Rām, 6, 9
Select a line for its word-by-word analysis.
अग्निकेतुश्च दुर्धर्षो रश्मिकेतुश्च राक्षसः । (२।१)
agniketuśca durdharṣo raśmiketuśca rākṣasaḥ |
प्रहस्तो ऽथ विरूपाक्षो वज्रदंष्ट्रो महाबलः । (३।१)
prahasto 'tha virūpākṣo vajradaṃṣṭro mahābalaḥ |
धूम्राक्षश्चातिकायश्च दुर्मुखश्चैव राक्षसः ॥ (३।२)
dhūmrākṣaścātikāyaśca durmukhaścaiva rākṣasaḥ ||
परिघान् पट्टसान् प्रासाञ् शक्तिशूलपरश्वधान् । (४।१)
parighān paṭṭasān prāsāñ śaktiśūlaparaśvadhān |
चापानि च सबाणानि खड्गांश्च विपुलाञ् शितान् ॥ (४।२)
cāpāni ca sabāṇāni khaḍgāṃśca vipulāñ śitān ||
प्रगृह्य परमक्रुद्धाः समुत्पत्य च राक्षसाः । (५।१)
pragṛhya paramakruddhāḥ samutpatya ca rākṣasāḥ |
अद्य रामं वधिष्यामः सुग्रीवं च सलक्ष्मणम् । (६।१)
adya rāmaṃ vadhiṣyāmaḥ sugrīvaṃ ca salakṣmaṇam |
तान् गृहीतायुधान् सर्वान् वारयित्वा विभीषणः । (७।१)
tān gṛhītāyudhān sarvān vārayitvā vibhīṣaṇaḥ |
अब्रवीत् प्राञ्जलिर् वाक्यं पुनः प्रत्युपवेश्य तान् ॥ (७।२)
abravīt prāñjalir vākyaṃ punaḥ pratyupaveśya tān ||
अप्युपायैस्त्रिभिस्तात यो ऽर्थः प्राप्तुं न शक्यते । (८।१)
apyupāyaistribhistāta yo 'rthaḥ prāptuṃ na śakyate |
तस्य विक्रमकालांस्तान् युक्तान् आहुर् मनीषिणः ॥ (८।२)
tasya vikramakālāṃstān yuktān āhur manīṣiṇaḥ ||
विक्रमास्तात सिध्यन्ति परीक्ष्य विधिना कृताः ॥ (९।२)
vikramāstāta sidhyanti parīkṣya vidhinā kṛtāḥ ||
अप्रमत्तं कथं तं तु विजिगीषुं बले स्थितम् । (१०।१)
apramattaṃ kathaṃ taṃ tu vijigīṣuṃ bale sthitam |
जितरोषं दुराधर्षं प्रधर्षयितुम् इच्छथ ॥ (१०।२)
jitaroṣaṃ durādharṣaṃ pradharṣayitum icchatha ||
समुद्रं लङ्घयित्वा तु घोरं नदनदीपतिम् । (११।१)
samudraṃ laṅghayitvā tu ghoraṃ nadanadīpatim |
आजहार जनस्थानाद् यस्य भार्यां यशस्विनः ॥ (१३।२)
ājahāra janasthānād yasya bhāryāṃ yaśasvinaḥ ||
अवश्यं प्राणिनां प्राणा रक्षितव्या यथा बलम् ॥ (१४।२)
avaśyaṃ prāṇināṃ prāṇā rakṣitavyā yathā balam ||
एतन्निमित्तं वैदेही भयं नः सुमहद् भवेत् । (१५।१)
etannimittaṃ vaidehī bhayaṃ naḥ sumahad bhavet |
आहृता सा परित्याज्या कलहार्थे कृते न किम् ॥ (१५।२)
āhṛtā sā parityājyā kalahārthe kṛte na kim ||
न नः क्षमं वीर्यवता तेन धर्मानुवर्तिना । (१६।१)
na naḥ kṣamaṃ vīryavatā tena dharmānuvartinā |
वैरं निरर्थकं कर्तुं दीयताम् अस्य मैथिली ॥ (१६।२)
vairaṃ nirarthakaṃ kartuṃ dīyatām asya maithilī ||
पुरीं दारयते बाणैर् दीयताम् अस्य मैथिली ॥ (१७।२)
purīṃ dārayate bāṇair dīyatām asya maithilī ||
नावस्कन्दति नो लङ्कां तावत् सीता प्रदीयताम् ॥ (१८।२)
nāvaskandati no laṅkāṃ tāvat sītā pradīyatām ||
विनश्येद्धि पुरी लङ्का शूराः सर्वे च राक्षसाः । (१९।१)
vinaśyeddhi purī laṅkā śūrāḥ sarve ca rākṣasāḥ |
प्रसादये त्वां बन्धुत्वात् कुरुष्व वचनं मम । (२०।१)
prasādaye tvāṃ bandhutvāt kuruṣva vacanaṃ mama |
हितं पथ्यं त्वहं ब्रूमि दीयताम् अस्य मैथिली ॥ (२०।२)
hitaṃ pathyaṃ tvahaṃ brūmi dīyatām asya maithilī ||
पुरा शरत्सूर्यमरीचिसंनिभान् नवाग्रपुङ्खान् सुदृढान् नृपात्मजः । (२१।१)
purā śaratsūryamarīcisaṃnibhān navāgrapuṅkhān sudṛḍhān nṛpātmajaḥ |
सृजत्यमोघान् विशिखान् वधाय ते प्रदीयतां दाशरथाय मैथिली ॥ (२१।२)
sṛjatyamoghān viśikhān vadhāya te pradīyatāṃ dāśarathāya maithilī ||
त्यजस्व कोपं सुखधर्मनाशनं भजस्व धर्मं रतिकीर्तिवर्धनम् । (२२।१)
tyajasva kopaṃ sukhadharmanāśanaṃ bhajasva dharmaṃ ratikīrtivardhanam |
प्रसीद जीवेम सपुत्रबान्धवाः प्रदीयतां दाशरथाय मैथिली ॥ (२२।२)
prasīda jīvema saputrabāndhavāḥ pradīyatāṃ dāśarathāya maithilī ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.