Rām, 7, 71
Select a line for its word-by-word analysis.
अकरोत् तत्र मन्दात्मा राज्यं निहतकण्टकम् ॥ (२।२)
akarot tatra mandātmā rājyaṃ nihatakaṇṭakam ||
अथ काले तु कस्मिंश्चिद् राजा भार्गवम् आश्रमम् । (३।१)
atha kāle tu kasmiṃścid rājā bhārgavam āśramam |
विचरन्तीं वनोद्देशे दण्डो ऽपश्यद् अनुत्तमाम् ॥ (४।२)
vicarantīṃ vanoddeśe daṇḍo 'paśyad anuttamām ||
अभिगम्य सुसंविग्नः कन्यां वचनम् अब्रवीत् ॥ (५।२)
abhigamya susaṃvignaḥ kanyāṃ vacanam abravīt ||
कुतस्त्वम् असि सुश्रोणि कस्य वासि सुता शुभे । (६।१)
kutastvam asi suśroṇi kasya vāsi sutā śubhe |
पीडितो ऽहम् अनङ्गेन पृच्छामि त्वां सुमध्यमे ॥ (६।२)
pīḍito 'ham anaṅgena pṛcchāmi tvāṃ sumadhyame ||
तस्य त्वेवं ब्रुवाणस्य मोहोन्मत्तस्य कामिनः । (७।१)
tasya tvevaṃ bruvāṇasya mohonmattasya kāminaḥ |
भार्गवी प्रत्युवाचेदं वचः सानुनयं नृपम् ॥ (७।२)
bhārgavī pratyuvācedaṃ vacaḥ sānunayaṃ nṛpam ||
भार्गवस्य सुतां विद्धि देवस्याक्लिष्टकर्मणः । (८।१)
bhārgavasya sutāṃ viddhi devasyākliṣṭakarmaṇaḥ |
अरजां नाम राजेन्द्र ज्येष्ठाम् आश्रमवासिनीम् ॥ (८।२)
arajāṃ nāma rājendra jyeṣṭhām āśramavāsinīm ||
गुरुः पिता मे राजेन्द्र त्वं च शिष्यो महात्मनः । (९।१)
guruḥ pitā me rājendra tvaṃ ca śiṣyo mahātmanaḥ |
व्यसनं सुमहत् क्रुद्धः स ते दद्यान्महातपाः ॥ (९।२)
vyasanaṃ sumahat kruddhaḥ sa te dadyānmahātapāḥ ||
यदि वात्र मया कार्यं धर्मदृष्टेन सत्पथा । (१०।१)
yadi vātra mayā kāryaṃ dharmadṛṣṭena satpathā |
वरयस्व नृप श्रेष्ठ पितरं मे महाद्युतिम् ॥ (१०।२)
varayasva nṛpa śreṣṭha pitaraṃ me mahādyutim ||
अन्यथा तु फलं तुभ्यं भवेद् घोराभिसंहितम् । (११।१)
anyathā tu phalaṃ tubhyaṃ bhaved ghorābhisaṃhitam |
क्रोधेन हि पिता मे ऽसौ त्रैलोक्यम् अपि निर्दहेत् ॥ (११।२)
krodhena hi pitā me 'sau trailokyam api nirdahet ||
एवं ब्रुवाणाम् अरजां दण्डः कामशरार्दितः । (१२।१)
evaṃ bruvāṇām arajāṃ daṇḍaḥ kāmaśarārditaḥ |
प्रत्युवाच मदोन्मत्तः शिरस्याधाय सो ऽञ्जलिम् ॥ (१२।२)
pratyuvāca madonmattaḥ śirasyādhāya so 'ñjalim ||
प्रसादं कुरु सुश्रोणि न कालं क्षेप्तुम् अर्हसि । (१३।१)
prasādaṃ kuru suśroṇi na kālaṃ kṣeptum arhasi |
त्वत्कृते हि मम प्राणा विदीर्यन्ते शुभानने ॥ (१३।२)
tvatkṛte hi mama prāṇā vidīryante śubhānane ||
त्वां प्राप्य हि वधो वापि पापं वापि सुदारुणम् । (१४।१)
tvāṃ prāpya hi vadho vāpi pāpaṃ vāpi sudāruṇam |
भक्तं भजस्व मां भीरु भजमानं सुविह्वलम् ॥ (१४।२)
bhaktaṃ bhajasva māṃ bhīru bhajamānaṃ suvihvalam ||
एवम् उक्त्वा तु तां कन्यां दोर्भ्यां गृह्य बलाद् बली । (१५।१)
evam uktvā tu tāṃ kanyāṃ dorbhyāṃ gṛhya balād balī |
तम् अनर्थं महाघोरं दण्डः कृत्वा सुदारुणम् । (१६।१)
tam anarthaṃ mahāghoraṃ daṇḍaḥ kṛtvā sudāruṇam |
प्रतीक्षते सुसंत्रस्ता पितरं देवसंनिभम् ॥ (१७।२)
pratīkṣate susaṃtrastā pitaraṃ devasaṃnibham ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.