रामायणRāmāyaṇa

Rām, 1, 71

71 of 606 · 49 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

तम् उक्तवन्तं वैदेहं विश्वामित्रो महामुनिः । (१।१)

tam uktavantaṃ vaidehaṃ viśvāmitro mahāmuniḥ |

1.2१.२

उवाच वचनं वीरं वसिष्ठसहितो नृपम् ॥ (१।२)

uvāca vacanaṃ vīraṃ vasiṣṭhasahito nṛpam ||

2.1२.१

अचिन्त्यान्य् अप्रमेयानि कुलानि नरपुंगव । (२।१)

acintyāny aprameyāni kulāni narapuṃgava |

2.2२.२

इक्ष्वाकूणां विदेहानां नैषां तुल्यो ऽस्ति कश्चन ॥ (२।२)

ikṣvākūṇāṃ videhānāṃ naiṣāṃ tulyo 'sti kaścana ||

3.1३.१

सदृशो धर्मसम्बन्धः सदृशो रूपसम्पदा । (३।१)

sadṛśo dharmasambandhaḥ sadṛśo rūpasampadā |

3.2३.२

रामलक्ष्मणयो राजन् सीता चोर्मिलया सह ॥ (३।२)

rāmalakṣmaṇayo rājan sītā cormilayā saha ||

4.1४.१

वक्तव्यं न नरश्रेष्ठ श्रूयतां वचनं मम ॥ (४।१)

vaktavyaṃ na naraśreṣṭha śrūyatāṃ vacanaṃ mama ||

5.1५.१

भ्राता यवीयान् धर्मज्ञ एष राजा कुशध्वजः । (५।१)

bhrātā yavīyān dharmajña eṣa rājā kuśadhvajaḥ |

5.2५.२

अस्य धर्मात्मनो राजन् रूपेणाप्रतिमं भुवि । (५।२)

asya dharmātmano rājan rūpeṇāpratimaṃ bhuvi |

5.3५.३

सुताद्वयं नरश्रेष्ठ पत्न्यर्थं वरयामहे ॥ (५।३)

sutādvayaṃ naraśreṣṭha patnyarthaṃ varayāmahe ||

6.1६.१

भरतस्य कुमारस्य शत्रुघ्नस्य च धीमतः । (६।१)

bharatasya kumārasya śatrughnasya ca dhīmataḥ |

6.2६.२

वरयेम सुते राजंस् तयोर् अर्थे महात्मनोः ॥ (६।२)

varayema sute rājaṃs tayor arthe mahātmanoḥ ||

7.1७.१

पुत्रा दशरथस्येमे रूपयौवनशालिनः । (७।१)

putrā daśarathasyeme rūpayauvanaśālinaḥ |

7.2७.२

लोकपालोपमाः सर्वे देवतुल्यपराक्रमाः ॥ (७।२)

lokapālopamāḥ sarve devatulyaparākramāḥ ||

8.1८.१

उभयोर् अपि राजेन्द्र सम्बन्धेनानुबध्यताम् । (८।१)

ubhayor api rājendra sambandhenānubadhyatām |

8.2८.२

इक्ष्वाकुकुलम् अव्यग्रं भवतः पुण्यकर्मणः ॥ (८।२)

ikṣvākukulam avyagraṃ bhavataḥ puṇyakarmaṇaḥ ||

9.1९.१

विश्वामित्रवचः श्रुत्वा वसिष्ठस्य मते तदा । (९।१)

viśvāmitravacaḥ śrutvā vasiṣṭhasya mate tadā |

9.2९.२

जनकः प्राञ्जलिर् वाक्यम् उवाच मुनिपुंगवौ ॥ (९।२)

janakaḥ prāñjalir vākyam uvāca munipuṃgavau ||

10.1१०.१

सदृशं कुलसम्बन्धं यद् आज्ञापयथः स्वयम् । (१०।१)

sadṛśaṃ kulasambandhaṃ yad ājñāpayathaḥ svayam |

10.2१०.२

एवं भवतु भद्रं वः कुशध्वजसुते इमे । (१०।२)

evaṃ bhavatu bhadraṃ vaḥ kuśadhvajasute ime |

10.3१०.३

पत्न्यौ भजेतां सहितौ शत्रुघ्नभरताव् उभौ ॥ (१०।३)

patnyau bhajetāṃ sahitau śatrughnabharatāv ubhau ||

11.1११.१

एकाह्ना राजपुत्रीणां चतसृणां महामुने । (११।१)

ekāhnā rājaputrīṇāṃ catasṛṇāṃ mahāmune |

11.2११.२

पाणीन् गृह्णन्तु चत्वारो राजपुत्रा महाबलाः ॥ (११।२)

pāṇīn gṛhṇantu catvāro rājaputrā mahābalāḥ ||

12.1१२.१

उत्तरे दिवसे ब्रह्मन् फल्गुनीभ्यां मनीषिणः । (१२।१)

uttare divase brahman phalgunībhyāṃ manīṣiṇaḥ |

12.2१२.२

वैवाहिकं प्रशंसन्ति भगो यत्र प्रजापतिः ॥ (१२।२)

vaivāhikaṃ praśaṃsanti bhago yatra prajāpatiḥ ||

13.1१३.१

एवम् उक्त्वा वचः सौम्यं प्रत्युत्थाय कृताञ्जलिः । (१३।१)

evam uktvā vacaḥ saumyaṃ pratyutthāya kṛtāñjaliḥ |

13.2१३.२

उभौ मुनिवरौ राजा जनको वाक्यम् अब्रवीत् ॥ (१३।२)

ubhau munivarau rājā janako vākyam abravīt ||

14.1१४.१

परो धर्मः कृतो मह्यं शिष्यो ऽस्मि भवतोः सदा । (१४।१)

paro dharmaḥ kṛto mahyaṃ śiṣyo 'smi bhavatoḥ sadā |

14.2१४.२

इमान्य् आसनमुख्यानि आसातां मुनिपुंगवौ ॥ (१४।२)

imāny āsanamukhyāni āsātāṃ munipuṃgavau ||

15.1१५.१

यथा दशरथस्येयं तथायोध्या पुरी मम । (१५।१)

yathā daśarathasyeyaṃ tathāyodhyā purī mama |

15.2१५.२

प्रभुत्वे नासीत् संदेहो यथार्हं कर्तुम् अर्हथः ॥ (१५।२)

prabhutve nāsīt saṃdeho yathārhaṃ kartum arhathaḥ ||

16.1१६.१

तथा ब्रुवति वैदेहे जनके रघुनन्दनः । (१६।१)

tathā bruvati vaidehe janake raghunandanaḥ |

16.2१६.२

राजा दशरथो हृष्टः प्रत्युवाच महीपतिम् ॥ (१६।२)

rājā daśaratho hṛṣṭaḥ pratyuvāca mahīpatim ||

17.1१७.१

युवाम् असंख्येयगुणौ भ्रातरौ मिथिलेश्वरौ । (१७।१)

yuvām asaṃkhyeyaguṇau bhrātarau mithileśvarau |

17.2१७.२

ऋषयो राजसंघाश् च भवद्भ्याम् अभिपूजिताः ॥ (१७।२)

ṛṣayo rājasaṃghāś ca bhavadbhyām abhipūjitāḥ ||

18.1१८.१

स्वस्ति प्राप्नुहि भद्रं ते गमिष्यामि स्वम् आलयम् । (१८।१)

svasti prāpnuhi bhadraṃ te gamiṣyāmi svam ālayam |

18.2१८.२

श्राद्धकर्माणि सर्वाणि विधास्य इति चाब्रवीत् ॥ (१८।२)

śrāddhakarmāṇi sarvāṇi vidhāsya iti cābravīt ||

19.1१९.१

तम् आपृष्ट्वा नरपतिं राजा दशरथस् तदा । (१९।१)

tam āpṛṣṭvā narapatiṃ rājā daśarathas tadā |

19.2१९.२

मुनीन्द्रौ तौ पुरस्कृत्य जगामाशु महायशाः ॥ (१९।२)

munīndrau tau puraskṛtya jagāmāśu mahāyaśāḥ ||

20.1२०.१

स गत्वा निलयं राजा श्राद्धं कृत्वा विधानतः । (२०।१)

sa gatvā nilayaṃ rājā śrāddhaṃ kṛtvā vidhānataḥ |

20.2२०.२

प्रभाते काल्यम् उत्थाय चक्रे गोदानम् उत्तमम् ॥ (२०।२)

prabhāte kālyam utthāya cakre godānam uttamam ||

21.1२१.१

गवां शतसहस्राणि ब्राह्मणेभ्यो नराधिपः । (२१।१)

gavāṃ śatasahasrāṇi brāhmaṇebhyo narādhipaḥ |

21.2२१.२

एकैकशो ददौ राजा पुत्रान् उद्दिश्य धर्मतः ॥ (२१।२)

ekaikaśo dadau rājā putrān uddiśya dharmataḥ ||

22.1२२.१

सुवर्णशृङ्गाः सम्पन्नाः सवत्साः कांस्यदोहनाः । (२२।१)

suvarṇaśṛṅgāḥ sampannāḥ savatsāḥ kāṃsyadohanāḥ |

22.2२२.२

गवां शतसहस्राणि चत्वारि पुरुषर्षभः ॥ (२२।२)

gavāṃ śatasahasrāṇi catvāri puruṣarṣabhaḥ ||

23.1२३.१

वित्तम् अन्यच् च सुबहु द्विजेभ्यो रघुनन्दनः । (२३।१)

vittam anyac ca subahu dvijebhyo raghunandanaḥ |

23.2२३.२

ददौ गोदानम् उद्दिश्य पुत्राणां पुत्रवत्सलः ॥ (२३।२)

dadau godānam uddiśya putrāṇāṃ putravatsalaḥ ||

24.1२४.१

स सुतैः कृतगोदानैर् वृतश् च नृपतिस् तदा । (२४।१)

sa sutaiḥ kṛtagodānair vṛtaś ca nṛpatis tadā |

24.2२४.२

लोकपालैर् इवाभाति वृतः सौम्यः प्रजापतिः ॥ (२४।२)

lokapālair ivābhāti vṛtaḥ saumyaḥ prajāpatiḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 1, 71

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit