Rām, 7, 97
Select a line for its word-by-word analysis.
पुरोधसं मन्त्रिणश्च नैगमांश्चेदम् अब्रवीत् ॥ (१।२)
purodhasaṃ mantriṇaśca naigamāṃścedam abravīt ||
अद्य राज्ये ऽभिषेक्ष्यामि भरतं धर्मवत्सलम् । (२।१)
adya rājye 'bhiṣekṣyāmi bharataṃ dharmavatsalam |
अयोध्यायां पतिं वीरं ततो यास्याम्यहं वनम् ॥ (२।२)
ayodhyāyāṃ patiṃ vīraṃ tato yāsyāmyahaṃ vanam ||
अद्यैवाहं गमिष्यामि लक्ष्मणेन गतां गतिम् ॥ (३।२)
adyaivāhaṃ gamiṣyāmi lakṣmaṇena gatāṃ gatim ||
तच्छ्रुत्वा राघवेणोक्तं सर्वाः प्रकृतयो भृशम् । (४।१)
tacchrutvā rāghaveṇoktaṃ sarvāḥ prakṛtayo bhṛśam |
मूर्धभिः प्रणता भूमौ गतसत्त्वा इवाभवन् ॥ (४।२)
mūrdhabhiḥ praṇatā bhūmau gatasattvā ivābhavan ||
भरतश्च विसंज्ञो ऽभूच्छ्रुत्वा रामस्य भाषितम् । (५।१)
bharataśca visaṃjño 'bhūcchrutvā rāmasya bhāṣitam |
न कामये यथा राज्यं त्वां विना रघुनन्दन ॥ (६।२)
na kāmaye yathā rājyaṃ tvāṃ vinā raghunandana ||
शत्रुघ्नस्य तु गच्छन्तु दूतास्त्वरितविक्रमाः । (८।१)
śatrughnasya tu gacchantu dūtāstvaritavikramāḥ |
इदं गमनम् अस्माकं स्वर्गायाख्यान्तु माचिरम् ॥ (८।२)
idaṃ gamanam asmākaṃ svargāyākhyāntu māciram ||
तच्छ्रुत्वा भरतेनोक्तं दृष्ट्वा चापि ह्यधोमुखान् । (९।१)
tacchrutvā bharatenoktaṃ dṛṣṭvā cāpi hyadhomukhān |
पौरान् दुःखेन संतप्तान् वसिष्ठो वाक्यम् अब्रवीत् ॥ (९।२)
paurān duḥkhena saṃtaptān vasiṣṭho vākyam abravīt ||
वत्स राम इमाः पश्य धरणीं प्रकृतीर् गताः । (१०।१)
vatsa rāma imāḥ paśya dharaṇīṃ prakṛtīr gatāḥ |
ज्ञात्वैषाम् ईप्सितं कार्यं मा चैषां विप्रियं कृथाः ॥ (१०।२)
jñātvaiṣām īpsitaṃ kāryaṃ mā caiṣāṃ vipriyaṃ kṛthāḥ ||
वसिष्ठस्य तु वाक्येन उत्थाप्य प्रकृतीजनम् । (११।१)
vasiṣṭhasya tu vākyena utthāpya prakṛtījanam |
किं करोमीति काकुत्स्थः सर्वान् वचनम् अब्रवीत् ॥ (११।२)
kiṃ karomīti kākutsthaḥ sarvān vacanam abravīt ||
ततः सर्वाः प्रकृतयो रामं वचनम् अब्रुवन् । (१२।१)
tataḥ sarvāḥ prakṛtayo rāmaṃ vacanam abruvan |
एषा नः परमा प्रीतिर् एष धर्मः परो मतः । (१३।१)
eṣā naḥ paramā prītir eṣa dharmaḥ paro mataḥ |
पौरेषु यदि ते प्रीतिर् यदि स्नेहो ह्यनुत्तमः । (१४।१)
paureṣu yadi te prītir yadi sneho hyanuttamaḥ |
सपुत्रदाराः काकुत्स्थ समं गच्छाम सत्पथम् ॥ (१४।२)
saputradārāḥ kākutstha samaṃ gacchāma satpatham ||
तपोवनं वा दुर्गं वा नदीम् अम्भोनिधिं तथा । (१५।१)
tapovanaṃ vā durgaṃ vā nadīm ambhonidhiṃ tathā |
वयं ते यदि न त्याज्याः सर्वान्नो नय ईश्वर ॥ (१५।२)
vayaṃ te yadi na tyājyāḥ sarvānno naya īśvara ||
स तेषां निश्चयं ज्ञात्वा कृतान्तं च निरीक्ष्य च । (१६।१)
sa teṣāṃ niścayaṃ jñātvā kṛtāntaṃ ca nirīkṣya ca |
पौराणां दृढभक्तिं च बाढम् इत्येव सो ऽब्रवीत् ॥ (१६।२)
paurāṇāṃ dṛḍhabhaktiṃ ca bāḍham ityeva so 'bravīt ||
एवं विनिश्चयं कृत्वा तस्मिन्न् अहनि राघवः । (१७।१)
evaṃ viniścayaṃ kṛtvā tasminn ahani rāghavaḥ |
अभिषिच्य तु तौ वीरौ प्रस्थाप्य स्वपुरे तथा । (२०।१)
abhiṣicya tu tau vīrau prasthāpya svapure tathā |
दूतान् संप्रेषयामास शत्रुघ्नाय महात्मने ॥ (२०।२)
dūtān saṃpreṣayāmāsa śatrughnāya mahātmane ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.