तथा तु विलपन्तीं तां कौसल्यां राममातरम् । (१।१)

उवाच लक्ष्मणो दीनस् तत् कालसदृशं वचः ॥ (१।२)

न रोचते ममाप्य् एतद् आर्ये यद् राघवो वनम् । (२।१)

त्यक्त्वा राज्यश्रियं गच्छेत् स्त्रिया वाक्यवशं गतः ॥ (२।२)

विपरीतश् च वृद्धश् च विषयैश् च प्रधर्षितः । (३।१)

नृपः किम् इव न ब्रूयाच् चोद्यमानः समन्मथः ॥ (३।२)

नास्यापराधं पश्यामि नापि दोषं तथाविधम् । (४।१)

येन निर्वास्यते राष्ट्राद् वनवासाय राघवः ॥ (४।२)

न तं पश्याम्य् अहं लोके परोक्षम् अपि यो नरः । (५।१)

अमित्रो ऽपि निरस्तो ऽपि यो ऽस्य दोषम् उदाहरेत् ॥ (५।२)

देवकल्पम् ऋजुं दान्तं रिपूणाम् अपि वत्सलम् । (६।१)

अवेक्षमाणः को धर्मं त्यजेत् पुत्रम् अकारणात् ॥ (६।२)

तद् इदं वचनं राज्ञः पुनर् बाल्यम् उपेयुषः । (७।१)

पुत्रः को हृदये कुर्याद् राजवृत्तम् अनुस्मरन् ॥ (७।२)

यावद् एव न जानाति कश्चिद् अर्थम् इमं नरः । (८।१)

तावद् एव मया सार्धम् आत्मस्थं कुरु शासनम् ॥ (८।२)

मया पार्श्वे सधनुषा तव गुप्तस्य राघव । (९।१)

कः समर्थो ऽधिकं कर्तुं कृतान्तस्येव तिष्ठतः ॥ (९।२)

निर्मनुष्याम् इमां सर्वाम् अयोध्यां मनुजर्षभ । (१०।१)

करिष्यामि शरैस् तीक्ष्णैर् यदि स्थास्यति विप्रिये ॥ (१०।२)

भरतस्याथ पक्ष्यो वा यो वास्य हितम् इच्छति । (११।१)

सर्वान् एतान् वधिष्यामि मृदुर् हि परिभूयते ॥ (११।२)

त्वया चैव मया चैव कृत्वा वैरम् अनुत्तमम् । (१२।१)

कस्य शक्तिः श्रियं दातुं भरतायारिशासन ॥ (१२।२)

अनुरक्तो ऽस्मि भावेन भ्रातरं देवि तत्त्वतः । (१३।१)

सत्येन धनुषा चैव दत्तेनेष्टेन ते शपे ॥ (१३।२)

दीप्तम् अग्निम् अरण्यं वा यदि रामः प्रवेक्ष्यते । (१४।१)

प्रविष्टं तत्र मां देवि त्वं पूर्वम् अवधारय ॥ (१४।२)

हरामि वीर्याद् दुःखं ते तमः सूर्य इवोदितः । (१५।१)

देवी पश्यतु मे वीर्यं राघवश् चैव पश्यतु ॥ (१५।२)

एतत् तु वचनं श्रुत्वा लक्ष्मणस्य महात्मनः । (१६।१)

उवाच रामं कौसल्या रुदन्ती शोकलालसा ॥ (१६।२)

भ्रातुस् ते वदतः पुत्र लक्ष्मणस्य श्रुतं त्वया । (१७।१)

यद् अत्रानन्तरं तत् त्वं कुरुष्व यदि रोचते ॥ (१७।२)

न चाधर्म्यं वचः श्रुत्वा सपत्न्या मम भाषितम् । (१८।१)

विहाय शोकसंतप्तां गन्तुम् अर्हसि माम् इतः ॥ (१८।२)

धर्मज्ञ यदि धर्मिष्ठो धर्मं चरितुम् इच्छसि । (१९।१)

शुश्रूष माम् इहस्थस् त्वं चर धर्मम् अनुत्तमम् ॥ (१९।२)

शुश्रूषुर् जननीं पुत्र स्वगृहे नियतो वसन् । (२०।१)

परेण तपसा युक्तः काश्यपस् त्रिदिवं गतः ॥ (२०।२)

यथैव राजा पूज्यस् ते गौरवेण तथा ह्य् अहम् । (२१।१)

त्वां नाहम् अनुजानामि न गन्तव्यम् इतो वनम् ॥ (२१।२)

त्वद्वियोगान् न मे कार्यं जीवितेन सुखेन वा । (२२।१)

त्वया सह मम श्रेयस् तृणानाम् अपि भक्षणम् ॥ (२२।२)

यदि त्वं यास्यसि वनं त्यक्त्वा मां शोकलालसाम् । (२३।१)

अहं प्रायम् इहासिष्ये न हि शक्ष्यामि जीवितुम् ॥ (२३।२)

ततस् त्वं प्राप्स्यसे पुत्र निरयं लोकविश्रुतम् । (२४।१)

ब्रह्महत्याम् इवाधर्मात् समुद्रः सरितां पतिः ॥ (२४।२)

विलपन्तीं तथा दीनां कौसल्यां जननीं ततः । (२५।१)

उवाच रामो धर्मात्मा वचनं धर्मसंहितम् ॥ (२५।२)

नास्ति शक्तिः पितुर् वाक्यं समतिक्रमितुं मम । (२६।१)

प्रसादये त्वां शिरसा गन्तुम् इच्छाम्य् अहं वनम् ॥ (२६।२)

ऋषिणा च पितुर् वाक्यं कुर्वता व्रतचारिणा । (२७।१)

गौर् हता जानता धर्मं कण्डुनापि विपश्चिता ॥ (२७।२)

अस्माकं च कुले पूर्वं सगरस्याज्ञया पितुः । (२८।१)

खनद्भिः सागरैर् भूतिम् अवाप्तः सुमहान् वधः ॥ (२८।२)

जामदग्न्येन रामेण रेणुका जननी स्वयम् । (२९।१)

कृत्ता परशुनारण्ये पितुर् वचनकारिणा ॥ (२९।२)

न खल्व् एतन् मयैकेन क्रियते पितृशासनम् । (३०।१)

पूर्वैर् अयम् अभिप्रेतो गतो मार्गो ऽनुगम्यते ॥ (३०।२)

तद् एतत् तु मया कार्यं क्रियते भुवि नान्यथा । (३१।१)

पितुर् हि वचनं कुर्वन् न कश्चिन् नाम हीयते ॥ (३१।२)

ताम् एवम् उक्त्वा जननीं लक्ष्मणं पुनर् अब्रवीत् । (३२।१)

तव लक्ष्मण जानामि मयि स्नेहम् अनुत्तमम् । (३२।२)

अभिप्रायम् अविज्ञाय सत्यस्य च शमस्य च ॥ (३२।३)

धर्मो हि परमो लोके धर्मे सत्यं प्रतिष्ठितम् । (३३।१)

धर्मसंश्रितम् एतच् च पितुर् वचनम् उत्तमम् ॥ (३३।२)

संश्रुत्य च पितुर् वाक्यं मातुर् वा ब्राह्मणस्य वा । (३४।१)

न कर्तव्यं वृथा वीर धर्मम् आश्रित्य तिष्ठता ॥ (३४।२)

सो ऽहं न शक्ष्यामि पितुर् नियोगम् अतिवर्तितुम् । (३५।१)

पितुर् हि वचनाद् वीर कैकेय्याहं प्रचोदितः ॥ (३५।२)

तद् एनां विसृजानार्यां क्षत्रधर्माश्रितां मतिम् । (३६।१)

धर्मम् आश्रय मा तैक्ष्ण्यं मद्बुद्धिर् अनुगम्यताम् ॥ (३६।२)

तम् एवम् उक्त्वा सौहार्दाद् भ्रातरं लक्ष्मणाग्रजः । (३७।१)

उवाच भूयः कौसल्यां प्राञ्जलिः शिरसानतः ॥ (३७।२)

अनुमन्यस्व मां देवि गमिष्यन्तम् इतो वनम् । (३८।१)

शापितासि मम प्राणैः कुरु स्वस्त्ययनानि मे । (३८।२)

तीर्णप्रतिज्ञश् च वनात् पुनर् एष्याम्य् अहं पुरीम् ॥ (३८।३)

यशो ह्य् अहं केवलराज्यकारणान् न पृष्ठतः कर्तुम् अलं महोदयम् । (३९।१)

अदीर्घकाले न तु देवि जीविते वृणे ऽवराम् अद्य महीम् अधर्मतः ॥ (३९।२)

प्रसादयन् नरवृषभः स मातरं पराक्रमाज् जिगमिषुर् एव दण्डकान् । (४०।१)

अथानुजं भृशम् अनुशास्य दर्शनं चकार तां हृदि जननीं प्रदक्षिणम् ॥ (४०।२)