Rām, 7, 66
Select a line for its word-by-word analysis.
नारदस्य तु तद् वाक्यं श्रुत्वामृतमयं यथा । (१।१)
nāradasya tu tad vākyaṃ śrutvāmṛtamayaṃ yathā |
प्रहर्षम् अतुलं लेभे लक्ष्मणं चेदम् अब्रवीत् ॥ (१।२)
praharṣam atulaṃ lebhe lakṣmaṇaṃ cedam abravīt ||
गच्छ सौम्य द्विजश्रेष्ठं समाश्वासय लक्ष्मण । (२।१)
gaccha saumya dvijaśreṣṭhaṃ samāśvāsaya lakṣmaṇa |
बालस्य च शरीरं तत् तैलद्रोण्यां निधापय ॥ (२।२)
bālasya ca śarīraṃ tat tailadroṇyāṃ nidhāpaya ||
गन्धैश्च परमोदारैस्तैलैश्च सुसुगन्धिभिः । (३।१)
gandhaiśca paramodāraistailaiśca susugandhibhiḥ |
यथा न क्षीयते बालस्तथा सौम्य विधीयताम् ॥ (३।२)
yathā na kṣīyate bālastathā saumya vidhīyatām ||
तथा संदिश्य काकुत्स्थो लक्ष्मणं शुभलक्षणम् । (५।१)
tathā saṃdiśya kākutstho lakṣmaṇaṃ śubhalakṣaṇam |
सो ऽब्रवीत् प्रणतो भूत्वा अयम् अस्मि नराधिप । (७।१)
so 'bravīt praṇato bhūtvā ayam asmi narādhipa |
भाषितं रुचिरं श्रुत्वा पुष्पकस्य नराधिपः । (८।१)
bhāṣitaṃ ruciraṃ śrutvā puṣpakasya narādhipaḥ |
अभिवाद्य महर्षींस्तान् विमानं सो ऽध्यरोहत ॥ (८।२)
abhivādya maharṣīṃstān vimānaṃ so 'dhyarohata ||
धनुर् गृहीत्वा तूणीं च खड्गं च रुचिरप्रभम् । (९।१)
dhanur gṛhītvā tūṇīṃ ca khaḍgaṃ ca ruciraprabham |
प्रायात् प्रतीचीं स मरून् विचिन्वंश्च समन्ततः । (१०।१)
prāyāt pratīcīṃ sa marūn vicinvaṃśca samantataḥ |
उत्तराम् अगमच्छ्रीमान् दिशं हिमवदावृताम् ॥ (१०।२)
uttarām agamacchrīmān diśaṃ himavadāvṛtām ||
अपश्यमानस्तत्रापि स्वल्पम् अप्यथ दुष्कृतम् । (११।१)
apaśyamānastatrāpi svalpam apyatha duṣkṛtam |
पूर्वाम् अपि दिशं सर्वाम् अथापश्यन्नराधिपः ॥ (११।२)
pūrvām api diśaṃ sarvām athāpaśyannarādhipaḥ ||
दक्षिणां दिशम् आक्रामत् ततो राजर्षिनन्दनः । (१२।१)
dakṣiṇāṃ diśam ākrāmat tato rājarṣinandanaḥ |
शैवलस्योत्तरे पार्श्वे ददर्श सुमहत् सरः ॥ (१२।२)
śaivalasyottare pārśve dadarśa sumahat saraḥ ||
तस्मिन् सरसि तप्यन्तं तापसं सुमहत् तपः । (१३।१)
tasmin sarasi tapyantaṃ tāpasaṃ sumahat tapaḥ |
ददर्श राघवः श्रीमांल्लम्बमानम् अधोमुखम् ॥ (१३।२)
dadarśa rāghavaḥ śrīmāṃllambamānam adhomukham ||
उवाच राघवो वाक्यं धन्यस्त्वम् असि सुव्रत ॥ (१४।२)
uvāca rāghavo vākyaṃ dhanyastvam asi suvrata ||
कस्यां योन्यां तपोवृद्ध वर्तसे दृढविक्रम । (१५।१)
kasyāṃ yonyāṃ tapovṛddha vartase dṛḍhavikrama |
कौतूहलात् त्वां पृच्छामि रामो दाशरथिर् ह्यहम् ॥ (१५।२)
kautūhalāt tvāṃ pṛcchāmi rāmo dāśarathir hyaham ||
मनीषितस्ते को न्वर्थः स्वर्गलाभो वराश्रयः । (१६।१)
manīṣitaste ko nvarthaḥ svargalābho varāśrayaḥ |
यम् आश्रित्य तपस्तप्तं श्रोतुम् इच्छामि तापस ॥ (१६।२)
yam āśritya tapastaptaṃ śrotum icchāmi tāpasa ||
ब्राह्मणो वासि भद्रं ते क्षत्रियो वासि दुर्जयः । (१७।१)
brāhmaṇo vāsi bhadraṃ te kṣatriyo vāsi durjayaḥ |
वैश्यो वा यदि वा शूद्रः सत्यम् एतद् ब्रवीहि मे ॥ (१७।२)
vaiśyo vā yadi vā śūdraḥ satyam etad bravīhi me ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.