रामायणRāmāyaṇa

Rām, 4, 33

291 of 606 · 38 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

तम् अप्रतिहतं क्रुद्धं प्रविष्टं पुरुषर्षभम् । (१।१)

tam apratihataṃ kruddhaṃ praviṣṭaṃ puruṣarṣabham |

1.2१.२

सुग्रीवो लक्ष्मणं दृष्ट्वा बभूव व्यथितेन्द्रियः ॥ (१।२)

sugrīvo lakṣmaṇaṃ dṛṣṭvā babhūva vyathitendriyaḥ ||

2.1२.१

क्रुद्धं निःश्वसमानं तं प्रदीप्तम् इव तेजसा । (२।१)

kruddhaṃ niḥśvasamānaṃ taṃ pradīptam iva tejasā |

2.2२.२

भ्रातुर् व्यसनसंतप्तं दृष्ट्वा दशरथात्मजम् ॥ (२।२)

bhrātur vyasanasaṃtaptaṃ dṛṣṭvā daśarathātmajam ||

3.1३.१

उत्पपात हरिश्रेष्ठो हित्वा सौवर्णम् आसनम् । (३।१)

utpapāta hariśreṣṭho hitvā sauvarṇam āsanam |

3.2३.२

महान् महेन्द्रस्य यथा स्वलंकृत इव ध्वजः ॥ (३।२)

mahān mahendrasya yathā svalaṃkṛta iva dhvajaḥ ||

4.1४.१

उत्पतन्तम् अनूत्पेतू रुमाप्रभृतयः स्त्रियः । (४।१)

utpatantam anūtpetū rumāprabhṛtayaḥ striyaḥ |

4.2४.२

सुग्रीवं गगने पूर्णं चन्द्रं तारागणा इव ॥ (४।२)

sugrīvaṃ gagane pūrṇaṃ candraṃ tārāgaṇā iva ||

5.1५.१

संरक्तनयनः श्रीमान् विचचाल कृताञ्जलिः । (५।१)

saṃraktanayanaḥ śrīmān vicacāla kṛtāñjaliḥ |

5.2५.२

बभूवावस्थितस् तत्र कल्पवृक्षो महान् इव ॥ (५।२)

babhūvāvasthitas tatra kalpavṛkṣo mahān iva ||

6.1६.१

रुमा द्वितीयं सुग्रीवं नारीमध्यगतं स्थितम् । (६।१)

rumā dvitīyaṃ sugrīvaṃ nārīmadhyagataṃ sthitam |

6.2६.२

अब्रवील् लक्ष्मणः क्रुद्धः सतारं शशिनं यथा ॥ (६।२)

abravīl lakṣmaṇaḥ kruddhaḥ satāraṃ śaśinaṃ yathā ||

7.1७.१

सत्त्वाभिजनसम्पन्नः सानुक्रोशो जितेन्द्रियः । (७।१)

sattvābhijanasampannaḥ sānukrośo jitendriyaḥ |

7.2७.२

कृतज्ञः सत्यवादी च राजा लोके महीयते ॥ (७।२)

kṛtajñaḥ satyavādī ca rājā loke mahīyate ||

8.1८.१

यस् तु राजा स्थितो ऽधर्मे मित्राणाम् उपकारिणाम् । (८।१)

yas tu rājā sthito 'dharme mitrāṇām upakāriṇām |

8.2८.२

मिथ्याप्रतिज्ञां कुरुते को नृशंसतरस् ततः ॥ (८।२)

mithyāpratijñāṃ kurute ko nṛśaṃsataras tataḥ ||

9.1९.१

शतम् अश्वानृते हन्ति सहस्रं तु गवानृते । (९।१)

śatam aśvānṛte hanti sahasraṃ tu gavānṛte |

9.2९.२

आत्मानं स्वजनं हन्ति पुरुषः पुरुषानृते ॥ (९।२)

ātmānaṃ svajanaṃ hanti puruṣaḥ puruṣānṛte ||

10.1१०.१

पूर्वं कृतार्थो मित्राणां न तत् प्रतिकरोति यः । (१०।१)

pūrvaṃ kṛtārtho mitrāṇāṃ na tat pratikaroti yaḥ |

10.2१०.२

कृतघ्नः सर्वभूतानां स वध्यः प्लवगेश्वर ॥ (१०।२)

kṛtaghnaḥ sarvabhūtānāṃ sa vadhyaḥ plavageśvara ||

11.1११.१

गीतो ऽयं ब्रह्मणा श्लोकः सर्वलोकनमस्कृतः । (११।१)

gīto 'yaṃ brahmaṇā ślokaḥ sarvalokanamaskṛtaḥ |

11.2११.२

दृष्ट्वा कृतघ्नं क्रुद्धेन तं निबोध प्लवंगम ॥ (११।२)

dṛṣṭvā kṛtaghnaṃ kruddhena taṃ nibodha plavaṃgama ||

12.1१२.१

ब्रह्मघ्ने च सुरापे च चोरे भग्नव्रते तथा । (१२।१)

brahmaghne ca surāpe ca core bhagnavrate tathā |

12.2१२.२

निष्कृतिर् विहिता सद्भिः कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः ॥ (१२।२)

niṣkṛtir vihitā sadbhiḥ kṛtaghne nāsti niṣkṛtiḥ ||

13.1१३.१

अनार्यस् त्वं कृतघ्नश् च मिथ्यावादी च वानर । (१३।१)

anāryas tvaṃ kṛtaghnaś ca mithyāvādī ca vānara |

13.2१३.२

पूर्वं कृतार्थो रामस्य न तत् प्रतिकरोषि यत् ॥ (१३।२)

pūrvaṃ kṛtārtho rāmasya na tat pratikaroṣi yat ||

14.1१४.१

ननु नाम कृतार्थेन त्वया रामस्य वानर । (१४।१)

nanu nāma kṛtārthena tvayā rāmasya vānara |

14.2१४.२

सीताया मार्गणे यत्नः कर्तव्यः कृतम् इच्छता ॥ (१४।२)

sītāyā mārgaṇe yatnaḥ kartavyaḥ kṛtam icchatā ||

15.1१५.१

स त्वं ग्राम्येषु भोगेषु सक्तो मिथ्याप्रतिश्रवः । (१५।१)

sa tvaṃ grāmyeṣu bhogeṣu sakto mithyāpratiśravaḥ |

15.2१५.२

न त्वां रामो विजानीते सर्पं मण्डूकराविणम् ॥ (१५।२)

na tvāṃ rāmo vijānīte sarpaṃ maṇḍūkarāviṇam ||

16.1१६.१

महाभागेन रामेण पापः करुणवेदिना । (१६।१)

mahābhāgena rāmeṇa pāpaḥ karuṇavedinā |

16.2१६.२

हरीणां प्रापितो राज्यं त्वं दुरात्मा महात्मना ॥ (१६।२)

harīṇāṃ prāpito rājyaṃ tvaṃ durātmā mahātmanā ||

17.1१७.१

कृतं चेन् नाभिजानीषे रामस्याक्लिष्टकर्मणः । (१७।१)

kṛtaṃ cen nābhijānīṣe rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ |

17.2१७.२

सद्यस् त्वं निशितैर् बाणैर् हतो द्रक्ष्यसि वालिनम् ॥ (१७।२)

sadyas tvaṃ niśitair bāṇair hato drakṣyasi vālinam ||

18.1१८.१

न च संकुचितः पन्था येन वाली हतो गतः । (१८।१)

na ca saṃkucitaḥ panthā yena vālī hato gataḥ |

18.2१८.२

समये तिष्ठ सुग्रीव मा वालिपथम् अन्वगाः ॥ (१८।२)

samaye tiṣṭha sugrīva mā vālipatham anvagāḥ ||

19.1१९.१

न नूनम् इक्ष्वाकुवरस्य कार्मुकाच् च्युताञ् शरान् पश्यसि वज्रसंनिभान् । (१९।१)

na nūnam ikṣvākuvarasya kārmukāc cyutāñ śarān paśyasi vajrasaṃnibhān |

19.2१९.२

ततः सुखं नाम निषेवसे सुखी न रामकार्यं मनसाप्य् अवेक्षसे ॥ (१९।२)

tataḥ sukhaṃ nāma niṣevase sukhī na rāmakāryaṃ manasāpy avekṣase ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 4, 33

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit