रामायणRāmāyaṇa

Rām, 2, 104

180 of 606 · 50 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

तम् अप्रतिमतेजोभ्यां भ्रातृभ्यां रोमहर्षणम् । (१।१)

tam apratimatejobhyāṃ bhrātṛbhyāṃ romaharṣaṇam |

1.2१.२

विस्मिताः संगमं प्रेक्ष्य समवेता महर्षयः ॥ (१।२)

vismitāḥ saṃgamaṃ prekṣya samavetā maharṣayaḥ ||

2.1२.१

अन्तर्हितास् त्व् ऋषिगणाः सिद्धाश् च परमर्षयः । (२।१)

antarhitās tv ṛṣigaṇāḥ siddhāś ca paramarṣayaḥ |

2.2२.२

तौ भ्रातरौ महात्मानौ काकुत्स्थौ प्रशशंसिरे ॥ (२।२)

tau bhrātarau mahātmānau kākutsthau praśaśaṃsire ||

3.1३.१

स धन्यो यस्य पुत्रौ द्वौ धर्मज्ञौ धर्मविक्रमौ । (३।१)

sa dhanyo yasya putrau dvau dharmajñau dharmavikramau |

3.2३.२

श्रुत्वा वयं हि सम्भाषाम् उभयोः स्पृहयामहे ॥ (३।२)

śrutvā vayaṃ hi sambhāṣām ubhayoḥ spṛhayāmahe ||

4.1४.१

ततस् त्व् ऋषिगणाः क्षिप्रं दशग्रीववधैषिणः । (४।१)

tatas tv ṛṣigaṇāḥ kṣipraṃ daśagrīvavadhaiṣiṇaḥ |

4.2४.२

भरतं राजशार्दूलम् इत्य् ऊचुः संगता वचः ॥ (४।२)

bharataṃ rājaśārdūlam ity ūcuḥ saṃgatā vacaḥ ||

5.1५.१

कुले जात महाप्राज्ञ महावृत्त महायशः । (५।१)

kule jāta mahāprājña mahāvṛtta mahāyaśaḥ |

5.2५.२

ग्राह्यं रामस्य वाक्यं ते पितरं यद्य् अवेक्षसे ॥ (५।२)

grāhyaṃ rāmasya vākyaṃ te pitaraṃ yady avekṣase ||

6.1६.१

सदानृणम् इमं रामं वयम् इच्छामहे पितुः । (६।१)

sadānṛṇam imaṃ rāmaṃ vayam icchāmahe pituḥ |

6.2६.२

अनृणत्वाच्च कैकेय्याः स्वर्गं दशरथो गतः ॥ (६।२)

anṛṇatvācca kaikeyyāḥ svargaṃ daśaratho gataḥ ||

7.1७.१

एतावद् उक्त्वा वचनं गन्धर्वाः समहर्षयः । (७।१)

etāvad uktvā vacanaṃ gandharvāḥ samaharṣayaḥ |

7.2७.२

राजर्षयश् चैव तथा सर्वे स्वां स्वां गतिं गताः ॥ (७।२)

rājarṣayaś caiva tathā sarve svāṃ svāṃ gatiṃ gatāḥ ||

8.1८.१

ह्लादितस् तेन वाक्येन शुभेन शुभदर्शनः । (८।१)

hlāditas tena vākyena śubhena śubhadarśanaḥ |

8.2८.२

रामः संहृष्टवदनस् तान् ऋषीन् अभ्यपूजयत् ॥ (८।२)

rāmaḥ saṃhṛṣṭavadanas tān ṛṣīn abhyapūjayat ||

9.1९.१

स्रस्तगात्रस् तु भरतः स वाचा सज्जमानया । (९।१)

srastagātras tu bharataḥ sa vācā sajjamānayā |

9.2९.२

कृताञ्जलिर् इदं वाक्यं राघवं पुनर् अब्रवीत् ॥ (९।२)

kṛtāñjalir idaṃ vākyaṃ rāghavaṃ punar abravīt ||

10.1१०.१

राजधर्मम् अनुप्रेक्ष्य कुलधर्मानुसंततिम् । (१०।१)

rājadharmam anuprekṣya kuladharmānusaṃtatim |

10.2१०.२

कर्तुम् अर्हसि काकुत्स्थ मम मातुश् च याचनाम् ॥ (१०।२)

kartum arhasi kākutstha mama mātuś ca yācanām ||

11.1११.१

रक्षितुं सुमहद् राज्यम् अहम् एकस् तु नोत्सहे । (११।१)

rakṣituṃ sumahad rājyam aham ekas tu notsahe |

11.2११.२

पौरजानपदांश् चापि रक्तान् रञ्जयितुं तथा ॥ (११।२)

paurajānapadāṃś cāpi raktān rañjayituṃ tathā ||

12.1१२.१

ज्ञातयश् च हि योधाश् च मित्राणि सुहृदश् च नः । (१२।१)

jñātayaś ca hi yodhāś ca mitrāṇi suhṛdaś ca naḥ |

12.2१२.२

त्वाम् एव प्रतिकाङ्क्षन्ते पर्जन्यम् इव कर्षकाः ॥ (१२।२)

tvām eva pratikāṅkṣante parjanyam iva karṣakāḥ ||

13.1१३.१

इदं राज्यं महाप्राज्ञ स्थापय प्रतिपद्य हि । (१३।१)

idaṃ rājyaṃ mahāprājña sthāpaya pratipadya hi |

13.2१३.२

शक्तिमान् असि काकुत्स्थ लोकस्य परिपालने ॥ (१३।२)

śaktimān asi kākutstha lokasya paripālane ||

14.1१४.१

इत्य् उक्त्वा न्यपतद् भ्रातुः पादयोर् भरतस् तदा । (१४।१)

ity uktvā nyapatad bhrātuḥ pādayor bharatas tadā |

14.2१४.२

भृशं सम्प्रार्थयामास रामम् एवं प्रियंवदः ॥ (१४।२)

bhṛśaṃ samprārthayāmāsa rāmam evaṃ priyaṃvadaḥ ||

15.1१५.१

तम् अङ्के भ्रातरं कृत्वा रामो वचनम् अब्रवीत् । (१५।१)

tam aṅke bhrātaraṃ kṛtvā rāmo vacanam abravīt |

15.2१५.२

श्यामं नलिनपत्त्राक्षं मत्तहंसस्वरं स्वयम् ॥ (१५।२)

śyāmaṃ nalinapattrākṣaṃ mattahaṃsasvaraṃ svayam ||

16.1१६.१

आगता त्वाम् इयं बुद्धिः स्वजा वैनयिकी च या । (१६।१)

āgatā tvām iyaṃ buddhiḥ svajā vainayikī ca yā |

16.2१६.२

भृशम् उत्सहसे तात रक्षितुं पृथिवीम् अपि ॥ (१६।२)

bhṛśam utsahase tāta rakṣituṃ pṛthivīm api ||

17.1१७.१

अमात्यैश् च सुहृद्भिश् च बुद्धिमद्भिश् च मन्त्रिभिः । (१७।१)

amātyaiś ca suhṛdbhiś ca buddhimadbhiś ca mantribhiḥ |

17.2१७.२

सर्वकार्याणि संमन्त्र्य सुमहान्त्यपि कारय ॥ (१७।२)

sarvakāryāṇi saṃmantrya sumahāntyapi kāraya ||

18.1१८.१

लक्ष्मीश् चन्द्राद् अपेयाद् वा हिमवान् वा हिमं त्यजेत् । (१८।१)

lakṣmīś candrād apeyād vā himavān vā himaṃ tyajet |

18.2१८.२

अतीयात् सागरो वेलां न प्रतिज्ञाम् अहं पितुः ॥ (१८।२)

atīyāt sāgaro velāṃ na pratijñām ahaṃ pituḥ ||

19.1१९.१

कामाद् वा तात लोभाद् वा मात्रा तुभ्यम् इदं कृतम् । (१९।१)

kāmād vā tāta lobhād vā mātrā tubhyam idaṃ kṛtam |

19.2१९.२

न तन् मनसि कर्तव्यं वर्तितव्यं च मातृवत् ॥ (१९।२)

na tan manasi kartavyaṃ vartitavyaṃ ca mātṛvat ||

20.1२०.१

एवं ब्रुवाणं भरतः कौसल्यासुतम् अब्रवीत् । (२०।१)

evaṃ bruvāṇaṃ bharataḥ kausalyāsutam abravīt |

20.2२०.२

तेजसादित्यसंकाशं प्रतिपच्चन्द्रदर्शनम् ॥ (२०।२)

tejasādityasaṃkāśaṃ pratipaccandradarśanam ||

21.1२१.१

अधिरोहार्य पादाभ्यां पादुके हेमभूषिते । (२१।१)

adhirohārya pādābhyāṃ pāduke hemabhūṣite |

21.2२१.२

एते हि सर्वलोकस्य योगक्षेमं विधास्यतः ॥ (२१।२)

ete hi sarvalokasya yogakṣemaṃ vidhāsyataḥ ||

22.1२२.१

सो ऽधिरुह्य नरव्याघ्रः पादुके ह्य् अवरुह्य च । (२२।१)

so 'dhiruhya naravyāghraḥ pāduke hy avaruhya ca |

22.2२२.२

प्रायच्छत् सुमहातेजा भरताय महात्मने ॥ (२२।२)

prāyacchat sumahātejā bharatāya mahātmane ||

23.1२३.१

स पादुके ते भरतः प्रतापवान् स्वलंकृते सम्परिगृह्य धर्मवित् । (२३।१)

sa pāduke te bharataḥ pratāpavān svalaṃkṛte samparigṛhya dharmavit |

23.2२३.२

प्रदक्षिणं चैव चकार राघवं चकार चैवोत्तमनागमूर्धनि ॥ (२३।२)

pradakṣiṇaṃ caiva cakāra rāghavaṃ cakāra caivottamanāgamūrdhani ||

24.1२४.१

अथानुपूर्व्यात् प्रतिपूज्य तं जनं गुरूंश् च मन्त्रिप्रकृतीस् तथानुजौ । (२४।१)

athānupūrvyāt pratipūjya taṃ janaṃ gurūṃś ca mantriprakṛtīs tathānujau |

24.2२४.२

व्यसर्जयद् राघववंशवर्धनः स्थितः स्वधर्मे हिमवान् इवाचलः ॥ (२४।२)

vyasarjayad rāghavavaṃśavardhanaḥ sthitaḥ svadharme himavān ivācalaḥ ||

25.1२५.१

तं मातरो बाष्पगृहीतकण्ठ्यो दुःखेन नामन्त्रयितुं हि शेकुः । (२५।१)

taṃ mātaro bāṣpagṛhītakaṇṭhyo duḥkhena nāmantrayituṃ hi śekuḥ |

25.2२५.२

स त्व् एव मातॄन् अभिवाद्य सर्वा रुदन् कुटीं स्वां प्रविवेश रामः ॥ (२५।२)

sa tv eva mātṝn abhivādya sarvā rudan kuṭīṃ svāṃ praviveśa rāmaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 2, 104

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit