रामायणRāmāyaṇa

Rām, 2, 53

129 of 606 · 53 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

मम त्व् अश्वा निवृत्तस्य न प्रावर्तन्त वर्त्मनि । (१।१)

mama tv aśvā nivṛttasya na prāvartanta vartmani |

1.2१.२

उष्णम् अश्रु विमुञ्चन्तो रामे सम्प्रस्थिते वनम् ॥ (१।२)

uṣṇam aśru vimuñcanto rāme samprasthite vanam ||

2.1२.१

उभाभ्यां राजपुत्राभ्याम् अथ कृत्वाहम् अञ्जलिम् । (२।१)

ubhābhyāṃ rājaputrābhyām atha kṛtvāham añjalim |

2.2२.२

प्रस्थितो रथम् आस्थाय तद् दुःखम् अपि धारयन् ॥ (२।२)

prasthito ratham āsthāya tad duḥkham api dhārayan ||

3.1३.१

गुहेन सार्धं तत्रैव स्थितो ऽस्मि दिवसान् बहून् । (३।१)

guhena sārdhaṃ tatraiva sthito 'smi divasān bahūn |

3.2३.२

आशया यदि मां रामः पुनः शब्दापयेद् इति ॥ (३।२)

āśayā yadi māṃ rāmaḥ punaḥ śabdāpayed iti ||

4.1४.१

विषये ते महाराज रामव्यसनकर्शिताः । (४।१)

viṣaye te mahārāja rāmavyasanakarśitāḥ |

4.2४.२

अपि वृक्षाः परिम्लानः सपुष्पाङ्कुरकोरकाः ॥ (४।२)

api vṛkṣāḥ parimlānaḥ sapuṣpāṅkurakorakāḥ ||

5.1५.१

न च सर्पन्ति सत्त्वानि व्याला न प्रसरन्ति च । (५।१)

na ca sarpanti sattvāni vyālā na prasaranti ca |

5.2५.२

रामशोकाभिभूतं तन् निष्कूजम् अभवद् वनम् ॥ (५।२)

rāmaśokābhibhūtaṃ tan niṣkūjam abhavad vanam ||

6.1६.१

लीनपुष्करपत्त्राश् च नरेन्द्र कलुषोदकाः । (६।१)

līnapuṣkarapattrāś ca narendra kaluṣodakāḥ |

6.2६.२

संतप्तपद्माः पद्मिन्यो लीनमीनविहंगमाः ॥ (६।२)

saṃtaptapadmāḥ padminyo līnamīnavihaṃgamāḥ ||

7.1७.१

जलजानि च पुष्पाणि माल्यानि स्थलजानि च । (७।१)

jalajāni ca puṣpāṇi mālyāni sthalajāni ca |

7.2७.२

नाद्य भान्त्य् अल्पगन्धीनि फलानि च यथा पुरम् ॥ (७।२)

nādya bhānty alpagandhīni phalāni ca yathā puram ||

8.1८.१

प्रविशन्तम् अयोध्यां मां न कश्चिद् अभिनन्दति । (८।१)

praviśantam ayodhyāṃ māṃ na kaścid abhinandati |

8.2८.२

नरा रामम् अपश्यन्तो निःश्वसन्ति मुहुर् मुहुः ॥ (८।२)

narā rāmam apaśyanto niḥśvasanti muhur muhuḥ ||

9.1९.१

हर्म्यैर् विमानैः प्रासादैर् अवेक्ष्य रथम् आगतम् । (९।१)

harmyair vimānaiḥ prāsādair avekṣya ratham āgatam |

9.2९.२

हाहाकारकृता नार्यो रामादर्शनकर्शिताः ॥ (९।२)

hāhākārakṛtā nāryo rāmādarśanakarśitāḥ ||

10.1१०.१

आयतैर् विमलैर् नेत्रैर् अश्रुवेगपरिप्लुतैः । (१०।१)

āyatair vimalair netrair aśruvegapariplutaiḥ |

10.2१०.२

अन्योन्यम् अभिवीक्षन्ते व्यक्तम् आर्ततराः स्त्रियः ॥ (१०।२)

anyonyam abhivīkṣante vyaktam ārtatarāḥ striyaḥ ||

11.1११.१

नामित्राणां न मित्राणाम् उदासीनजनस्य च । (११।१)

nāmitrāṇāṃ na mitrāṇām udāsīnajanasya ca |

11.2११.२

अहम् आर्ततया कंचिद् विशेषं नोपलक्षये ॥ (११।२)

aham ārtatayā kaṃcid viśeṣaṃ nopalakṣaye ||

12.1१२.१

अप्रहृष्टमनुष्या च दीननागतुरंगमा । (१२।१)

aprahṛṣṭamanuṣyā ca dīnanāgaturaṃgamā |

12.2१२.२

आर्तस्वरपरिम्लाना विनिःश्वसितनिःस्वना ॥ (१२।२)

ārtasvaraparimlānā viniḥśvasitaniḥsvanā ||

13.1१३.१

निरानन्दा महाराज रामप्रव्राजनातुरा । (१३।१)

nirānandā mahārāja rāmapravrājanāturā |

13.2१३.२

कौसल्या पुत्रहीनेव अयोध्या प्रतिभाति मा ॥ (१३।२)

kausalyā putrahīneva ayodhyā pratibhāti mā ||

14.1१४.१

सूतस्य वचनं श्रुत्वा वाचा परमदीनया । (१४।१)

sūtasya vacanaṃ śrutvā vācā paramadīnayā |

14.2१४.२

बाष्पोपहतया राजा तं सूतम् इदम् अब्रवीत् ॥ (१४।२)

bāṣpopahatayā rājā taṃ sūtam idam abravīt ||

15.1१५.१

कैकेय्या विनियुक्तेन पापाभिजनभावया । (१५।१)

kaikeyyā viniyuktena pāpābhijanabhāvayā |

15.2१५.२

मया न मन्त्रकुशलैर् वृद्धैः सह समर्थितम् ॥ (१५।२)

mayā na mantrakuśalair vṛddhaiḥ saha samarthitam ||

16.1१६.१

न सुहृद्भिर् न चामात्यैर् मन्त्रयित्वा न नैगमैः । (१६।१)

na suhṛdbhir na cāmātyair mantrayitvā na naigamaiḥ |

16.2१६.२

मयायम् अर्थः सम्मोहात् स्त्रीहेतोः सहसा कृतः ॥ (१६।२)

mayāyam arthaḥ sammohāt strīhetoḥ sahasā kṛtaḥ ||

17.1१७.१

भवितव्यतया नूनम् इदं वा व्यसनं महत् । (१७।१)

bhavitavyatayā nūnam idaṃ vā vyasanaṃ mahat |

17.2१७.२

कुलस्यास्य विनाशाय प्राप्तं सूत यदृच्छया ॥ (१७।२)

kulasyāsya vināśāya prāptaṃ sūta yadṛcchayā ||

18.1१८.१

सूत यद्य् अस्ति ते किंचिन् मयापि सुकृतं कृतम् । (१८।१)

sūta yady asti te kiṃcin mayāpi sukṛtaṃ kṛtam |

18.2१८.२

त्वं प्रापयाशु मां रामं प्राणाः संत्वरयन्ति माम् ॥ (१८।२)

tvaṃ prāpayāśu māṃ rāmaṃ prāṇāḥ saṃtvarayanti mām ||

19.1१९.१

यद् यद् यापि ममैवाज्ञा निवर्तयतु राघवम् । (१९।१)

yad yad yāpi mamaivājñā nivartayatu rāghavam |

19.2१९.२

न शक्ष्यामि विना रामं मुहूर्तम् अपि जीवितुम् ॥ (१९।२)

na śakṣyāmi vinā rāmaṃ muhūrtam api jīvitum ||

20.1२०.१

अथ वापि महाबाहुर् गतो दूरं भविष्यति । (२०।१)

atha vāpi mahābāhur gato dūraṃ bhaviṣyati |

20.2२०.२

माम् एव रथम् आरोप्य शीघ्रं रामाय दर्शय ॥ (२०।२)

mām eva ratham āropya śīghraṃ rāmāya darśaya ||

21.1२१.१

वृत्तदंष्ट्रो महेष्वासः क्वासौ लक्ष्मणपूर्वजः । (२१।१)

vṛttadaṃṣṭro maheṣvāsaḥ kvāsau lakṣmaṇapūrvajaḥ |

21.2२१.२

यदि जीवामि साध्व् एनं पश्येयं सह सीतया ॥ (२१।२)

yadi jīvāmi sādhv enaṃ paśyeyaṃ saha sītayā ||

22.1२२.१

लोहिताक्षं महाबाहुम् आमुक्तमणिकुण्डलम् । (२२।१)

lohitākṣaṃ mahābāhum āmuktamaṇikuṇḍalam |

22.2२२.२

रामं यदि न पश्यामि गमिष्यामि यमक्षयम् ॥ (२२।२)

rāmaṃ yadi na paśyāmi gamiṣyāmi yamakṣayam ||

23.1२३.१

अतो नु किं दुःखतरं यो ऽहम् इक्ष्वाकुनन्दनम् । (२३।१)

ato nu kiṃ duḥkhataraṃ yo 'ham ikṣvākunandanam |

23.2२३.२

इमाम् अवस्थाम् आपन्नो नेह पश्यामि राघवम् ॥ (२३।२)

imām avasthām āpanno neha paśyāmi rāghavam ||

24.1२४.१

हा राम रामानुज हा हा वैदेहि तपस्विनि । (२४।१)

hā rāma rāmānuja hā hā vaidehi tapasvini |

24.2२४.२

न मां जानीत दुःखेन म्रियमाणम् अनाथवत् । (२४।२)

na māṃ jānīta duḥkhena mriyamāṇam anāthavat |

24.3२४.३

दुस्तरो जीवता देवि मयायं शोकसागरः ॥ (२४।३)

dustaro jīvatā devi mayāyaṃ śokasāgaraḥ ||

25.1२५.१

अशोभनं यो ऽहम् इहाद्य राघवं दिदृक्षमाणो न लभे सलक्ष्मणम् । (२५।१)

aśobhanaṃ yo 'ham ihādya rāghavaṃ didṛkṣamāṇo na labhe salakṣmaṇam |

25.2२५.२

इतीव राजा विलपन् महायशाः पपात तूर्णं शयने स मूर्छितः ॥ (२५।२)

itīva rājā vilapan mahāyaśāḥ papāta tūrṇaṃ śayane sa mūrchitaḥ ||

26.1२६.१

इति विलपति पार्थिवे प्रनष्टे करुणतरं द्विगुणं च रामहेतोः । (२६।१)

iti vilapati pārthive pranaṣṭe karuṇataraṃ dviguṇaṃ ca rāmahetoḥ |

26.2२६.२

वचनम् अनुनिशम्य तस्य देवी भयम् अगमत् पुनर् एव राममाता ॥ (२६।२)

vacanam anuniśamya tasya devī bhayam agamat punar eva rāmamātā ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 2, 53

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit