Rām, 1, 16
Select a line for its word-by-word analysis.
पुत्रत्वं तु गते विष्णौ राज्ञस् तस्य महात्मनः । (१।१)
putratvaṃ tu gate viṣṇau rājñas tasya mahātmanaḥ |
उवाच देवताः सर्वाः स्वयम्भूर् भगवान् इदम् ॥ (१।२)
uvāca devatāḥ sarvāḥ svayambhūr bhagavān idam ||
विष्णोः सहायान् बलिनः सृजध्वं कामरूपिणः ॥ (२।२)
viṣṇoḥ sahāyān balinaḥ sṛjadhvaṃ kāmarūpiṇaḥ ||
नयज्ञान् बुद्धिसम्पन्नान् विष्णुतुल्यपराक्रमान् ॥ (३।२)
nayajñān buddhisampannān viṣṇutulyaparākramān ||
सृजध्वं हरिरूपेण पुत्रांस् तुल्यपराक्रमान् ॥ (६।२)
sṛjadhvaṃ harirūpeṇa putrāṃs tulyaparākramān ||
ते तथोक्ता भगवता तत् प्रतिश्रुत्य शासनम् । (७।१)
te tathoktā bhagavatā tat pratiśrutya śāsanam |
ऋक्षवानरगोपुच्छाः क्षिप्रम् एवाभिजज्ञिरे ॥ (१०।२)
ṛkṣavānaragopucchāḥ kṣipram evābhijajñire ||
यस्य देवस्य यद् रूपं वेषो यश् च पराक्रमः । (११।१)
yasya devasya yad rūpaṃ veṣo yaś ca parākramaḥ |
गोलाङ्गूलीषु चोत्पन्नाः केचित् संमतविक्रमाः । (१२।१)
golāṅgūlīṣu cotpannāḥ kecit saṃmatavikramāḥ |
नखदंष्ट्रायुधाः सर्वे सर्वे सर्वास्त्रकोविदाः ॥ (१३।२)
nakhadaṃṣṭrāyudhāḥ sarve sarve sarvāstrakovidāḥ ||
विचालयेयुः शैलेन्द्रान् भेदयेयुः स्थिरान् द्रुमान् । (१४।१)
vicālayeyuḥ śailendrān bhedayeyuḥ sthirān drumān |
क्षोभयेयुश् च वेगेन समुद्रं सरितां पतिम् ॥ (१४।२)
kṣobhayeyuś ca vegena samudraṃ saritāṃ patim ||
दारयेयुः क्षितिं पद्भ्याम् आप्लवेयुर् महार्णवम् । (१५।१)
dārayeyuḥ kṣitiṃ padbhyām āplaveyur mahārṇavam |
नभस्तलं विशेयुश् च गृह्णीयुर् अपि तोयदान् ॥ (१५।२)
nabhastalaṃ viśeyuś ca gṛhṇīyur api toyadān ||
गृह्णीयुर् अपि मातंगान् मत्तान् प्रव्रजतो वने । (१६।१)
gṛhṇīyur api mātaṃgān mattān pravrajato vane |
नर्दमानांश् च नादेन पातयेयुर् विहंगमान् ॥ (१६।२)
nardamānāṃś ca nādena pātayeyur vihaṃgamān ||
बभूवुर् यूथपश्रेष्ठा वीरांश् चाजनयन् हरीन् ॥ (१७।३)
babhūvur yūthapaśreṣṭhā vīrāṃś cājanayan harīn ||
अन्ये ऋक्षवतः प्रस्थान् उपतस्थुः सहस्रशः । (१८।१)
anye ṛkṣavataḥ prasthān upatasthuḥ sahasraśaḥ |
अन्ये नानाविधाञ् शैलान् काननानि च भेजिरे ॥ (१८।२)
anye nānāvidhāñ śailān kānanāni ca bhejire ||
सूर्यपुत्रं च सुग्रीवं शक्रपुत्रं च वालिनम् । (१९।१)
sūryaputraṃ ca sugrīvaṃ śakraputraṃ ca vālinam |
भ्रातराव् उपतस्थुस् ते सर्व एव हरीश्वराः ॥ (१९।२)
bhrātarāv upatasthus te sarva eva harīśvarāḥ ||
तैर् मेघवृन्दाचलतुल्यकायैर् महाबलैर् वानरयूथपालैः । (२०।१)
tair meghavṛndācalatulyakāyair mahābalair vānarayūthapālaiḥ |
बभूव भूर् भीमशरीररूपैः समावृता रामसहायहेतोः ॥ (२०।२)
babhūva bhūr bhīmaśarīrarūpaiḥ samāvṛtā rāmasahāyahetoḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.