bindusaraḥ prati ||

7.1७.१

गगनाच् छंकरशिरस् ततो धरणिम् आगता । (७।१)

gaganāc chaṃkaraśiras tato dharaṇim āgatā |

7.2७.२

व्यसर्पत जलं तत्र तीव्रशब्दपुरस्कृतम् ॥ (७।२)

vyasarpata jalaṃ tatra tīvraśabdapuraskṛtam ||

8.1८.१

ततो देवर्षिगन्धर्वा यक्षाः सिद्धगणास् तथा । (८।१)

tato devarṣigandharvā yakṣāḥ siddhagaṇās tathā |

8.2८.२

व्यलोकयन्त ते तत्र गगनाद् गां गतां तदा ॥ (८।२)

vyalokayanta te tatra gaganād gāṃ gatāṃ tadā ||

9.1९.१

विमानैर् नगराकारैर् हयैर् गजवरैस् तथा । (९।१)

vimānair nagarākārair hayair gajavarais tathā |

9.2९.२

पारिप्लवगताश् चापि देवतास् तत्र विष्ठिताः ॥ (९।२)

pāriplavagatāś cāpi devatās tatra viṣṭhitāḥ ||

10.1१०.१

तद् अद्भुततमं लोके गङ्गापतनम् उत्तमम् । (१०।१)

tad adbhutatamaṃ loke gaṅgāpatanam uttamam |

10.2१०.२

दिदृक्षवो देवगणाः समेयुर् अमितौजसः ॥ (१०।२)

didṛkṣavo devagaṇāḥ sameyur amitaujasaḥ ||

11.1११.१

संपतद्भिः सुरगणैस् तेषां चाभरणौजसा । (११।१)

saṃpatadbhiḥ suragaṇais teṣāṃ cābharaṇaujasā |

11.2११.२

शतादित्यम् इवाभाति गगनं गततोयदम् ॥ (११।२)

śatādityam ivābhāti gaganaṃ gatatoyadam ||

12.1१२.१

शिंशुमारोरगगणैर् मीनैर् अपि च चञ्चलैः । (१२।१)

śiṃśumāroragagaṇair mīnair api ca cañcalaiḥ |

12.2१२.२

विद्युद्भिर् इव विक्षिप्तैर् आकाशम् अभवत् तदा ॥ (१२।२)

vidyudbhir iva vikṣiptair ākāśam abhavat tadā ||

13.1१३.१

पाण्डुरैः सलिलोत्पीडैः कीर्यमाणैः सहस्रधा । (१३।१)

pāṇḍuraiḥ salilotpīḍaiḥ kīryamāṇaiḥ sahasradhā |

13.2१३.२

शारदाभ्रैर् इवाकीर्णं गगनं हंससम्प्लवैः ॥ (१३।२)

śāradābhrair ivākīrṇaṃ gaganaṃ haṃsasamplavaiḥ ||

14.1१४.१

क्वचिद् द्रुततरं याति कुटिलं क्वचिद् आयतम् । (१४।१)

kvacid drutataraṃ yāti kuṭilaṃ kvacid āyatam |

14.2१४.२

विनतं क्वचिद् उद्धूतं क्वचिद् याति शनैः शनैः ॥ (१४।२)

vinataṃ kvacid uddhūtaṃ kvacid yāti śanaiḥ śanaiḥ ||

15.1१५.१

सलिलेनैव सलिलं क्वचिद् अभ्याहतं पुनः । (१५।१)

salilenaiva salilaṃ kvacid abhyāhataṃ punaḥ |

15.2१५.२

मुहुर् ऊर्ध्वपथं गत्वा पपात वसुधां पुनः ॥ (१५।२)

muhur ūrdhvapathaṃ gatvā papāta vasudhāṃ punaḥ ||

16.1१६.१

तच् छंकरशिरोभ्रष्टं भ्रष्टं भूमितले पुनः । (१६।१)

tac chaṃkaraśirobhraṣṭaṃ bhraṣṭaṃ bhūmitale punaḥ |

16.2१६.२

व्यरोचत तदा तोयं निर्मलं गतकल्मषम् ॥ (१६।२)

vyarocata tadā toyaṃ nirmalaṃ gatakalmaṣam ||

17.1१७.१

तत्रर्षिगणगन्धर्वा वसुधातलवासिनः । (१७।१)

tatrarṣigaṇagandharvā vasudhātalavāsinaḥ |

17.2१७.२

भवाङ्गपतितं तोयं पवित्रम् इति पस्पृशुः ॥ (१७।२)

bhavāṅgapatitaṃ toyaṃ pavitram iti paspṛśuḥ ||

18.1१८.१

शापात् प्रपतिता ये च गगनाद् वसुधातलम् । (१८।१)

śāpāt prapatitā ye ca gaganād vasudhātalam |

18.2१८.२

कृत्वा तत्राभिषेकं ते बभूवुर् गतकल्मषाः ॥ (१८।२)

kṛtvā tatrābhiṣekaṃ te babhūvur gatakalmaṣāḥ ||

19.1१९.१

धूतपापाः पुनस् तेन तोयेनाथ सुभास्वता । (१९।१)

dhūtapāpāḥ punas tena toyenātha subhāsvatā |

19.2१९.२

पुनर् आकाशम् आविश्य स्वांल् लोकान् प्रतिपेदिरे ॥ (१९।२)

punar ākāśam āviśya svāṃl lokān pratipedire ||

20.1२०.१

मुमुदे मुदितो लोकस् तेन तोयेन भास्वता । (२०।१)

mumude mudito lokas tena toyena bhāsvatā |

20.2२०.२

कृताभिषेको गङ्गायां बभूव विगतक्लमः ॥ (२०।२)

kṛtābhiṣeko gaṅgāyāṃ babhūva vigataklamaḥ ||

21.1२१.१

भगीरथो ऽपि राजर्षिर् दिव्यं स्यन्दनम् आस्थितः । (२१।१)

bhagīratho 'pi rājarṣir divyaṃ syandanam āsthitaḥ |

21.2२१.२

प्रायाद् अग्रे महातेजास् तं गङ्गा पृष्ठतो ऽन्वगात् ॥ (२१।२)

prāyād agre mahātejās taṃ gaṅgā pṛṣṭhato 'nvagāt ||

22.1२२.१

देवाः सर्षिगणाः सर्वे दैत्यदानवराक्षसाः । (२२।१)

devāḥ sarṣigaṇāḥ sarve daityadānavarākṣasāḥ |

22.2२२.२

गन्धर्वयक्षप्रवराः सकिंनरमहोरगाः ॥ (२२।२)

gandharvayakṣapravarāḥ sakiṃnaramahoragāḥ ||

23.1२३.१

सर्वाश् चाप्सरसो राम भगीरथरथानुगाः । (२३।१)

sarvāś cāpsaraso rāma bhagīratharathānugāḥ |

23.2२३.२

गङ्गाम् अन्वगमन् प्रीताः सर्वे जलचराश् च ये ॥ (२३।२)

gaṅgām anvagaman prītāḥ sarve jalacarāś ca ye ||

24.1२४.१

यतो भगीरथो राजा ततो गङ्गा यशस्विनी । (२४।१)

yato bhagīratho rājā tato gaṅgā yaśasvinī |

24.2२४.२

जगाम सरितां श्रेष्ठा सर्वपापविनाशिनी ॥ (२४।२)

jagāma saritāṃ śreṣṭhā sarvapāpavināśinī ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 1, 42

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit