Rām, 5, 16
Select a line for its word-by-word analysis.
विचिन्वतश्च वैदेहीं किंचिच्छेषा निशाभवत् ॥ (१।२)
vicinvataśca vaidehīṃ kiṃciccheṣā niśābhavat ||
शुश्राव ब्रह्मघोषांश्च विरात्रे ब्रह्मरक्षसाम् ॥ (२।२)
śuśrāva brahmaghoṣāṃśca virātre brahmarakṣasām ||
अथ मङ्गलवादित्रैः शब्दैः श्रोत्रमनोहरैः । (३।१)
atha maṅgalavāditraiḥ śabdaiḥ śrotramanoharaiḥ |
विबुध्य तु यथाकालं राक्षसेन्द्रः प्रतापवान् । (४।१)
vibudhya tu yathākālaṃ rākṣasendraḥ pratāpavān |
स्रस्तमाल्याम्बरधरो वैदेहीम् अन्वचिन्तयत् ॥ (४।२)
srastamālyāmbaradharo vaidehīm anvacintayat ||
न स तं राक्षसः कामं शशाकात्मनि गूहितुम् ॥ (५।२)
na sa taṃ rākṣasaḥ kāmaṃ śaśākātmani gūhitum ||
स सर्वाभरणैर् युक्तो बिभ्रच्छ्रियम् अनुत्तमाम् । (६।१)
sa sarvābharaṇair yukto bibhracchriyam anuttamām |
तां नगैर् विविधैर् जुष्टां सर्वपुष्पफलोपगैः ॥ (६।२)
tāṃ nagair vividhair juṣṭāṃ sarvapuṣpaphalopagaiḥ ||
सदामदैश्च विहगैर् विचित्रां परमाद्भुताम् ॥ (७।२)
sadāmadaiśca vihagair vicitrāṃ paramādbhutām ||
नानामृगगणाकीर्णां फलैः प्रपतितैर् वृताम् । (९।१)
nānāmṛgagaṇākīrṇāṃ phalaiḥ prapatitair vṛtām |
अङ्गनाशतमात्रं तु तं व्रजन्तम् अनुव्रजत् । (१०।१)
aṅganāśatamātraṃ tu taṃ vrajantam anuvrajat |
महेन्द्रम् इव पौलस्त्यं देवगन्धर्वयोषितः ॥ (१०।२)
mahendram iva paulastyaṃ devagandharvayoṣitaḥ ||
दीपिकाः काञ्चनीः काश्चिज् जगृहुस्तत्र योषितः । (११।१)
dīpikāḥ kāñcanīḥ kāścij jagṛhustatra yoṣitaḥ |
काञ्चनैर् अपि भृङ्गारैर् जह्रुः सलिलम् अग्रतः । (१२।१)
kāñcanair api bhṛṅgārair jahruḥ salilam agrataḥ |
मण्डलाग्रान् असींश्चैव गृह्यान्याः पृष्ठतो ययुः ॥ (१२।२)
maṇḍalāgrān asīṃścaiva gṛhyānyāḥ pṛṣṭhato yayuḥ ||
काचिद् रत्नमयीं पात्रीं पूर्णां पानस्य भामिनी । (१३।१)
kācid ratnamayīṃ pātrīṃ pūrṇāṃ pānasya bhāminī |
सौवर्णदण्डम् अपरा गृहीत्वा पृष्ठतो ययौ ॥ (१४।२)
sauvarṇadaṇḍam aparā gṛhītvā pṛṣṭhato yayau ||
निद्रामदपरीताक्ष्यो रावणस्योत्तमस्त्रियः । (१५।१)
nidrāmadaparītākṣyo rāvaṇasyottamastriyaḥ |
अनुजग्मुः पतिं वीरं घनं विद्युल्लता इव ॥ (१५।२)
anujagmuḥ patiṃ vīraṃ ghanaṃ vidyullatā iva ||
ततः काञ्चीनिनादं च नूपुराणां च निःस्वनम् । (१६।१)
tataḥ kāñcīninādaṃ ca nūpurāṇāṃ ca niḥsvanam |
शुश्राव परमस्त्रीणां स कपिर् मारुतात्मजः ॥ (१६।२)
śuśrāva paramastrīṇāṃ sa kapir mārutātmajaḥ ||
द्वारदेशम् अनुप्राप्तं ददर्श हनुमान् कपिः ॥ (१७।२)
dvāradeśam anuprāptaṃ dadarśa hanumān kapiḥ ||
गन्धतैलावसिक्ताभिर् ध्रियमाणाभिर् अग्रतः ॥ (१८।२)
gandhatailāvasiktābhir dhriyamāṇābhir agrataḥ ||
कामदर्पमदैर् युक्तं जिह्मताम्रायतेक्षणम् । (१९।१)
kāmadarpamadair yuktaṃ jihmatāmrāyatekṣaṇam |
सलीलम् अनुकर्षन्तं विमुक्तं सक्तम् अङ्गदे ॥ (२०।२)
salīlam anukarṣantaṃ vimuktaṃ saktam aṅgade ||
समीपम् उपसंक्रान्तं निध्यातुम् उपचक्रमे ॥ (२१।२)
samīpam upasaṃkrāntaṃ nidhyātum upacakrame ||
तन्मृगद्विजसंघुष्टं प्रविष्टः प्रमदावनम् ॥ (२३।२)
tanmṛgadvijasaṃghuṣṭaṃ praviṣṭaḥ pramadāvanam ||
तेन विश्रवसः पुत्रः स दृष्टो राक्षसाधिपः ॥ (२४।२)
tena viśravasaḥ putraḥ sa dṛṣṭo rākṣasādhipaḥ ||
रावणो ऽयं महाबाहुर् इति संचिन्त्य वानरः । (२६।१)
rāvaṇo 'yaṃ mahābāhur iti saṃcintya vānaraḥ |
स तथाप्युग्रतेजाः सन्निर्धूतस्तस्य तेजसा । (२७।१)
sa tathāpyugratejāḥ sannirdhūtastasya tejasā |
पत्रगुह्यान्तरे सक्तो हनूमान् संवृतो ऽभवत् ॥ (२७।२)
patraguhyāntare sakto hanūmān saṃvṛto 'bhavat ||
स ताम् असितकेशान्तां सुश्रोणीं संहतस्तनीम् । (२८।१)
sa tām asitakeśāntāṃ suśroṇīṃ saṃhatastanīm |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.