रामायणRāmāyaṇa

Rām, 1, 49

49 of 606 · 50 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

ततः प्रागुत्तरां गत्वा रामः सौमित्रिणा सह । (१।१)

tataḥ prāguttarāṃ gatvā rāmaḥ saumitriṇā saha |

1.2१.२

विश्वामित्रं पुरस्कृत्य यज्ञवाटम् उपागमत् ॥ (१।२)

viśvāmitraṃ puraskṛtya yajñavāṭam upāgamat ||

2.1२.१

रामस् तु मुनिशार्दूलम् उवाच सहलक्ष्मणः । (२।१)

rāmas tu muniśārdūlam uvāca sahalakṣmaṇaḥ |

2.2२.२

साध्वी यज्ञसमृद्धिर् हि जनकस्य महात्मनः ॥ (२।२)

sādhvī yajñasamṛddhir hi janakasya mahātmanaḥ ||

3.1३.१

बहूनीह सहस्राणि नानादेशनिवासिनाम् । (३।१)

bahūnīha sahasrāṇi nānādeśanivāsinām |

3.2३.२

ब्राह्मणानां महाभाग वेदाध्ययनशालिनाम् ॥ (३।२)

brāhmaṇānāṃ mahābhāga vedādhyayanaśālinām ||

4.1४.१

ऋषिवाटाश् च दृश्यन्ते शकटीशतसंकुलाः । (४।१)

ṛṣivāṭāś ca dṛśyante śakaṭīśatasaṃkulāḥ |

4.2४.२

देशो विधीयतां ब्रह्मन् यत्र वत्स्यामहे वयम् ॥ (४।२)

deśo vidhīyatāṃ brahman yatra vatsyāmahe vayam ||

5.1५.१

रामस्य वचनं श्रुत्वा विश्वामित्रो महामुनिः । (५।१)

rāmasya vacanaṃ śrutvā viśvāmitro mahāmuniḥ |

5.2५.२

निवेशम् अकरोद् देशे विविक्ते सलिलायुते ॥ (५।२)

niveśam akarod deśe vivikte salilāyute ||

6.1६.१

विश्वामित्रं मुनिश्रेष्ठं श्रुत्वा स नृपतिस् तदा । (६।१)

viśvāmitraṃ muniśreṣṭhaṃ śrutvā sa nṛpatis tadā |

6.2६.२

शतानन्दं पुरस्कृत्य पुरोहितम् अनिन्दितम् ॥ (६।२)

śatānandaṃ puraskṛtya purohitam aninditam ||

7.1७.१

ऋत्विजो ऽपि महात्मानस् त्व् अर्घ्यम् आदाय सत्वरम् । (७।१)

ṛtvijo 'pi mahātmānas tv arghyam ādāya satvaram |

7.2७.२

विश्वामित्राय धर्मेण ददुर् मन्त्रपुरस्कृतम् ॥ (७।२)

viśvāmitrāya dharmeṇa dadur mantrapuraskṛtam ||

8.1८.१

प्रतिगृह्य तु तां पूजां जनकस्य महात्मनः । (८।१)

pratigṛhya tu tāṃ pūjāṃ janakasya mahātmanaḥ |

8.2८.२

पप्रच्छ कुशलं राज्ञो यज्ञस्य च निरामयम् ॥ (८।२)

papraccha kuśalaṃ rājño yajñasya ca nirāmayam ||

9.1९.१

स तांश् चापि मुनीन् पृष्ट्वा सोपाध्यायपुरोधसः । (९।१)

sa tāṃś cāpi munīn pṛṣṭvā sopādhyāyapurodhasaḥ |

9.2९.२

यथान्यायं ततः सर्वैः समागच्छत् प्रहृष्टवान् ॥ (९।२)

yathānyāyaṃ tataḥ sarvaiḥ samāgacchat prahṛṣṭavān ||

10.1१०.१

अथ राजा मुनिश्रेष्ठं कृताञ्जलिर् अभाषत । (१०।१)

atha rājā muniśreṣṭhaṃ kṛtāñjalir abhāṣata |

10.2१०.२

आसने भगवान् आस्तां सहैभिर् मुनिसत्तमैः ॥ (१०।२)

āsane bhagavān āstāṃ sahaibhir munisattamaiḥ ||

11.1११.१

जनकस्य वचः श्रुत्वा निषसाद महामुनिः । (११।१)

janakasya vacaḥ śrutvā niṣasāda mahāmuniḥ |

11.2११.२

पुरोधा ऋत्विजश् चैव राजा च सह मन्त्रिभिः ॥ (११।२)

purodhā ṛtvijaś caiva rājā ca saha mantribhiḥ ||

12.1१२.१

आसनेषु यथान्यायम् उपविष्टान् समन्ततः । (१२।१)

āsaneṣu yathānyāyam upaviṣṭān samantataḥ |

12.2१२.२

दृष्ट्वा स नृपतिस् तत्र विश्वामित्रम् अथाब्रवीत् ॥ (१२।२)

dṛṣṭvā sa nṛpatis tatra viśvāmitram athābravīt ||

13.1१३.१

अद्य यज्ञसमृद्धिर् मे सफला दैवतैः कृता । (१३।१)

adya yajñasamṛddhir me saphalā daivataiḥ kṛtā |

13.2१३.२

अद्य यज्ञफलं प्राप्तं भगवद्दर्शनान् मया ॥ (१३।२)

adya yajñaphalaṃ prāptaṃ bhagavaddarśanān mayā ||

14.1१४.१

धन्यो ऽस्म्य् अनुगृहीतो ऽस्मि यस्य मे मुनिपुंगव । (१४।१)

dhanyo 'smy anugṛhīto 'smi yasya me munipuṃgava |

14.2१४.२

यज्ञोपसदनं ब्रह्मन् प्राप्तो ऽसि मुनिभिः सह ॥ (१४।२)

yajñopasadanaṃ brahman prāpto 'si munibhiḥ saha ||

15.1१५.१

द्वादशाहं तु ब्रह्मर्षे शेषम् आहुर् मनीषिणः । (१५।१)

dvādaśāhaṃ tu brahmarṣe śeṣam āhur manīṣiṇaḥ |

15.2१५.२

ततो भागार्थिनो देवान् द्रष्टुम् अर्हसि कौशिक ॥ (१५।२)

tato bhāgārthino devān draṣṭum arhasi kauśika ||

16.1१६.१

इत्य् उक्त्वा मुनिशार्दूलं प्रहृष्टवदनस् तदा । (१६।१)

ity uktvā muniśārdūlaṃ prahṛṣṭavadanas tadā |

16.2१६.२

पुनस् तं परिपप्रच्छ प्राञ्जलिः प्रयतो नृपः ॥ (१६।२)

punas taṃ paripapraccha prāñjaliḥ prayato nṛpaḥ ||

17.1१७.१

इमौ कुमारौ भद्रं ते देवतुल्यपराक्रमौ । (१७।१)

imau kumārau bhadraṃ te devatulyaparākramau |

17.2१७.२

गजसिंहगती वीरौ शार्दूलवृषभोपमौ ॥ (१७।२)

gajasiṃhagatī vīrau śārdūlavṛṣabhopamau ||

18.1१८.१

पद्मपत्त्रविशालाक्षौ खड्गतूणीधनुर्धरौ । (१८।१)

padmapattraviśālākṣau khaḍgatūṇīdhanurdharau |

18.2१८.२

अश्विनाव् इव रूपेण समुपस्थितयौवनौ ॥ (१८।२)

aśvināv iva rūpeṇa samupasthitayauvanau ||

19.1१९.१

यदृच्छयैव गां प्राप्तौ देवलोकाद् इवामरौ । (१९।१)

yadṛcchayaiva gāṃ prāptau devalokād ivāmarau |

19.2१९.२

कथं पद्भ्याम् इह प्राप्तौ किमर्थं कस्य वा मुने ॥ (१९।२)

kathaṃ padbhyām iha prāptau kimarthaṃ kasya vā mune ||

20.1२०.१

वरायुधधरौ वीरौ कस्य पुत्रौ महामुने । (२०।१)

varāyudhadharau vīrau kasya putrau mahāmune |

20.2२०.२

भूषयन्ताव् इमं देशं चन्द्रसूर्याव् इवाम्बरम् ॥ (२०।२)

bhūṣayantāv imaṃ deśaṃ candrasūryāv ivāmbaram ||

21.1२१.१

परस्परस्य सदृशौ प्रमाणेङ्गितचेष्टितैः । (२१।१)

parasparasya sadṛśau pramāṇeṅgitaceṣṭitaiḥ |

21.2२१.२

काकपक्षधरौ वीरौ श्रोतुम् इच्छामि तत्त्वतः ॥ (२१।२)

kākapakṣadharau vīrau śrotum icchāmi tattvataḥ ||

22.1२२.१

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा जनकस्य महात्मनः । (२२।१)

tasya tadvacanaṃ śrutvā janakasya mahātmanaḥ |

22.2२२.२

न्यवेदयन् महात्मानौ पुत्रौ दशरथस्य तौ ॥ (२२।२)

nyavedayan mahātmānau putrau daśarathasya tau ||

23.1२३.१

सिद्धाश्रमनिवासं च राक्षसानां वधं तथा । (२३।१)

siddhāśramanivāsaṃ ca rākṣasānāṃ vadhaṃ tathā |

23.2२३.२

तच् चागमनम् अव्यग्रं विशालायाश् च दर्शनम् ॥ (२३।२)

tac cāgamanam avyagraṃ viśālāyāś ca darśanam ||

24.1२४.१

अहल्यादर्शनं चैव गौतमेन समागमम् । (२४।१)

ahalyādarśanaṃ caiva gautamena samāgamam |

24.2२४.२

महाधनुषि जिज्ञासां कर्तुम् आगमनं तथा ॥ (२४।२)

mahādhanuṣi jijñāsāṃ kartum āgamanaṃ tathā ||

25.1२५.१

एतत् सर्वं महातेजा जनकाय महात्मने । (२५।१)

etat sarvaṃ mahātejā janakāya mahātmane |

25.2२५.२

निवेद्य विररामाथ विश्वामित्रो महामुनिः ॥ (२५।२)

nivedya virarāmātha viśvāmitro mahāmuniḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 1, 49

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit