रामायणRāmāyaṇa

Rām, 1, 38

38 of 606 · 51 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

विश्वामित्रवचः श्रुत्वा कथान्ते रघुनन्दन । (१।१)

viśvāmitravacaḥ śrutvā kathānte raghunandana |

1.2१.२

उवाच परमप्रीतो मुनिं दीप्तम् इवानलम् ॥ (१।२)

uvāca paramaprīto muniṃ dīptam ivānalam ||

2.1२.१

श्रोतुम् इच्छामि भद्रं ते विस्तरेण कथाम् इमाम् । (२।१)

śrotum icchāmi bhadraṃ te vistareṇa kathām imām |

2.2२.२

पूर्वको मे कथं ब्रह्मन् यज्ञं वै समुपाहरत् ॥ (२।२)

pūrvako me kathaṃ brahman yajñaṃ vai samupāharat ||

3.1३.१

विश्वामित्रस् तु काकुत्स्थम् उवाच प्रहसन्न् इव । (३।१)

viśvāmitras tu kākutstham uvāca prahasann iva |

3.2३.२

श्रूयतां विस्तरो राम सगरस्य महात्मनः ॥ (३।२)

śrūyatāṃ vistaro rāma sagarasya mahātmanaḥ ||

4.1४.१

शंकरश्वशुरो नाम हिमवान् अचलोत्तमः । (४।१)

śaṃkaraśvaśuro nāma himavān acalottamaḥ |

4.2४.२

विन्ध्यपर्वतम् आसाद्य निरीक्षेते परस्परम् ॥ (४।२)

vindhyaparvatam āsādya nirīkṣete parasparam ||

5.1५.१

तयोर् मध्ये प्रवृत्तो ऽभूद् यज्ञः स पुरुषोत्तम । (५।१)

tayor madhye pravṛtto 'bhūd yajñaḥ sa puruṣottama |

5.2५.२

स हि देशो नरव्याघ्र प्रशस्तो यज्ञकर्मणि ॥ (५।२)

sa hi deśo naravyāghra praśasto yajñakarmaṇi ||

6.1६.१

तस्याश्वचर्यां काकुत्स्थ दृढधन्वा महारथः । (६।१)

tasyāśvacaryāṃ kākutstha dṛḍhadhanvā mahārathaḥ |

6.2६.२

अंशुमान् अकरोत् तात सगरस्य मते स्थितः ॥ (६।२)

aṃśumān akarot tāta sagarasya mate sthitaḥ ||

7.1७.१

तस्य पर्वणि तं यज्ञं यजमानस्य वासवः । (७।१)

tasya parvaṇi taṃ yajñaṃ yajamānasya vāsavaḥ |

7.2७.२

राक्षसीं तनुम् आस्थाय यज्ञियाश्वम् अपाहरत् ॥ (७।२)

rākṣasīṃ tanum āsthāya yajñiyāśvam apāharat ||

8.1८.१

ह्रियमाणे तु काकुत्स्थ तस्मिन्न् अश्वे महात्मनः । (८।१)

hriyamāṇe tu kākutstha tasminn aśve mahātmanaḥ |

8.2८.२

उपाध्यायगणाः सर्वे यजमानम् अथाब्रुवन् ॥ (८।२)

upādhyāyagaṇāḥ sarve yajamānam athābruvan ||

9.1९.१

अयं पर्वणि वेगेन यज्ञियाश्वो ऽपनीयते । (९।१)

ayaṃ parvaṇi vegena yajñiyāśvo 'panīyate |

9.2९.२

हर्तारं जहि काकुत्स्थ हयश् चैवोपनीयताम् ॥ (९।२)

hartāraṃ jahi kākutstha hayaś caivopanīyatām ||

10.1१०.१

यज्ञच्छिद्रं भवत्य् एतत् सर्वेषाम् अशिवाय नः । (१०।१)

yajñacchidraṃ bhavaty etat sarveṣām aśivāya naḥ |

10.2१०.२

तत् तथा क्रियतां राजन् यथाच्छिद्रः क्रतुर् भवेत् ॥ (१०।२)

tat tathā kriyatāṃ rājan yathācchidraḥ kratur bhavet ||

11.1११.१

उपाध्यायवचः श्रुत्वा तस्मिन् सदसि पार्थिवः । (११।१)

upādhyāyavacaḥ śrutvā tasmin sadasi pārthivaḥ |

11.2११.२

षष्टिं पुत्रसहस्राणि वाक्यम् एतद् उवाच ह ॥ (११।२)

ṣaṣṭiṃ putrasahasrāṇi vākyam etad uvāca ha ||

12.1१२.१

गतिं पुत्रा न पश्यामि रक्षसां पुरुषर्षभाः । (१२।१)

gatiṃ putrā na paśyāmi rakṣasāṃ puruṣarṣabhāḥ |

12.2१२.२

मन्त्रपूतैर् महाभागैर् आस्थितो हि महाक्रतुः ॥ (१२।२)

mantrapūtair mahābhāgair āsthito hi mahākratuḥ ||

13.1१३.१

तद् गच्छत विचिन्वध्वं पुत्रका भद्रम् अस्तु वः । (१३।१)

tad gacchata vicinvadhvaṃ putrakā bhadram astu vaḥ |

13.2१३.२

समुद्रमालिनीं सर्वां पृथिवीम् अनुगच्छत ॥ (१३।२)

samudramālinīṃ sarvāṃ pṛthivīm anugacchata ||

14.1१४.१

एकैकं योजनं पुत्रा विस्तारम् अभिगच्छत । (१४।१)

ekaikaṃ yojanaṃ putrā vistāram abhigacchata |

14.2१४.२

यावत् तुरगसंदर्शस् तावत् खनत मेदिनीम् ॥ (१४।२)

yāvat turagasaṃdarśas tāvat khanata medinīm ||

15.1१५.१

तम् एव हयहर्तारं मार्गमाणा ममाज्ञया । (१५।१)

tam eva hayahartāraṃ mārgamāṇā mamājñayā |

15.2१५.२

दीक्षितः पौत्रसहितः सोपाध्यायगणो ह्य् अहम् ॥ (१५।२)

dīkṣitaḥ pautrasahitaḥ sopādhyāyagaṇo hy aham ||

16.1१६.१

इह स्थास्यामि भद्रं वो यावत् तुरगदर्शनम् । (१६।१)

iha sthāsyāmi bhadraṃ vo yāvat turagadarśanam |

16.2१६.२

इत्य् उक्त्वा हृष्टमनसो राजपुत्रा महाबलाः ॥ (१६।२)

ity uktvā hṛṣṭamanaso rājaputrā mahābalāḥ ||

17.1१७.१

जग्मुर् महीतलं राम पितुर् वचनयन्त्रिताः । (१७।१)

jagmur mahītalaṃ rāma pitur vacanayantritāḥ |

17.2१७.२

योजनायाम् अविस्तारम् एकैको धरणीतलम् ॥ (१७।२)

yojanāyām avistāram ekaiko dharaṇītalam ||

18.1१८.१

बिभिदुः पुरुषव्याघ्र वज्रस्पर्शसमैर् भुजैः । (१८।१)

bibhiduḥ puruṣavyāghra vajrasparśasamair bhujaiḥ |

18.2१८.२

शूलैर् अशनिकल्पैश् च हलैश् चापि सुदारुणैः ॥ (१८।२)

śūlair aśanikalpaiś ca halaiś cāpi sudāruṇaiḥ ||

19.1१९.१

भिद्यमाना वसुमती ननाद रघुनन्दन । (१९।१)

bhidyamānā vasumatī nanāda raghunandana |

19.2१९.२

नागानां वध्यमानानाम् असुराणां च राघव ॥ (१९।२)

nāgānāṃ vadhyamānānām asurāṇāṃ ca rāghava ||

20.1२०.१

राक्षसानां च दुर्धर्षः सत्त्वानां निनदो ऽभवत् । (२०।१)

rākṣasānāṃ ca durdharṣaḥ sattvānāṃ ninado 'bhavat |

20.2२०.२

योजनानां सहस्राणि षष्टिं तु रघुनन्दन ॥ (२०।२)

yojanānāṃ sahasrāṇi ṣaṣṭiṃ tu raghunandana ||

21.1२१.१

बिभिदुर् धरणीं वीरा रसातलम् अनुत्तमम् । (२१।१)

bibhidur dharaṇīṃ vīrā rasātalam anuttamam |

21.2२१.२

एवं पर्वतसम्बाधं जम्बूद्वीपं नृपात्मजाः ॥ (२१।२)

evaṃ parvatasambādhaṃ jambūdvīpaṃ nṛpātmajāḥ ||

22.1२२.१

खनन्तो नृपशार्दूल सर्वतः परिचक्रमुः । (२२।१)

khananto nṛpaśārdūla sarvataḥ paricakramuḥ |

22.2२२.२

ततो देवाः सगन्धर्वाः सासुराः सहपन्नगाः ॥ (२२।२)

tato devāḥ sagandharvāḥ sāsurāḥ sahapannagāḥ ||

23.1२३.१

संभ्रान्तमनसः सर्वे पितामहम् उपागमन् । (२३।१)

saṃbhrāntamanasaḥ sarve pitāmaham upāgaman |

23.2२३.२

ते प्रसाद्य महात्मानं विषण्णवदनास् तदा ॥ (२३।२)

te prasādya mahātmānaṃ viṣaṇṇavadanās tadā ||

24.1२४.१

ऊचुः परमसंत्रस्ताः पितामहम् इदं वचः । (२४।१)

ūcuḥ paramasaṃtrastāḥ pitāmaham idaṃ vacaḥ |

24.2२४.२

भगवन् पृथिवी सर्वा खन्यते सगरात्मजैः ॥ (२४।२)

bhagavan pṛthivī sarvā khanyate sagarātmajaiḥ ||

25.1२५.१

बहवश् च महात्मानो वध्यन्ते जलचारिणः । (२५।१)

bahavaś ca mahātmāno vadhyante jalacāriṇaḥ |

25.2२५.२

अयं यज्ञहनो ऽस्माकम् अनेनाश्वो ऽपनीयते ॥ (२५।२)

ayaṃ yajñahano 'smākam anenāśvo 'panīyate ||

26.1२६.१

इति ते सर्वभूतानि निघ्नन्ति सगरात्मजाः ॥ (२६।१)

iti te sarvabhūtāni nighnanti sagarātmajāḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 1, 38

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit