रामायणRāmāyaṇa

Rām, 3, 58

245 of 606 · 70 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

भृशम् आव्रजमानस्य तस्याधोवामलोचनम् । (१।१)

bhṛśam āvrajamānasya tasyādhovāmalocanam |

1.2१.२

प्रास्फुरच् चास्खलद् रामो वेपथुश् चास्य जायते ॥ (१।२)

prāsphurac cāskhalad rāmo vepathuś cāsya jāyate ||

2.1२.१

उपालक्ष्य निमित्तानि सो ऽशुभानि मुहुर् मुहुः । (२।१)

upālakṣya nimittāni so 'śubhāni muhur muhuḥ |

2.2२.२

अपि क्षेमं तु सीताया इति वै व्याजहार ह ॥ (२।२)

api kṣemaṃ tu sītāyā iti vai vyājahāra ha ||

3.1३.१

त्वरमाणो जगामाथ सीतादर्शनलालसः । (३।१)

tvaramāṇo jagāmātha sītādarśanalālasaḥ |

3.2३.२

शून्यम् आवसथं दृष्ट्वा बभूवोद्विग्नमानसः ॥ (३।२)

śūnyam āvasathaṃ dṛṣṭvā babhūvodvignamānasaḥ ||

4.1४.१

उद्भ्रमन्न् इव वेगेन विक्षिपन् रघुनन्दनः । (४।१)

udbhramann iva vegena vikṣipan raghunandanaḥ |

4.2४.२

तत्र तत्रोटजस्थानम् अभिवीक्ष्य समन्ततः ॥ (४।२)

tatra tatroṭajasthānam abhivīkṣya samantataḥ ||

5.1५.१

ददर्श पर्णशालां च रहितां सीतया तदा । (५।१)

dadarśa parṇaśālāṃ ca rahitāṃ sītayā tadā |

5.2५.२

श्रिया विरहितां ध्वस्तां हेमन्ते पद्मिनीम् इव ॥ (५।२)

śriyā virahitāṃ dhvastāṃ hemante padminīm iva ||

6.1६.१

रुदन्तम् इव वृक्षैश् च म्लानपुष्पमृगद्विजम् । (६।१)

rudantam iva vṛkṣaiś ca mlānapuṣpamṛgadvijam |

6.2६.२

श्रिया विहीनं विध्वस्तं संत्यक्तवनदैवतम् ॥ (६।२)

śriyā vihīnaṃ vidhvastaṃ saṃtyaktavanadaivatam ||

7.1७.१

विप्रकीर्णाजिनकुशं विप्रविद्धबृसीकटम् । (७।१)

viprakīrṇājinakuśaṃ vipraviddhabṛsīkaṭam |

7.2७.२

दृष्ट्वा शून्योटजस्थानं विललाप पुनः पुनः ॥ (७।२)

dṛṣṭvā śūnyoṭajasthānaṃ vilalāpa punaḥ punaḥ ||

8.1८.१

हृता मृता वा नष्टा वा भक्षिता वा भविष्यति । (८।१)

hṛtā mṛtā vā naṣṭā vā bhakṣitā vā bhaviṣyati |

8.2८.२

निलीनाप्य् अथ वा भीरुर् अथ वा वनम् आश्रिता ॥ (८।२)

nilīnāpy atha vā bhīrur atha vā vanam āśritā ||

9.1९.१

गता विचेतुं पुष्पाणि फलान्य् अपि च वा पुनः । (९।१)

gatā vicetuṃ puṣpāṇi phalāny api ca vā punaḥ |

9.2९.२

अथ वा पद्मिनीं याता जलार्थं वा नदीं गता ॥ (९।२)

atha vā padminīṃ yātā jalārthaṃ vā nadīṃ gatā ||

10.1१०.१

यत्नान् मृगयमाणस् तु नाससाद वने प्रियाम् । (१०।१)

yatnān mṛgayamāṇas tu nāsasāda vane priyām |

10.2१०.२

शोकरक्तेक्षणः शोकाद् उन्मत्त इव लक्ष्यते ॥ (१०।२)

śokaraktekṣaṇaḥ śokād unmatta iva lakṣyate ||

11.1११.१

वृक्षाद् वृक्षं प्रधावन् स गिरींश् चापि नदीन् नदीम् । (११।१)

vṛkṣād vṛkṣaṃ pradhāvan sa girīṃś cāpi nadīn nadīm |

11.2११.२

बभूव विलपन् रामः शोकपङ्कार्णवप्लुतः ॥ (११।२)

babhūva vilapan rāmaḥ śokapaṅkārṇavaplutaḥ ||

12.1१२.१

अस्ति कच्चित् त्वया दृष्टा सा कदम्बप्रिया प्रिया । (१२।१)

asti kaccit tvayā dṛṣṭā sā kadambapriyā priyā |

12.2१२.२

कदम्ब यदि जानीषे शंस सीतां शुभाननाम् ॥ (१२।२)

kadamba yadi jānīṣe śaṃsa sītāṃ śubhānanām ||

13.1१३.१

स्निग्धपल्लवसंकाशां पीतकौशेयवासिनीम् । (१३।१)

snigdhapallavasaṃkāśāṃ pītakauśeyavāsinīm |

13.2१३.२

शंसस्व यदि वा दृष्टा बिल्व बिल्वोपमस्तनी ॥ (१३।२)

śaṃsasva yadi vā dṛṣṭā bilva bilvopamastanī ||

14.1१४.१

अथ वार्जुन शंस त्वं प्रियां ताम् अर्जुनप्रियाम् । (१४।१)

atha vārjuna śaṃsa tvaṃ priyāṃ tām arjunapriyām |

14.2१४.२

जनकस्य सुता भीरुर् यदि जीवति वा न वा ॥ (१४।२)

janakasya sutā bhīrur yadi jīvati vā na vā ||

15.1१५.१

ककुभः ककुभोरुं तां व्यक्तं जानाति मैथिलीम् । (१५।१)

kakubhaḥ kakubhoruṃ tāṃ vyaktaṃ jānāti maithilīm |

15.2१५.२

लतापल्लवपुष्पाढ्यो भाति ह्य् एष वनस्पतिः ॥ (१५।२)

latāpallavapuṣpāḍhyo bhāti hy eṣa vanaspatiḥ ||

16.1१६.१

भ्रमरैर् उपगीतश् च यथा द्रुमवरो ह्य् अयम् । (१६।१)

bhramarair upagītaś ca yathā drumavaro hy ayam |

16.2१६.२

एष व्यक्तं विजानाति तिलकस् तिलकप्रियाम् ॥ (१६।२)

eṣa vyaktaṃ vijānāti tilakas tilakapriyām ||

17.1१७.१

अशोक शोकापनुद शोकोपहतचेतसम् । (१७।१)

aśoka śokāpanuda śokopahatacetasam |

17.2१७.२

त्वन्नामानं कुरु क्षिप्रं प्रियासंदर्शनेन माम् ॥ (१७।२)

tvannāmānaṃ kuru kṣipraṃ priyāsaṃdarśanena mām ||

18.1१८.१

यदि ताल त्वया दृष्टा पक्वतालफलस्तनी । (१८।१)

yadi tāla tvayā dṛṣṭā pakvatālaphalastanī |

18.2१८.२

कथयस्व वरारोहां कारुण्यं यदि ते मयि ॥ (१८।२)

kathayasva varārohāṃ kāruṇyaṃ yadi te mayi ||

19.1१९.१

यदि दृष्टा त्वया सीता जम्बु जाम्बूनदप्रभा । (१९।१)

yadi dṛṣṭā tvayā sītā jambu jāmbūnadaprabhā |

19.2१९.२

प्रियां यदि विजानीषे निःशङ्कं कथयस्व मे ॥ (१९।२)

priyāṃ yadi vijānīṣe niḥśaṅkaṃ kathayasva me ||

20.1२०.१

अथ वा मृगशावाक्षीं मृग जानासि मैथिलीम् । (२०।१)

atha vā mṛgaśāvākṣīṃ mṛga jānāsi maithilīm |

20.2२०.२

मृगविप्रेक्षणी कान्ता मृगीभिः सहिता भवेत् ॥ (२०।२)

mṛgaviprekṣaṇī kāntā mṛgībhiḥ sahitā bhavet ||

21.1२१.१

गज सा गजनासोरुर् यदि दृष्टा त्वया भवेत् । (२१।१)

gaja sā gajanāsorur yadi dṛṣṭā tvayā bhavet |

21.2२१.२

तां मन्ये विदितां तुभ्यम् आख्याहि वरवारण ॥ (२१।२)

tāṃ manye viditāṃ tubhyam ākhyāhi varavāraṇa ||

22.1२२.१

शार्दूल यदि सा दृष्टा प्रिया चन्द्रनिभानना । (२२।१)

śārdūla yadi sā dṛṣṭā priyā candranibhānanā |

22.2२२.२

मैथिली मम विश्रब्धः कथयस्व न ते भयम् ॥ (२२।२)

maithilī mama viśrabdhaḥ kathayasva na te bhayam ||

23.1२३.१

किं धावसि प्रिये नूनं दृष्टासि कमलेक्षणे । (२३।१)

kiṃ dhāvasi priye nūnaṃ dṛṣṭāsi kamalekṣaṇe |

23.2२३.२

वृक्षेणाच्छाद्य चात्मानं किं मां न प्रतिभाषसे ॥ (२३।२)

vṛkṣeṇācchādya cātmānaṃ kiṃ māṃ na pratibhāṣase ||

24.1२४.१

तिष्ठ तिष्ठ वरारोहे न ते ऽस्ति करुणा मयि । (२४।१)

tiṣṭha tiṣṭha varārohe na te 'sti karuṇā mayi |

24.2२४.२

नात्यर्थं हास्यशीलासि किमर्थं माम् उपेक्षसे ॥ (२४।२)

nātyarthaṃ hāsyaśīlāsi kimarthaṃ mām upekṣase ||

25.1२५.१

पीतकौशेयकेनासि सूचिता वरवर्णिनि । (२५।१)

pītakauśeyakenāsi sūcitā varavarṇini |

25.2२५.२

धावन्त्य् अपि मया दृष्टा तिष्ठ यद्य् अस्ति सौहृदम् ॥ (२५।२)

dhāvanty api mayā dṛṣṭā tiṣṭha yady asti sauhṛdam ||

26.1२६.१

नैव सा नूनम् अथ वा हिंसिता चारुहासिनी । (२६।१)

naiva sā nūnam atha vā hiṃsitā cāruhāsinī |

26.2२६.२

कृच्छ्रं प्राप्तं हि मां नूनं यथोपेक्षितुम् अर्हति ॥ (२६।२)

kṛcchraṃ prāptaṃ hi māṃ nūnaṃ yathopekṣitum arhati ||

27.1२७.१

व्यक्तं सा भक्षिता बाला राक्षसैः पिशिताशनैः । (२७।१)

vyaktaṃ sā bhakṣitā bālā rākṣasaiḥ piśitāśanaiḥ |

27.2२७.२

विभज्याङ्गानि सर्वाणि मया विरहिता प्रिया ॥ (२७।२)

vibhajyāṅgāni sarvāṇi mayā virahitā priyā ||

28.1२८.१

नूनं तच् छुभदन्तौष्ठं मुखं निष्प्रभतां गतम् । (२८।१)

nūnaṃ tac chubhadantauṣṭhaṃ mukhaṃ niṣprabhatāṃ gatam |

28.2२८.२

सा हि चम्पकवर्णाभा ग्रीवा ग्रैवेयशोभिता ॥ (२८।२)

sā hi campakavarṇābhā grīvā graiveyaśobhitā ||

29.1२९.१

कोमला विलपन्त्यास् तु कान्ताया भक्षिता शुभा । (२९।१)

komalā vilapantyās tu kāntāyā bhakṣitā śubhā |

29.2२९.२

नूनं विक्षिप्यमाणौ तौ बाहू पल्लवकोमलौ ॥ (२९।२)

nūnaṃ vikṣipyamāṇau tau bāhū pallavakomalau ||

30.1३०.१

भक्षितौ वेपमानाग्रौ सहस्ताभरणाङ्गदौ । (३०।१)

bhakṣitau vepamānāgrau sahastābharaṇāṅgadau |

30.2३०.२

मया विरहिता बाला रक्षसां भक्षणाय वै ॥ (३०।२)

mayā virahitā bālā rakṣasāṃ bhakṣaṇāya vai ||

31.1३१.१

सार्थेनेव परित्यक्ता भक्षिता बहुबान्धवा । (३१।१)

sārtheneva parityaktā bhakṣitā bahubāndhavā |

31.2३१.२

हा लक्ष्मण महाबाहो पश्यसि त्वं प्रियां क्वचित् ॥ (३१।२)

hā lakṣmaṇa mahābāho paśyasi tvaṃ priyāṃ kvacit ||

32.1३२.१

हा प्रिये क्व गता भद्रे हा सीतेति पुनः पुनः । (३२।१)

hā priye kva gatā bhadre hā sīteti punaḥ punaḥ |

32.2३२.२

इत्य् एवं विलपन् रामः परिधावन् वनाद् वनम् ॥ (३२।२)

ity evaṃ vilapan rāmaḥ paridhāvan vanād vanam ||

33.1३३.१

क्वचिद् उद्भ्रमते वेगात् क्वचिद् विभ्रमते बलात् । (३३।१)

kvacid udbhramate vegāt kvacid vibhramate balāt |

33.2३३.२

क्वचिन् मत्त इवाभाति कान्तान्वेषणतत्परः ॥ (३३।२)

kvacin matta ivābhāti kāntānveṣaṇatatparaḥ ||

34.1३४.१

स वनानि नदीः शैलान् गिरिप्रस्रवणानि च । (३४।१)

sa vanāni nadīḥ śailān giriprasravaṇāni ca |

34.2३४.२

काननानि च वेगेन भ्रमत्य् अपरिसंस्थितः ॥ (३४।२)

kānanāni ca vegena bhramaty aparisaṃsthitaḥ ||

35.1३५.१

तथा स गत्वा विपुलं महद् वनं परीत्य सर्वं त्व् अथ मैथिलीं प्रति । (३५।१)

tathā sa gatvā vipulaṃ mahad vanaṃ parītya sarvaṃ tv atha maithilīṃ prati |

35.2३५.२

अनिष्ठिताशः स चकार मार्गणे पुनः प्रियायाः परमं परिश्रमम् ॥ (३५।२)

aniṣṭhitāśaḥ sa cakāra mārgaṇe punaḥ priyāyāḥ paramaṃ pariśramam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 3, 58

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit