रामायणRāmāyaṇa

Rām, 4, 25

283 of 606 · 78 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

ततः शोकाभिसंतप्तं सुग्रीवं क्लिन्नवासनम् । (१।१)

tataḥ śokābhisaṃtaptaṃ sugrīvaṃ klinnavāsanam |

1.2१.२

शाखामृगमहामात्राः परिवार्योपतस्थिरे ॥ (१।२)

śākhāmṛgamahāmātrāḥ parivāryopatasthire ||

2.1२.१

अभिगम्य महाबाहुं रामम् अक्लिष्टकारिणम् । (२।१)

abhigamya mahābāhuṃ rāmam akliṣṭakāriṇam |

2.2२.२

स्थिताः प्राञ्जलयः सर्वे पितामहम् इवर्षयः ॥ (२।२)

sthitāḥ prāñjalayaḥ sarve pitāmaham ivarṣayaḥ ||

3.1३.१

ततः काञ्चनशैलाभस् तरुणार्कनिभाननः । (३।१)

tataḥ kāñcanaśailābhas taruṇārkanibhānanaḥ |

3.2३.२

अब्रवीत् प्राञ्जलिर् वाक्यं हनुमान् मारुतात्मजः ॥ (३।२)

abravīt prāñjalir vākyaṃ hanumān mārutātmajaḥ ||

4.1४.१

भवत्प्रसादात् सुग्रीवः पितृपैतामहं महत् । (४।१)

bhavatprasādāt sugrīvaḥ pitṛpaitāmahaṃ mahat |

4.2४.२

वानराणां सुदुष्प्रापं प्राप्तो राज्यम् इदं प्रभो ॥ (४।२)

vānarāṇāṃ suduṣprāpaṃ prāpto rājyam idaṃ prabho ||

5.1५.१

भवता समनुज्ञातः प्रविश्य नगरं शुभम् । (५।१)

bhavatā samanujñātaḥ praviśya nagaraṃ śubham |

5.2५.२

संविधास्यति कार्याणि सर्वाणि ससुहृज्जनः ॥ (५।२)

saṃvidhāsyati kāryāṇi sarvāṇi sasuhṛjjanaḥ ||

6.1६.१

स्नातो ऽयं विविधैर् गन्धैर् औषधैश् च यथाविधि । (६।१)

snāto 'yaṃ vividhair gandhair auṣadhaiś ca yathāvidhi |

6.2६.२

अर्चयिष्यति रत्नैश् च माल्यैश् च त्वां विशेषतः ॥ (६।२)

arcayiṣyati ratnaiś ca mālyaiś ca tvāṃ viśeṣataḥ ||

7.1७.१

इमां गिरिगुहां रम्याम् अभिगन्तुम् इतो ऽर्हसि । (७।१)

imāṃ giriguhāṃ ramyām abhigantum ito 'rhasi |

7.2७.२

कुरुष्व स्वामिसम्बन्धं वानरान् संप्रहर्षयन् ॥ (७।२)

kuruṣva svāmisambandhaṃ vānarān saṃpraharṣayan ||

8.1८.१

एवम् उक्तो हनुमता राघवः परवीरहा । (८।१)

evam ukto hanumatā rāghavaḥ paravīrahā |

8.2८.२

प्रत्युवाच हनूमन्तं बुद्धिमान् वाक्यकोविदः ॥ (८।२)

pratyuvāca hanūmantaṃ buddhimān vākyakovidaḥ ||

9.1९.१

चतुर्दशसमाः सौम्य ग्रामं वा यदि वा पुरम् । (९।१)

caturdaśasamāḥ saumya grāmaṃ vā yadi vā puram |

9.2९.२

न प्रवेक्ष्यामि हनुमन् पितुर् निर्देशपालकः ॥ (९।२)

na pravekṣyāmi hanuman pitur nirdeśapālakaḥ ||

10.1१०.१

सुसमृद्धां गुहां दिव्यां सुग्रीवो वानरर्षभः । (१०।१)

susamṛddhāṃ guhāṃ divyāṃ sugrīvo vānararṣabhaḥ |

10.2१०.२

प्रविष्टो विधिवद् वीरः क्षिप्रं राज्ये ऽभिषिच्यताम् ॥ (१०।२)

praviṣṭo vidhivad vīraḥ kṣipraṃ rājye 'bhiṣicyatām ||

11.1११.१

एवम् उक्त्वा हनूमन्तं रामः सुग्रीवम् अब्रवीत् । (११।१)

evam uktvā hanūmantaṃ rāmaḥ sugrīvam abravīt |

11.2११.२

इमम् अप्य् अङ्गदं वीर यौवराज्ये ऽभिषेचय ॥ (११।२)

imam apy aṅgadaṃ vīra yauvarājye 'bhiṣecaya ||

12.1१२.१

पूर्वो ऽयं वार्षिको मासः श्रावणः सलिलागमः । (१२।१)

pūrvo 'yaṃ vārṣiko māsaḥ śrāvaṇaḥ salilāgamaḥ |

12.2१२.२

प्रवृत्ताः सौम्य चत्वारो मासा वार्षिकसंज्ञिताः ॥ (१२।२)

pravṛttāḥ saumya catvāro māsā vārṣikasaṃjñitāḥ ||

13.1१३.१

नायम् उद्योगसमयः प्रविश त्वं पुरीं शुभाम् । (१३।१)

nāyam udyogasamayaḥ praviśa tvaṃ purīṃ śubhām |

13.2१३.२

अस्मिन् वत्स्याम्य् अहं सौम्य पर्वते सहलक्ष्मणः ॥ (१३।२)

asmin vatsyāmy ahaṃ saumya parvate sahalakṣmaṇaḥ ||

14.1१४.१

इयं गिरिगुहा रम्या विशाला युक्तमारुता । (१४।१)

iyaṃ giriguhā ramyā viśālā yuktamārutā |

14.2१४.२

प्रभूतसलिला सौम्य प्रभूतकमलोत्पला ॥ (१४।२)

prabhūtasalilā saumya prabhūtakamalotpalā ||

15.1१५.१

कार्त्तिके समनुप्राप्ते त्वं रावणवधे यत । (१५।१)

kārttike samanuprāpte tvaṃ rāvaṇavadhe yata |

15.2१५.२

एष नः समयः सौम्य प्रविश त्वं स्वम् आलयम् । (१५।२)

eṣa naḥ samayaḥ saumya praviśa tvaṃ svam ālayam |

15.3१५.३

अभिषिञ्चस्व राज्ये च सुहृदः संप्रहर्षय ॥ (१५।३)

abhiṣiñcasva rājye ca suhṛdaḥ saṃpraharṣaya ||

16.1१६.१

इति रामाभ्यनुज्ञातः सुग्रीवो वानरर्षभः । (१६।१)

iti rāmābhyanujñātaḥ sugrīvo vānararṣabhaḥ |

16.2१६.२

प्रविवेश पुरीं रम्यां किष्किन्धां वालिपालिताम् ॥ (१६।२)

praviveśa purīṃ ramyāṃ kiṣkindhāṃ vālipālitām ||

17.1१७.१

तं वानरसहस्राणि प्रविष्टं वानरेश्वरम् । (१७।१)

taṃ vānarasahasrāṇi praviṣṭaṃ vānareśvaram |

17.2१७.२

अभिवाद्य प्रहृष्टानि सर्वतः पर्यवारयन् ॥ (१७।२)

abhivādya prahṛṣṭāni sarvataḥ paryavārayan ||

18.1१८.१

ततः प्रकृतयः सर्वा दृष्ट्वा हरिगणेश्वरम् । (१८।१)

tataḥ prakṛtayaḥ sarvā dṛṣṭvā harigaṇeśvaram |

18.2१८.२

प्रणम्य मूर्ध्ना पतिता वसुधायां समाहिताः ॥ (१८।२)

praṇamya mūrdhnā patitā vasudhāyāṃ samāhitāḥ ||

19.1१९.१

सुग्रीवः प्रकृतीः सर्वाः सम्भाष्योत्थाप्य वीर्यवान् । (१९।१)

sugrīvaḥ prakṛtīḥ sarvāḥ sambhāṣyotthāpya vīryavān |

19.2१९.२

भ्रातुर् अन्तःपुरं सौम्यं प्रविवेश महाबलः ॥ (१९।२)

bhrātur antaḥpuraṃ saumyaṃ praviveśa mahābalaḥ ||

20.1२०.१

प्रविश्य त्व् अभिनिष्क्रान्तं सुग्रीवं वानरर्षभम् । (२०।१)

praviśya tv abhiniṣkrāntaṃ sugrīvaṃ vānararṣabham |

20.2२०.२

अभ्यषिञ्चन्त सुहृदः सहस्राक्षम् इवामराः ॥ (२०।२)

abhyaṣiñcanta suhṛdaḥ sahasrākṣam ivāmarāḥ ||

21.1२१.१

तस्य पाण्डुरम् आजह्रुश् छत्त्रं हेमपरिष्कृतम् । (२१।१)

tasya pāṇḍuram ājahruś chattraṃ hemapariṣkṛtam |

21.2२१.२

शुक्ले च बालव्यजने हेमदण्डे यशस्करे ॥ (२१।२)

śukle ca bālavyajane hemadaṇḍe yaśaskare ||

22.1२२.१

तथा सर्वाणि रत्नानि सर्वबीजौषधानि च । (२२।१)

tathā sarvāṇi ratnāni sarvabījauṣadhāni ca |

22.2२२.२

सक्षीराणां च वृक्षाणां प्ररोहान् कुसुमानि च ॥ (२२।२)

sakṣīrāṇāṃ ca vṛkṣāṇāṃ prarohān kusumāni ca ||

23.1२३.१

शुक्लानि चैव वस्त्राणि श्वेतं चैवानुलेपनम् । (२३।१)

śuklāni caiva vastrāṇi śvetaṃ caivānulepanam |

23.2२३.२

सुगन्धीनि च माल्यानि स्थलजान्य् अम्बुजानि च ॥ (२३।२)

sugandhīni ca mālyāni sthalajāny ambujāni ca ||

24.1२४.१

चन्दनानि च दिव्यानि गन्धांश् च विविधान् बहून् । (२४।१)

candanāni ca divyāni gandhāṃś ca vividhān bahūn |

24.2२४.२

अक्षतं जातरूपं च प्रियङ्गुमधुसर्पिषी ॥ (२४।२)

akṣataṃ jātarūpaṃ ca priyaṅgumadhusarpiṣī ||

25.1२५.१

दधि चर्म च वैयाघ्रं वाराही चाप्य् उपानहौ । (२५।१)

dadhi carma ca vaiyāghraṃ vārāhī cāpy upānahau |

25.2२५.२

समालम्भनम् आदाय रोचनां समनःशिलाम् । (२५।२)

samālambhanam ādāya rocanāṃ samanaḥśilām |

25.3२५.३

आजग्मुस् तत्र मुदिता वराः कन्यास् तु षोडश ॥ (२५।३)

ājagmus tatra muditā varāḥ kanyās tu ṣoḍaśa ||

26.1२६.१

ततस् ते वानरश्रेष्ठं यथाकालं यथाविधि । (२६।१)

tatas te vānaraśreṣṭhaṃ yathākālaṃ yathāvidhi |

26.2२६.२

रत्नैर् वस्त्रैश् च भक्ष्यैश् च तोषयित्वा द्विजर्षभान् ॥ (२६।२)

ratnair vastraiś ca bhakṣyaiś ca toṣayitvā dvijarṣabhān ||

27.1२७.१

ततः कुशपरिस्तीर्णं समिद्धं जातवेदसम् । (२७।१)

tataḥ kuśaparistīrṇaṃ samiddhaṃ jātavedasam |

27.2२७.२

मन्त्रपूतेन हविषा हुत्वा मन्त्रविदो जनाः ॥ (२७।२)

mantrapūtena haviṣā hutvā mantravido janāḥ ||

28.1२८.१

ततो हेमप्रतिष्ठाने वरास्तरणसंवृते । (२८।१)

tato hemapratiṣṭhāne varāstaraṇasaṃvṛte |

28.2२८.२

प्रासादशिखरे रम्ये चित्रमाल्योपशोभिते ॥ (२८।२)

prāsādaśikhare ramye citramālyopaśobhite ||

29.1२९.१

प्राङ्मुखं विविधैर् मन्त्रैः स्थापयित्वा वरासने । (२९।१)

prāṅmukhaṃ vividhair mantraiḥ sthāpayitvā varāsane |

29.2२९.२

नदीनदेभ्यः संहृत्य तीर्थेभ्यश् च समन्ततः ॥ (२९।२)

nadīnadebhyaḥ saṃhṛtya tīrthebhyaś ca samantataḥ ||

30.1३०.१

आहृत्य च समुद्रेभ्यः सर्वेभ्यो वानरर्षभाः । (३०।१)

āhṛtya ca samudrebhyaḥ sarvebhyo vānararṣabhāḥ |

30.2३०.२

अपः कनककुम्भेषु निधाय विमलाः शुभाः ॥ (३०।२)

apaḥ kanakakumbheṣu nidhāya vimalāḥ śubhāḥ ||

31.1३१.१

शुभैर् वृषभशृङ्गैश् च कलशैश् चापि काञ्चनैः । (३१।१)

śubhair vṛṣabhaśṛṅgaiś ca kalaśaiś cāpi kāñcanaiḥ |

31.2३१.२

शास्त्रदृष्टेन विधिना महर्षिविहितेन च ॥ (३१।२)

śāstradṛṣṭena vidhinā maharṣivihitena ca ||

32.1३२.१

गजो गवाक्षो गवयः शरभो गन्धमादनः । (३२।१)

gajo gavākṣo gavayaḥ śarabho gandhamādanaḥ |

32.2३२.२

मैन्दश् च द्विविदश् चैव हनूमाञ् जाम्बवान् नलः ॥ (३२।२)

maindaś ca dvividaś caiva hanūmāñ jāmbavān nalaḥ ||

33.1३३.१

अभ्यषिञ्चन्त सुग्रीवं प्रसन्नेन सुगन्धिना । (३३।१)

abhyaṣiñcanta sugrīvaṃ prasannena sugandhinā |

33.2३३.२

सलिलेन सहस्राक्षं वसवो वासवं यथा ॥ (३३।२)

salilena sahasrākṣaṃ vasavo vāsavaṃ yathā ||

34.1३४.१

अभिषिक्ते तु सुग्रीवे सर्वे वानरपुंगवाः । (३४।१)

abhiṣikte tu sugrīve sarve vānarapuṃgavāḥ |

34.2३४.२

प्रचुक्रुशुर् महात्मानो हृष्टास् तत्र सहस्रशः ॥ (३४।२)

pracukruśur mahātmāno hṛṣṭās tatra sahasraśaḥ ||

35.1३५.१

रामस्य तु वचः कुर्वन् सुग्रीवो हरिपुंगवः । (३५।१)

rāmasya tu vacaḥ kurvan sugrīvo haripuṃgavaḥ |

35.2३५.२

अङ्गदं सम्परिष्वज्य यौवराज्ये ऽभिषेचयत् ॥ (३५।२)

aṅgadaṃ sampariṣvajya yauvarājye 'bhiṣecayat ||

36.1३६.१

अङ्गदे चाभिषिक्ते तु सानुक्रोशाः प्लवंगमाः । (३६।१)

aṅgade cābhiṣikte tu sānukrośāḥ plavaṃgamāḥ |

36.2३६.२

साधु साध्व् इति सुग्रीवं महात्मानो ऽभ्यपूजयन् ॥ (३६।२)

sādhu sādhv iti sugrīvaṃ mahātmāno 'bhyapūjayan ||

37.1३७.१

हृष्टपुष्टजनाकीर्णा पताकाध्वजशोभिता । (३७।१)

hṛṣṭapuṣṭajanākīrṇā patākādhvajaśobhitā |

37.2३७.२

बभूव नगरी रम्या किष्किन्धा गिरिगह्वरे ॥ (३७।२)

babhūva nagarī ramyā kiṣkindhā girigahvare ||

38.1३८.१

निवेद्य रामाय तदा महात्मने महाभिषेकं कपिवाहिनीपतिः । (३८।१)

nivedya rāmāya tadā mahātmane mahābhiṣekaṃ kapivāhinīpatiḥ |

38.2३८.२

रुमां च भार्यां प्रतिलभ्य वीर्यवान् अवाप राज्यं त्रिदशाधिपो यथा ॥ (३८।२)

rumāṃ ca bhāryāṃ pratilabhya vīryavān avāpa rājyaṃ tridaśādhipo yathā ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 4, 25

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit