रामायणRāmāyaṇa

Rām, 3, 69

256 of 606 · 74 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

निदर्शयित्वा रामाय सीतायाः प्रतिपादने । (१।१)

nidarśayitvā rāmāya sītāyāḥ pratipādane |

1.2१.२

वाक्यम् अन्वर्थम् अर्थज्ञः कबन्धः पुनर् अब्रवीत् ॥ (१।२)

vākyam anvartham arthajñaḥ kabandhaḥ punar abravīt ||

2.1२.१

एष राम शिवः पन्था यत्रैते पुष्पिता द्रुमाः । (२।१)

eṣa rāma śivaḥ panthā yatraite puṣpitā drumāḥ |

2.2२.२

प्रतीचीं दिशम् आश्रित्य प्रकाशन्ते मनोरमाः ॥ (२।२)

pratīcīṃ diśam āśritya prakāśante manoramāḥ ||

3.1३.१

जम्बूप्रियालपनसाः प्लक्षन्यग्रोधतिन्दुकाः । (३।१)

jambūpriyālapanasāḥ plakṣanyagrodhatindukāḥ |

3.2३.२

अश्वत्थाः कर्णिकाराश् च चूताश् चान्ये च पादपाः ॥ (३।२)

aśvatthāḥ karṇikārāś ca cūtāś cānye ca pādapāḥ ||

4.1४.१

तान् आरुह्याथवा भूमौ पातयित्वा च तान् बलात् । (४।१)

tān āruhyāthavā bhūmau pātayitvā ca tān balāt |

4.2४.२

फलान्य् अमृतकल्पानि भक्षयन्तौ गमिष्यथः ॥ (४।२)

phalāny amṛtakalpāni bhakṣayantau gamiṣyathaḥ ||

5.1५.१

चङ्क्रमन्तौ वरान् देशाञ् शैलाच् छैलं वनाद् वनम् । (५।१)

caṅkramantau varān deśāñ śailāc chailaṃ vanād vanam |

5.2५.२

ततः पुष्करिणीं वीरौ पम्पां नाम गमिष्यथः ॥ (५।२)

tataḥ puṣkariṇīṃ vīrau pampāṃ nāma gamiṣyathaḥ ||

6.1६.१

अशर्कराम् अविभ्रंशां समतीर्थम् अशैवलाम् । (६।१)

aśarkarām avibhraṃśāṃ samatīrtham aśaivalām |

6.2६.२

राम संजातवालूकां कमलोत्पलशोभिताम् ॥ (६।२)

rāma saṃjātavālūkāṃ kamalotpalaśobhitām ||

7.1७.१

तत्र हंसाः प्लवाः क्रौञ्चाः कुरराश् चैव राघव । (७।१)

tatra haṃsāḥ plavāḥ krauñcāḥ kurarāś caiva rāghava |

7.2७.२

वल्गुस्वरा निकूजन्ति पम्पासलिलगोचराः ॥ (७।२)

valgusvarā nikūjanti pampāsalilagocarāḥ ||

8.1८.१

नोद्विजन्ते नरान् दृष्ट्वा वधस्याकोविदाः शुभाः । (८।१)

nodvijante narān dṛṣṭvā vadhasyākovidāḥ śubhāḥ |

8.2८.२

घृतपिण्डोपमान् स्थूलांस् तान् द्विजान् भक्षयिष्यथः ॥ (८।२)

ghṛtapiṇḍopamān sthūlāṃs tān dvijān bhakṣayiṣyathaḥ ||

9.1९.१

रोहितान् वक्रतुण्डांश् च नलमीनांश् च राघव । (९।१)

rohitān vakratuṇḍāṃś ca nalamīnāṃś ca rāghava |

9.2९.२

पम्पायाम् इषुभिर् मत्स्यांस् तत्र राम वरान् हतान् ॥ (९।२)

pampāyām iṣubhir matsyāṃs tatra rāma varān hatān ||

10.1१०.१

निस्त्वक्पक्षान् अयस्तप्तान् अकृशान् एककण्टकान् । (१०।१)

nistvakpakṣān ayastaptān akṛśān ekakaṇṭakān |

10.2१०.२

तव भक्त्या समायुक्तो लक्ष्मणः सम्प्रदास्यति ॥ (१०।२)

tava bhaktyā samāyukto lakṣmaṇaḥ sampradāsyati ||

11.1११.१

भृशं ते खादतो मत्स्यान् पम्पायाः पुष्पसंचये । (११।१)

bhṛśaṃ te khādato matsyān pampāyāḥ puṣpasaṃcaye |

11.2११.२

पद्मगन्धि शिवं वारि सुखशीतम् अनामयम् ॥ (११।२)

padmagandhi śivaṃ vāri sukhaśītam anāmayam ||

12.1१२.१

उद्धृत्य स तदाक्लिष्टं रूप्यस्फटिकसंनिभम् । (१२।१)

uddhṛtya sa tadākliṣṭaṃ rūpyasphaṭikasaṃnibham |

12.2१२.२

अथ पुष्करपर्णेन लक्ष्मणः पाययिष्यति ॥ (१२।२)

atha puṣkaraparṇena lakṣmaṇaḥ pāyayiṣyati ||

13.1१३.१

स्थूलान् गिरिगुहाशय्यान् वराहान् वनचारिणः । (१३।१)

sthūlān giriguhāśayyān varāhān vanacāriṇaḥ |

13.2१३.२

अपां लोभाद् उपावृत्तान् वृषभान् इव नर्दतः । (१३।२)

apāṃ lobhād upāvṛttān vṛṣabhān iva nardataḥ |

13.3१३.३

रूपान्वितांश् च पम्पायां द्रक्ष्यसि त्वं नरोत्तम ॥ (१३।३)

rūpānvitāṃś ca pampāyāṃ drakṣyasi tvaṃ narottama ||

14.1१४.१

सायाह्ने विचरन् राम विटपीन्माल्यधारिणः । (१४।१)

sāyāhne vicaran rāma viṭapīnmālyadhāriṇaḥ |

14.2१४.२

शीतोदकं च पम्पायां दृष्ट्वा शोकं विहास्यसि ॥ (१४।२)

śītodakaṃ ca pampāyāṃ dṛṣṭvā śokaṃ vihāsyasi ||

15.1१५.१

सुमनोभिश् चितांस् तत्र तिलकान् नक्तमालकान् । (१५।१)

sumanobhiś citāṃs tatra tilakān naktamālakān |

15.2१५.२

उत्पलानि च फुल्लानि पङ्कजानि च राघव ॥ (१५।२)

utpalāni ca phullāni paṅkajāni ca rāghava ||

16.1१६.१

न तानि कश्चिन् माल्यानि तत्रारोपयिता नरः । (१६।१)

na tāni kaścin mālyāni tatrāropayitā naraḥ |

16.2१६.२

मतंगशिष्यास् तत्रासन्न् ऋषयः सुसमाहितः ॥ (१६।२)

mataṃgaśiṣyās tatrāsann ṛṣayaḥ susamāhitaḥ ||

17.1१७.१

तेषां भाराभितप्तानां वन्यम् आहरतां गुरोः । (१७।१)

teṣāṃ bhārābhitaptānāṃ vanyam āharatāṃ guroḥ |

17.2१७.२

ये प्रपेतुर् महीं तूर्णं शरीरात् स्वेदबिन्दवः ॥ (१७।२)

ye prapetur mahīṃ tūrṇaṃ śarīrāt svedabindavaḥ ||

18.1१८.१

तानि माल्यानि जातानि मुनीनां तपसा तदा । (१८।१)

tāni mālyāni jātāni munīnāṃ tapasā tadā |

18.2१८.२

स्वेदबिन्दुसमुत्थानि न विनश्यन्ति राघव ॥ (१८।२)

svedabindusamutthāni na vinaśyanti rāghava ||

19.1१९.१

तेषाम् अद्यापि तत्रैव दृश्यते परिचारिणी । (१९।१)

teṣām adyāpi tatraiva dṛśyate paricāriṇī |

19.2१९.२

श्रमणी शबरी नाम काकुत्स्थ चिरजीविनी ॥ (१९।२)

śramaṇī śabarī nāma kākutstha cirajīvinī ||

20.1२०.१

त्वां तु धर्मे स्थिता नित्यं सर्वभूतनमस्कृतम् । (२०।१)

tvāṃ tu dharme sthitā nityaṃ sarvabhūtanamaskṛtam |

20.2२०.२

दृष्ट्वा देवोपमं राम स्वर्गलोकं गमिष्यति ॥ (२०।२)

dṛṣṭvā devopamaṃ rāma svargalokaṃ gamiṣyati ||

21.1२१.१

ततस् तद् राम पम्पायास् तीरम् आश्रित्य पश्चिमम् । (२१।१)

tatas tad rāma pampāyās tīram āśritya paścimam |

21.2२१.२

आश्रमस्थानम् अतुलं गुह्यं काकुत्स्थ पश्यसि ॥ (२१।२)

āśramasthānam atulaṃ guhyaṃ kākutstha paśyasi ||

22.1२२.१

न तत्राक्रमितुं नागाः शक्नुवन्ति तम् आश्रमम् । (२२।१)

na tatrākramituṃ nāgāḥ śaknuvanti tam āśramam |

22.2२२.२

ऋषेस् तस्य मतंगस्य विधानात् तच् च काननम् ॥ (२२।२)

ṛṣes tasya mataṃgasya vidhānāt tac ca kānanam ||

23.1२३.१

तस्मिन् नन्दनसंकाशे देवारण्योपमे वने । (२३।१)

tasmin nandanasaṃkāśe devāraṇyopame vane |

23.2२३.२

नानाविहगसंकीर्णे रंस्यसे राम निर्वृतः ॥ (२३।२)

nānāvihagasaṃkīrṇe raṃsyase rāma nirvṛtaḥ ||

24.1२४.१

ऋष्यमूकस् तु पम्पायाः पुरस्तात् पुष्पितद्रुमः । (२४।१)

ṛṣyamūkas tu pampāyāḥ purastāt puṣpitadrumaḥ |

24.2२४.२

सुदुःखारोहणो नाम शिशुनागाभिरक्षितः । (२४।२)

suduḥkhārohaṇo nāma śiśunāgābhirakṣitaḥ |

24.3२४.३

उदारो ब्रह्मणा चैव पूर्वकाले विनिर्मितः ॥ (२४।३)

udāro brahmaṇā caiva pūrvakāle vinirmitaḥ ||

25.1२५.१

शयानः पुरुषो राम तस्य शैलस्य मूर्धनि । (२५।१)

śayānaḥ puruṣo rāma tasya śailasya mūrdhani |

25.2२५.२

यत् स्वप्ने लभते वित्तं तत् प्रबुद्धो ऽधिगच्छति ॥ (२५।२)

yat svapne labhate vittaṃ tat prabuddho 'dhigacchati ||

26.1२६.१

न त्व् एनं विषमाचारः पापकर्माधिरोहति । (२६।१)

na tv enaṃ viṣamācāraḥ pāpakarmādhirohati |

26.2२६.२

तत्रैव प्रहरन्त्य् एनं सुप्तम् आदाय राक्षसाः ॥ (२६।२)

tatraiva praharanty enaṃ suptam ādāya rākṣasāḥ ||

27.1२७.१

ततो ऽपि शिशुनागानाम् आक्रन्दः श्रूयते महान् । (२७।१)

tato 'pi śiśunāgānām ākrandaḥ śrūyate mahān |

27.2२७.२

क्रीडतां राम पम्पायां मतंगारण्यवासिनाम् ॥ (२७।२)

krīḍatāṃ rāma pampāyāṃ mataṃgāraṇyavāsinām ||

28.1२८.१

सिक्ता रुधिरधाराभिः संहत्य परमद्विपाः । (२८।१)

siktā rudhiradhārābhiḥ saṃhatya paramadvipāḥ |

28.2२८.२

प्रचरन्ति पृथक् कीर्णा मेघवर्णास् तरस्विनः ॥ (२८।२)

pracaranti pṛthak kīrṇā meghavarṇās tarasvinaḥ ||

29.1२९.१

ते तत्र पीत्वा पानीयं विमलं शीतम् अव्ययम् । (२९।१)

te tatra pītvā pānīyaṃ vimalaṃ śītam avyayam |

29.2२९.२

निवृत्ताः संविगाहन्ते वनानि वनगोचराः ॥ (२९।२)

nivṛttāḥ saṃvigāhante vanāni vanagocarāḥ ||

30.1३०.१

राम तस्य तु शैलस्य महती शोभते गुहा । (३०।१)

rāma tasya tu śailasya mahatī śobhate guhā |

30.2३०.२

शिलापिधाना काकुत्स्थ दुःखं चास्याः प्रवेशनम् ॥ (३०।२)

śilāpidhānā kākutstha duḥkhaṃ cāsyāḥ praveśanam ||

31.1३१.१

तस्या गुहायाः प्राग्द्वारे महाञ् शीतोदको ह्रदः । (३१।१)

tasyā guhāyāḥ prāgdvāre mahāñ śītodako hradaḥ |

31.2३१.२

बहुमूलफलो रम्यो नानानगसमावृतः ॥ (३१।२)

bahumūlaphalo ramyo nānānagasamāvṛtaḥ ||

32.1३२.१

तस्यां वसति सुग्रीवश् चतुर्भिः सह वानरैः । (३२।१)

tasyāṃ vasati sugrīvaś caturbhiḥ saha vānaraiḥ |

32.2३२.२

कदाचिच्छिखरे तस्य पर्वतस्यावतिष्ठते ॥ (३२।२)

kadācicchikhare tasya parvatasyāvatiṣṭhate ||

33.1३३.१

कबन्धस् त्व् अनुशास्यैवं ताव् उभौ रामलक्ष्मणौ । (३३।१)

kabandhas tv anuśāsyaivaṃ tāv ubhau rāmalakṣmaṇau |

33.2३३.२

स्रग्वी भास्करवर्णाभः खे व्यरोचत वीर्यवान् ॥ (३३।२)

sragvī bhāskaravarṇābhaḥ khe vyarocata vīryavān ||

34.1३४.१

तं तु खस्थं महाभागं कबन्धं रामलक्ष्मणौ । (३४।१)

taṃ tu khasthaṃ mahābhāgaṃ kabandhaṃ rāmalakṣmaṇau |

34.2३४.२

प्रस्थितौ त्वं व्रजस्वेति वाक्यम् ऊचतुर् अन्तिकात् ॥ (३४।२)

prasthitau tvaṃ vrajasveti vākyam ūcatur antikāt ||

35.1३५.१

गम्यतां कार्यसिद्ध्यर्थम् इति ताव् अब्रवीच् च सः । (३५।१)

gamyatāṃ kāryasiddhyartham iti tāv abravīc ca saḥ |

35.2३५.२

सुप्रीतौ ताव् अनुज्ञाप्य कबन्धः प्रस्थितस् तदा ॥ (३५।२)

suprītau tāv anujñāpya kabandhaḥ prasthitas tadā ||

36.1३६.१

स तत् कबन्धः प्रतिपद्य रूपं वृतः श्रिया भास्करतुल्यदेहः । (३६।१)

sa tat kabandhaḥ pratipadya rūpaṃ vṛtaḥ śriyā bhāskaratulyadehaḥ |

36.2३६.२

निदर्शयन् रामम् अवेक्ष्य खस्थः सख्यं कुरुष्वेति तदाभ्युवाच ॥ (३६।२)

nidarśayan rāmam avekṣya khasthaḥ sakhyaṃ kuruṣveti tadābhyuvāca ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 3, 69

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit