Rām, 3, 34
Select a line for its word-by-word analysis.
आर्तो ऽस्मि मम चार्तस्य भवान् हि परमा गतिः ॥ (१।२)
ārto 'smi mama cārtasya bhavān hi paramā gatiḥ ||
जानीषे त्वं जनस्थानं भ्राता यत्र खरो मम । (२।१)
jānīṣe tvaṃ janasthānaṃ bhrātā yatra kharo mama |
शूराणां लब्धलक्षाणां खरचित्तानुवर्तिनाम् ॥ (५।२)
śūrāṇāṃ labdhalakṣāṇāṃ kharacittānuvartinām ||
अनुक्त्वा परुषं किंचिच् छरैर् व्यापारितं धनुः ॥ (७।२)
anuktvā paruṣaṃ kiṃcic charair vyāpāritaṃ dhanuḥ ||
हत्वा त्रिशिरसं चापि निर्भया दण्डकाः कृताः ॥ (९।२)
hatvā triśirasaṃ cāpi nirbhayā daṇḍakāḥ kṛtāḥ ||
पित्रा निरस्तः क्रुद्धेन सभार्यः क्षीणजीवितः । (१०।१)
pitrā nirastaḥ kruddhena sabhāryaḥ kṣīṇajīvitaḥ |
स हन्ता तस्य सैन्यस्य रामः क्षत्रियपांसनः ॥ (१०।२)
sa hantā tasya sainyasya rāmaḥ kṣatriyapāṃsanaḥ ||
अशीलः कर्कशस् तीक्ष्णो मूर्खो लुब्धो ऽजितेन्द्रियः । (११।१)
aśīlaḥ karkaśas tīkṣṇo mūrkho lubdho 'jitendriyaḥ |
त्यक्तधर्मस् त्व् अधर्मात्मा भूतानाम् अहिते रतः ॥ (११।२)
tyaktadharmas tv adharmātmā bhūtānām ahite rataḥ ||
येन वैरं विनारण्ये सत्त्वम् आश्रित्य केवलम् । (१२।१)
yena vairaṃ vināraṇye sattvam āśritya kevalam |
तस्य भार्यां जनस्थानात् सीतां सुरसुतोपमाम् । (१३।१)
tasya bhāryāṃ janasthānāt sītāṃ surasutopamām |
त्वया ह्य् अहं सहायेन पार्श्वस्थेन महाबल । (१४।१)
tvayā hy ahaṃ sahāyena pārśvasthena mahābala |
भ्रातृभिश् च सुरान् युद्धे समग्रान् नाभिचिन्तये ॥ (१४।२)
bhrātṛbhiś ca surān yuddhe samagrān nābhicintaye ||
तत् सहायो भव त्वं मे समर्थो ह्य् असि राक्षस । (१५।१)
tat sahāyo bhava tvaṃ me samartho hy asi rākṣasa |
वीर्ये युद्धे च दर्पे च न ह्य् अस्ति सदृशस् तव ॥ (१५।२)
vīrye yuddhe ca darpe ca na hy asti sadṛśas tava ||
एतदर्थम् अहं प्राप्तस् त्वत्समीपं निशाचर । (१६।१)
etadartham ahaṃ prāptas tvatsamīpaṃ niśācara |
शृणु तत् कर्म साहाय्ये यत् कार्यं वचनान् मम ॥ (१६।२)
śṛṇu tat karma sāhāyye yat kāryaṃ vacanān mama ||
सौवर्णस् त्वं मृगो भूत्वा चित्रो रजतबिन्दुभिः । (१७।१)
sauvarṇas tvaṃ mṛgo bhūtvā citro rajatabindubhiḥ |
त्वां तु निःसंशयं सीता दृष्ट्वा तु मृगरूपिणम् । (१८।१)
tvāṃ tu niḥsaṃśayaṃ sītā dṛṣṭvā tu mṛgarūpiṇam |
गृह्यताम् इति भर्तारं लक्ष्मणं चाभिधास्यति ॥ (१८।२)
gṛhyatām iti bhartāraṃ lakṣmaṇaṃ cābhidhāsyati ||
ततस् तयोर् अपाये तु शून्ये सीतां यथासुखम् । (१९।१)
tatas tayor apāye tu śūnye sītāṃ yathāsukham |
निराबाधो हरिष्यामि राहुश् चन्द्रप्रभाम् इव ॥ (१९।२)
nirābādho hariṣyāmi rāhuś candraprabhām iva ||
ततः पश्चात् सुखं रामे भार्याहरणकर्शिते । (२०।१)
tataḥ paścāt sukhaṃ rāme bhāryāharaṇakarśite |
विश्रब्धः प्रहरिष्यामि कृतार्थेनान्तरात्मना ॥ (२०।२)
viśrabdhaḥ prahariṣyāmi kṛtārthenāntarātmanā ||
तस्य रामकथां श्रुत्वा मारीचस्य महात्मनः । (२१।१)
tasya rāmakathāṃ śrutvā mārīcasya mahātmanaḥ |
शुष्कं समभवद् वक्त्रं परित्रस्तो बभूव च ॥ (२१।२)
śuṣkaṃ samabhavad vaktraṃ paritrasto babhūva ca ||
स रावणं त्रस्तविषण्णचेता महावने रामपराक्रमज्ञः । (२२।१)
sa rāvaṇaṃ trastaviṣaṇṇacetā mahāvane rāmaparākramajñaḥ |
कृताञ्जलिस् तत्त्वम् उवाच वाक्यं हितं च तस्मै हितम् आत्मनश् च ॥ (२२।२)
kṛtāñjalis tattvam uvāca vākyaṃ hitaṃ ca tasmai hitam ātmanaś ca ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.