रामायणRāmāyaṇa

Rām, 1, 10

10 of 606 · 59 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

भूय एव च राजेन्द्र शृणु मे वचनं हितम् । (१।१)

bhūya eva ca rājendra śṛṇu me vacanaṃ hitam |

1.2१.२

यथा स देवप्रवरः कथयामास बुद्धिमान् ॥ (१।२)

yathā sa devapravaraḥ kathayāmāsa buddhimān ||

2.1२.१

इक्ष्वाकूणां कुले जातो भविष्यति सुधार्मिकः । (२।१)

ikṣvākūṇāṃ kule jāto bhaviṣyati sudhārmikaḥ |

2.2२.२

राजा दशरथो नाम्ना श्रीमान् सत्यप्रतिश्रवः ॥ (२।२)

rājā daśaratho nāmnā śrīmān satyapratiśravaḥ ||

3.1३.१

अङ्गराजेन सख्यं च तस्य राज्ञो भविष्यति । (३।१)

aṅgarājena sakhyaṃ ca tasya rājño bhaviṣyati |

3.2३.२

कन्या चास्य महाभागा शान्ता नाम भविष्यति ॥ (३।२)

kanyā cāsya mahābhāgā śāntā nāma bhaviṣyati ||

4.1४.१

पुत्रस् त्व् अङ्गस्य राज्ञस् तु रोमपाद इति श्रुतः । (४।१)

putras tv aṅgasya rājñas tu romapāda iti śrutaḥ |

4.2४.२

तं स राजा दशरथो गमिष्यति महायशाः ॥ (४।२)

taṃ sa rājā daśaratho gamiṣyati mahāyaśāḥ ||

5.1५.१

अनपत्यो ऽस्मि धर्मात्मञ् शान्ता भार्या मम क्रतुम् । (५।१)

anapatyo 'smi dharmātmañ śāntā bhāryā mama kratum |

5.2५.२

आहरेत त्वयाज्ञप्तः संतानार्थं कुलस्य च ॥ (५।२)

āhareta tvayājñaptaḥ saṃtānārthaṃ kulasya ca ||

6.1६.१

श्रुत्वा राज्ञो ऽथ तद् वाक्यं मनसा स विचिन्त्य च । (६।१)

śrutvā rājño 'tha tad vākyaṃ manasā sa vicintya ca |

6.2६.२

प्रदास्यते पुत्रवन्तं शान्ताभर्तारम् आत्मवान् ॥ (६।२)

pradāsyate putravantaṃ śāntābhartāram ātmavān ||

7.1७.१

प्रतिगृह्य च तं विप्रं स राजा विगतज्वरः । (७।१)

pratigṛhya ca taṃ vipraṃ sa rājā vigatajvaraḥ |

7.2७.२

आहरिष्यति तं यज्ञं प्रहृष्टेनान्तरात्मना ॥ (७।२)

āhariṣyati taṃ yajñaṃ prahṛṣṭenāntarātmanā ||

8.1८.१

तं च राजा दशरथो यष्टुकामः कृताञ्जलिः । (८।१)

taṃ ca rājā daśaratho yaṣṭukāmaḥ kṛtāñjaliḥ |

8.2८.२

ऋष्यशृङ्गं द्विजश्रेष्ठं वरयिष्यति धर्मवित् ॥ (८।२)

ṛṣyaśṛṅgaṃ dvijaśreṣṭhaṃ varayiṣyati dharmavit ||

9.1९.१

यज्ञार्थं प्रसवार्थं च स्वर्गार्थं च नरेश्वरः । (९।१)

yajñārthaṃ prasavārthaṃ ca svargārthaṃ ca nareśvaraḥ |

9.2९.२

लभते च स तं कामं द्विजमुख्याद् विशांपतिः ॥ (९।२)

labhate ca sa taṃ kāmaṃ dvijamukhyād viśāṃpatiḥ ||

10.1१०.१

पुत्राश् चास्य भविष्यन्ति चत्वारो ऽमितविक्रमाः । (१०।१)

putrāś cāsya bhaviṣyanti catvāro 'mitavikramāḥ |

10.2१०.२

वंशप्रतिष्ठानकराः सर्वलोकेषु विश्रुताः ॥ (१०।२)

vaṃśapratiṣṭhānakarāḥ sarvalokeṣu viśrutāḥ ||

11.1११.१

एवं स देवप्रवरः पूर्वं कथितवान् कथाम् । (११।१)

evaṃ sa devapravaraḥ pūrvaṃ kathitavān kathām |

11.2११.२

सनत्कुमारो भगवान् पुरा देवयुगे प्रभुः ॥ (११।२)

sanatkumāro bhagavān purā devayuge prabhuḥ ||

12.1१२.१

स त्वं पुरुषशार्दूल तम् आनय सुसत्कृतम् । (१२।१)

sa tvaṃ puruṣaśārdūla tam ānaya susatkṛtam |

12.2१२.२

स्वयम् एव महाराज गत्वा सबलवाहनः ॥ (१२।२)

svayam eva mahārāja gatvā sabalavāhanaḥ ||

13.1१३.१

अनुमान्य वसिष्ठं च सूतवाक्यं निशम्य च । (१३।१)

anumānya vasiṣṭhaṃ ca sūtavākyaṃ niśamya ca |

13.2१३.२

सान्तःपुरः सहामात्यः प्रययौ यत्र स द्विजः ॥ (१३।२)

sāntaḥpuraḥ sahāmātyaḥ prayayau yatra sa dvijaḥ ||

14.1१४.१

वनानि सरितश् चैव व्यतिक्रम्य शनैः शनैः । (१४।१)

vanāni saritaś caiva vyatikramya śanaiḥ śanaiḥ |

14.2१४.२

अभिचक्राम तं देशं यत्र वै मुनिपुंगवः ॥ (१४।२)

abhicakrāma taṃ deśaṃ yatra vai munipuṃgavaḥ ||

15.1१५.१

आसाद्य तं द्विजश्रेष्ठं रोमपादसमीपगम् । (१५।१)

āsādya taṃ dvijaśreṣṭhaṃ romapādasamīpagam |

15.2१५.२

ऋषिपुत्रं ददर्शादौ दीप्यमानम् इवानलम् ॥ (१५।२)

ṛṣiputraṃ dadarśādau dīpyamānam ivānalam ||

16.1१६.१

ततो राजा यथान्यायं पूजां चक्रे विशेषतः । (१६।१)

tato rājā yathānyāyaṃ pūjāṃ cakre viśeṣataḥ |

16.2१६.२

सखित्वात् तस्य वै राज्ञः प्रहृष्टेनान्तरात्मना ॥ (१६।२)

sakhitvāt tasya vai rājñaḥ prahṛṣṭenāntarātmanā ||

17.1१७.१

रोमपादेन चाख्यातम् ऋषिपुत्राय धीमते । (१७।१)

romapādena cākhyātam ṛṣiputrāya dhīmate |

17.2१७.२

सख्यं सम्बन्धकं चैव तदा तं प्रत्यपूजयत् ॥ (१७।२)

sakhyaṃ sambandhakaṃ caiva tadā taṃ pratyapūjayat ||

18.1१८.१

एवं सुसत्कृतस् तेन सहोषित्वा नरर्षभः । (१८।१)

evaṃ susatkṛtas tena sahoṣitvā nararṣabhaḥ |

18.2१८.२

सप्ताष्टदिवसान् राजा राजानम् इदम् अब्रवीत् ॥ (१८।२)

saptāṣṭadivasān rājā rājānam idam abravīt ||

19.1१९.१

शान्ता तव सुता राजन् सह भर्त्रा विशांपते । (१९।१)

śāntā tava sutā rājan saha bhartrā viśāṃpate |

19.2१९.२

मदीयं नगरं यातु कार्यं हि महद् उद्यतम् ॥ (१९।२)

madīyaṃ nagaraṃ yātu kāryaṃ hi mahad udyatam ||

20.1२०.१

तथेति राजा संश्रुत्य गमनं तस्य धीमतः । (२०।१)

tatheti rājā saṃśrutya gamanaṃ tasya dhīmataḥ |

20.2२०.२

उवाच वचनं विप्रं गच्छ त्वं सह भार्यया ॥ (२०।२)

uvāca vacanaṃ vipraṃ gaccha tvaṃ saha bhāryayā ||

21.1२१.१

ऋषिपुत्रः प्रतिश्रुत्य तथेत्य् आह नृपं तदा । (२१।१)

ṛṣiputraḥ pratiśrutya tathety āha nṛpaṃ tadā |

21.2२१.२

स नृपेणाभ्यनुज्ञातः प्रययौ सह भार्यया ॥ (२१।२)

sa nṛpeṇābhyanujñātaḥ prayayau saha bhāryayā ||

22.1२२.१

ताव् अन्योन्याञ्जलिं कृत्वा स्नेहात् संश्लिष्य चोरसा । (२२।१)

tāv anyonyāñjaliṃ kṛtvā snehāt saṃśliṣya corasā |

22.2२२.२

ननन्दतुर् दशरथो रोमपादश् च वीर्यवान् ॥ (२२।२)

nanandatur daśaratho romapādaś ca vīryavān ||

23.1२३.१

ततः सुहृदम् आपृच्छ्य प्रस्थितो रघुनन्दनः । (२३।१)

tataḥ suhṛdam āpṛcchya prasthito raghunandanaḥ |

23.2२३.२

पौरेभ्यः प्रेषयामास दूतान् वै शीघ्रगामिनः । (२३।२)

paurebhyaḥ preṣayāmāsa dūtān vai śīghragāminaḥ |

23.3२३.३

क्रियतां नगरं सर्वं क्षिप्रम् एव स्वलंकृतम् ॥ (२३।३)

kriyatāṃ nagaraṃ sarvaṃ kṣipram eva svalaṃkṛtam ||

24.1२४.१

ततः प्रहृष्टाः पौरास् ते श्रुत्वा राजानम् आगतम् । (२४।१)

tataḥ prahṛṣṭāḥ paurās te śrutvā rājānam āgatam |

24.2२४.२

तथा प्रचक्रुस् तत् सर्वं राज्ञा यत् प्रेषितं तदा ॥ (२४।२)

tathā pracakrus tat sarvaṃ rājñā yat preṣitaṃ tadā ||

25.1२५.१

ततः स्वलंकृतं राजा नगरं प्रविवेश ह । (२५।१)

tataḥ svalaṃkṛtaṃ rājā nagaraṃ praviveśa ha |

25.2२५.२

शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषैः पुरस्कृत्य द्विजर्षभम् ॥ (२५।२)

śaṅkhadundubhinirghoṣaiḥ puraskṛtya dvijarṣabham ||

26.1२६.१

ततः प्रमुदिताः सर्वे दृष्ट्वा वै नागरा द्विजम् । (२६।१)

tataḥ pramuditāḥ sarve dṛṣṭvā vai nāgarā dvijam |

26.2२६.२

प्रवेश्यमानं सत्कृत्य नरेन्द्रेणेन्द्रकर्मणा ॥ (२६।२)

praveśyamānaṃ satkṛtya narendreṇendrakarmaṇā ||

27.1२७.१

अन्तःपुरं प्रवेश्यैनं पूजां कृत्वा तु शास्त्रतः । (२७।१)

antaḥpuraṃ praveśyainaṃ pūjāṃ kṛtvā tu śāstrataḥ |

27.2२७.२

कृतकृत्यं तदात्मानं मेने तस्योपवाहनात् ॥ (२७।२)

kṛtakṛtyaṃ tadātmānaṃ mene tasyopavāhanāt ||

28.1२८.१

अन्तःपुराणि सर्वाणि शान्तां दृष्ट्वा तथागताम् । (२८।१)

antaḥpurāṇi sarvāṇi śāntāṃ dṛṣṭvā tathāgatām |

28.2२८.२

सह भर्त्रा विशालाक्षीं प्रीत्यानन्दम् उपागमन् ॥ (२८।२)

saha bhartrā viśālākṣīṃ prītyānandam upāgaman ||

29.1२९.१

पूज्यमाना च ताभिः सा राज्ञा चैव विशेषतः । (२९।१)

pūjyamānā ca tābhiḥ sā rājñā caiva viśeṣataḥ |

29.2२९.२

उवास तत्र सुखिता कंचित् कालं सह द्विजा ॥ (२९।२)

uvāsa tatra sukhitā kaṃcit kālaṃ saha dvijā ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 1, 10

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit