रामायणRāmāyaṇa

Rām, 5, 24

348 of 606 · 100 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

प्रसक्ताश्रुमुखीत्येवं ब्रुवन्ती जनकात्मजा । (१।१)

prasaktāśrumukhītyevaṃ bruvantī janakātmajā |

1.2१.२

अधोमुखमुखी बाला विलप्तुम् उपचक्रमे ॥ (१।२)

adhomukhamukhī bālā vilaptum upacakrame ||

2.1२.१

उन्मत्तेव प्रमत्तेव भ्रान्तचित्तेव शोचती । (२।१)

unmatteva pramatteva bhrāntacitteva śocatī |

2.2२.२

उपावृत्ता किशोरीव विवेष्टन्ती महीतले ॥ (२।२)

upāvṛttā kiśorīva viveṣṭantī mahītale ||

3.1३.१

राघवस्याप्रमत्तस्य रक्षसा कामरूपिणा । (३।१)

rāghavasyāpramattasya rakṣasā kāmarūpiṇā |

3.2३.२

रावणेन प्रमथ्याहम् आनीता क्रोशती बलात् ॥ (३।२)

rāvaṇena pramathyāham ānītā krośatī balāt ||

4.1४.१

राक्षसीवशम् आपन्ना भर्त्स्यमाना सुदारुणम् । (४।१)

rākṣasīvaśam āpannā bhartsyamānā sudāruṇam |

4.2४.२

चिन्तयन्ती सुदुःखार्ता नाहं जीवितुम् उत्सहे ॥ (४।२)

cintayantī suduḥkhārtā nāhaṃ jīvitum utsahe ||

5.1५.१

न हि मे जीवितेनार्थो नैवार्थैर् न च भूषणैः । (५।१)

na hi me jīvitenārtho naivārthair na ca bhūṣaṇaiḥ |

5.2५.२

वसन्त्या राक्षसीमध्ये विना रामं महारथम् ॥ (५।२)

vasantyā rākṣasīmadhye vinā rāmaṃ mahāratham ||

6.1६.१

धिङ् माम् अनार्याम् असतीं याहं तेन विना कृता । (६।१)

dhiṅ mām anāryām asatīṃ yāhaṃ tena vinā kṛtā |

6.2६.२

मुहूर्तम् अपि रक्षामि जीवितं पापजीविता ॥ (६।२)

muhūrtam api rakṣāmi jīvitaṃ pāpajīvitā ||

7.1७.१

का च मे जीविते श्रद्धा सुखे वा तं प्रियं विना । (७।१)

kā ca me jīvite śraddhā sukhe vā taṃ priyaṃ vinā |

7.2७.२

भर्तारं सागरान्ताया वसुधायाः प्रियंवदम् ॥ (७।२)

bhartāraṃ sāgarāntāyā vasudhāyāḥ priyaṃvadam ||

8.1८.१

भिद्यतां भक्ष्यतां वापि शरीरं विसृजाम्यहम् । (८।१)

bhidyatāṃ bhakṣyatāṃ vāpi śarīraṃ visṛjāmyaham |

8.2८.२

न चाप्यहं चिरं दुःखं सहेयं प्रियवर्जिता ॥ (८।२)

na cāpyahaṃ ciraṃ duḥkhaṃ saheyaṃ priyavarjitā ||

9.1९.१

चरणेनापि सव्येन न स्पृशेयं निशाचरम् । (९।१)

caraṇenāpi savyena na spṛśeyaṃ niśācaram |

9.2९.२

रावणं किं पुनर् अहं कामयेयं विगर्हितम् ॥ (९।२)

rāvaṇaṃ kiṃ punar ahaṃ kāmayeyaṃ vigarhitam ||

10.1१०.१

प्रत्याख्यातं न जानाति नात्मानं नात्मनः कुलम् । (१०।१)

pratyākhyātaṃ na jānāti nātmānaṃ nātmanaḥ kulam |

10.2१०.२

यो नृशंसस्वभावेन मां प्रार्थयितुम् इच्छति ॥ (१०।२)

yo nṛśaṃsasvabhāvena māṃ prārthayitum icchati ||

11.1११.१

छिन्ना भिन्ना विभक्ता वा दीप्ते वाग्नौ प्रदीपिता । (११।१)

chinnā bhinnā vibhaktā vā dīpte vāgnau pradīpitā |

11.2११.२

रावणं नोपतिष्ठेयं किं प्रलापेन वश्चिरम् ॥ (११।२)

rāvaṇaṃ nopatiṣṭheyaṃ kiṃ pralāpena vaściram ||

12.1१२.१

ख्यातः प्राज्ञः कृतज्ञश्च सानुक्रोशश्च राघवः । (१२।१)

khyātaḥ prājñaḥ kṛtajñaśca sānukrośaśca rāghavaḥ |

12.2१२.२

सद्वृत्तो निरनुक्रोशः शङ्के मद्भाग्यसंक्षयात् ॥ (१२।२)

sadvṛtto niranukrośaḥ śaṅke madbhāgyasaṃkṣayāt ||

13.1१३.१

राक्षसानां जनस्थाने सहस्राणि चतुर्दश । (१३।१)

rākṣasānāṃ janasthāne sahasrāṇi caturdaśa |

13.2१३.२

येनैकेन निरस्तानि स मां किं नाभिपद्यते ॥ (१३।२)

yenaikena nirastāni sa māṃ kiṃ nābhipadyate ||

14.1१४.१

निरुद्धा रावणेनाहम् अल्पवीर्येण रक्षसा । (१४।१)

niruddhā rāvaṇenāham alpavīryeṇa rakṣasā |

14.2१४.२

समर्थः खलु मे भर्ता रावणं हन्तुम् आहवे ॥ (१४।२)

samarthaḥ khalu me bhartā rāvaṇaṃ hantum āhave ||

15.1१५.१

विराधो दण्डकारण्ये येन राक्षसपुंगवः । (१५।१)

virādho daṇḍakāraṇye yena rākṣasapuṃgavaḥ |

15.2१५.२

रणे रामेण निहतः स मां किं नाभिपद्यते ॥ (१५।२)

raṇe rāmeṇa nihataḥ sa māṃ kiṃ nābhipadyate ||

16.1१६.१

कामं मध्ये समुद्रस्य लङ्केयं दुष्प्रधर्षणा । (१६।१)

kāmaṃ madhye samudrasya laṅkeyaṃ duṣpradharṣaṇā |

16.2१६.२

न तु राघवबाणानां गतिरोधी ह विद्यते ॥ (१६।२)

na tu rāghavabāṇānāṃ gatirodhī ha vidyate ||

17.1१७.१

किं नु तत् कारणं येन रामो दृढपराक्रमः । (१७।१)

kiṃ nu tat kāraṇaṃ yena rāmo dṛḍhaparākramaḥ |

17.2१७.२

रक्षसापहृतां भार्याम् इष्टां नाभ्यवपद्यते ॥ (१७।२)

rakṣasāpahṛtāṃ bhāryām iṣṭāṃ nābhyavapadyate ||

18.1१८.१

इहस्थां मां न जानीते शङ्के लक्ष्मणपूर्वजः । (१८।१)

ihasthāṃ māṃ na jānīte śaṅke lakṣmaṇapūrvajaḥ |

18.2१८.२

जानन्न् अपि हि तेजस्वी धर्षणां मर्षयिष्यति ॥ (१८।२)

jānann api hi tejasvī dharṣaṇāṃ marṣayiṣyati ||

19.1१९.१

हृतेति यो ऽधिगत्वा मां राघवाय निवेदयेत् । (१९।१)

hṛteti yo 'dhigatvā māṃ rāghavāya nivedayet |

19.2१९.२

गृध्रराजो ऽपि स रणे रावणेन निपातितः ॥ (१९।२)

gṛdhrarājo 'pi sa raṇe rāvaṇena nipātitaḥ ||

20.1२०.१

कृतं कर्म महत् तेन मां तदाभ्यवपद्यता । (२०।१)

kṛtaṃ karma mahat tena māṃ tadābhyavapadyatā |

20.2२०.२

तिष्ठता रावणद्वन्द्वे वृद्धेनापि जटायुषा ॥ (२०।२)

tiṣṭhatā rāvaṇadvandve vṛddhenāpi jaṭāyuṣā ||

21.1२१.१

यदि माम् इह जानीयाद् वर्तमानां स राघवः । (२१।१)

yadi mām iha jānīyād vartamānāṃ sa rāghavaḥ |

21.2२१.२

अद्य बाणैर् अभिक्रुद्धः कुर्याल् लोकम् अराक्षसम् ॥ (२१।२)

adya bāṇair abhikruddhaḥ kuryāl lokam arākṣasam ||

22.1२२.१

विधमेच्च पुरीं लङ्कां शोषयेच्च महोदधिम् । (२२।१)

vidhamecca purīṃ laṅkāṃ śoṣayecca mahodadhim |

22.2२२.२

रावणस्य च नीचस्य कीर्तिं नाम च नाशयेत् ॥ (२२।२)

rāvaṇasya ca nīcasya kīrtiṃ nāma ca nāśayet ||

23.1२३.१

ततो निहतनाथानां राक्षसीनां गृहे गृहे । (२३।१)

tato nihatanāthānāṃ rākṣasīnāṃ gṛhe gṛhe |

23.2२३.२

यथाहम् एवं रुदती तथा भूयो न संशयः । (२३।२)

yathāham evaṃ rudatī tathā bhūyo na saṃśayaḥ |

23.3२३.३

अन्विष्य रक्षसां लङ्कां कुर्याद् रामः सलक्ष्मणः ॥ (२३।३)

anviṣya rakṣasāṃ laṅkāṃ kuryād rāmaḥ salakṣmaṇaḥ ||

24.1२४.१

न हि ताभ्यां रिपुर् दृष्टो मुहूर्तम् अपि जीवति । (२४।१)

na hi tābhyāṃ ripur dṛṣṭo muhūrtam api jīvati |

24.2२४.२

चिता धूमाकुलपथा गृध्रमण्डलसंकुला । (२४।२)

citā dhūmākulapathā gṛdhramaṇḍalasaṃkulā |

24.3२४.३

अचिरेण तु लङ्केयं श्मशानसदृशी भवेत् ॥ (२४।३)

acireṇa tu laṅkeyaṃ śmaśānasadṛśī bhavet ||

25.1२५.१

अचिरेणैव कालेन प्राप्स्याम्येव मनोरथम् । (२५।१)

acireṇaiva kālena prāpsyāmyeva manoratham |

25.2२५.२

दुष्प्रस्थानो ऽयम् आख्याति सर्वेषां वो विपर्ययः ॥ (२५।२)

duṣprasthāno 'yam ākhyāti sarveṣāṃ vo viparyayaḥ ||

26.1२६.१

यादृशानि तु दृश्यन्ते लङ्कायाम् अशुभानि तु । (२६।१)

yādṛśāni tu dṛśyante laṅkāyām aśubhāni tu |

26.2२६.२

अचिरेणैव कालेन भविष्यति हतप्रभा ॥ (२६।२)

acireṇaiva kālena bhaviṣyati hataprabhā ||

27.1२७.१

नूनं लङ्का हते पापे रावणे राक्षसाधिपे । (२७।१)

nūnaṃ laṅkā hate pāpe rāvaṇe rākṣasādhipe |

27.2२७.२

शोषं यास्यति दुर्धर्षा प्रमदा विधवा यथा ॥ (२७।२)

śoṣaṃ yāsyati durdharṣā pramadā vidhavā yathā ||

28.1२८.१

पुष्योत्सवसमृद्धा च नष्टभर्त्री सराक्षसा । (२८।१)

puṣyotsavasamṛddhā ca naṣṭabhartrī sarākṣasā |

28.2२८.२

भविष्यति पुरी लङ्का नष्टभर्त्री यथाङ्गना ॥ (२८।२)

bhaviṣyati purī laṅkā naṣṭabhartrī yathāṅganā ||

29.1२९.१

नूनं राक्षसकन्यानां रुदन्तीनां गृहे गृहे । (२९।१)

nūnaṃ rākṣasakanyānāṃ rudantīnāṃ gṛhe gṛhe |

29.2२९.२

श्रोष्यामि नचिराद् एव दुःखार्तानाम् इह ध्वनिम् ॥ (२९।२)

śroṣyāmi nacirād eva duḥkhārtānām iha dhvanim ||

30.1३०.१

सान्धकारा हतद्योता हतराक्षसपुंगवा । (३०।१)

sāndhakārā hatadyotā hatarākṣasapuṃgavā |

30.2३०.२

भविष्यति पुरी लङ्का निर्दग्धा रामसायकैः ॥ (३०।२)

bhaviṣyati purī laṅkā nirdagdhā rāmasāyakaiḥ ||

31.1३१.१

यदि नाम स शूरो मां रामो रक्तान्तलोचनः । (३१।१)

yadi nāma sa śūro māṃ rāmo raktāntalocanaḥ |

31.2३१.२

जानीयाद् वर्तमानां हि रावणस्य निवेशने ॥ (३१।२)

jānīyād vartamānāṃ hi rāvaṇasya niveśane ||

32.1३२.१

अनेन तु नृशंसेन रावणेनाधमेन मे । (३२।१)

anena tu nṛśaṃsena rāvaṇenādhamena me |

32.2३२.२

समयो यस्तु निर्दिष्टस्तस्य कालो ऽयम् आगतः ॥ (३२।२)

samayo yastu nirdiṣṭastasya kālo 'yam āgataḥ ||

33.1३३.१

अकार्यं ये न जानन्ति नैरृताः पापकारिणः । (३३।१)

akāryaṃ ye na jānanti nairṛtāḥ pāpakāriṇaḥ |

33.2३३.२

अधर्मात् तु महोत्पातो भविष्यति हि साम्प्रतम् ॥ (३३।२)

adharmāt tu mahotpāto bhaviṣyati hi sāmpratam ||

34.1३४.१

नैते धर्मं विजानन्ति राक्षसाः पिशिताशनाः । (३४।१)

naite dharmaṃ vijānanti rākṣasāḥ piśitāśanāḥ |

34.2३४.२

ध्रुवं मां प्रातराशार्थे राक्षसः कल्पयिष्यति ॥ (३४।२)

dhruvaṃ māṃ prātarāśārthe rākṣasaḥ kalpayiṣyati ||

35.1३५.१

साहं कथं करिष्यामि तं विना प्रियदर्शनम् । (३५।१)

sāhaṃ kathaṃ kariṣyāmi taṃ vinā priyadarśanam |

35.2३५.२

रामं रक्तान्तनयनम् अपश्यन्ती सुदुःखिता ॥ (३५।२)

rāmaṃ raktāntanayanam apaśyantī suduḥkhitā ||

36.1३६.१

यदि कश्चित् प्रदाता मे विषस्याद्य भवेद् इह । (३६।१)

yadi kaścit pradātā me viṣasyādya bhaved iha |

36.2३६.२

क्षिप्रं वैवस्वतं देवं पश्येयं पतिना विना ॥ (३६।२)

kṣipraṃ vaivasvataṃ devaṃ paśyeyaṃ patinā vinā ||

37.1३७.१

नाजानाज्जीवतीं रामः स मां लक्ष्मणपूर्वजः । (३७।१)

nājānājjīvatīṃ rāmaḥ sa māṃ lakṣmaṇapūrvajaḥ |

37.2३७.२

जानन्तौ तौ न कुर्यातां नोर्व्यां हि मम मार्गणम् ॥ (३७।२)

jānantau tau na kuryātāṃ norvyāṃ hi mama mārgaṇam ||

38.1३८.१

नूनं ममैव शोकेन स वीरो लक्ष्मणाग्रजः । (३८।१)

nūnaṃ mamaiva śokena sa vīro lakṣmaṇāgrajaḥ |

38.2३८.२

देवलोकम् इतो यातस्त्यक्त्वा देहं महीतले ॥ (३८।२)

devalokam ito yātastyaktvā dehaṃ mahītale ||

39.1३९.१

धन्या देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः । (३९।१)

dhanyā devāḥ sagandharvāḥ siddhāśca paramarṣayaḥ |

39.2३९.२

मम पश्यन्ति ये नाथं रामं राजीवलोचनम् ॥ (३९।२)

mama paśyanti ye nāthaṃ rāmaṃ rājīvalocanam ||

40.1४०.१

अथ वा न हि तस्यार्थे धर्मकामस्य धीमतः । (४०।१)

atha vā na hi tasyārthe dharmakāmasya dhīmataḥ |

40.2४०.२

मया रामस्य राजर्षेर् भार्यया परमात्मनः ॥ (४०।२)

mayā rāmasya rājarṣer bhāryayā paramātmanaḥ ||

41.1४१.१

दृश्यमाने भवेत् प्रीतः सौहृदं नास्त्यपश्यतः । (४१।१)

dṛśyamāne bhavet prītaḥ sauhṛdaṃ nāstyapaśyataḥ |

41.2४१.२

नाशयन्ति कृतघ्नास्तु न रामो नाशयिष्यति ॥ (४१।२)

nāśayanti kṛtaghnāstu na rāmo nāśayiṣyati ||

42.1४२.१

किं नु मे न गुणाः केचित् किं वा भाग्यक्षयो हि मे । (४२।१)

kiṃ nu me na guṇāḥ kecit kiṃ vā bhāgyakṣayo hi me |

42.2४२.२

याहं सीता वरार्हेण हीना रामेण भामिनी ॥ (४२।२)

yāhaṃ sītā varārheṇa hīnā rāmeṇa bhāminī ||

43.1४३.१

श्रेयो मे जीवितान्मर्तुं विहीना या महात्मना । (४३।१)

śreyo me jīvitānmartuṃ vihīnā yā mahātmanā |

43.2४३.२

रामाद् अक्लिष्टचारित्राच्छूराच्छत्रुनिबर्हणात् ॥ (४३।२)

rāmād akliṣṭacāritrācchūrācchatrunibarhaṇāt ||

44.1४४.१

अथवा न्यस्तशस्त्रौ तौ वने मूलफलाशनौ । (४४।१)

athavā nyastaśastrau tau vane mūlaphalāśanau |

44.2४४.२

भ्रातरौ हि नरश्रेष्ठौ चरन्तौ वनगोचरौ ॥ (४४।२)

bhrātarau hi naraśreṣṭhau carantau vanagocarau ||

45.1४५.१

अथवा राक्षसेन्द्रेण रावणेन दुरात्मना । (४५।१)

athavā rākṣasendreṇa rāvaṇena durātmanā |

45.2४५.२

छद्मना घातितौ शूरौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥ (४५।२)

chadmanā ghātitau śūrau bhrātarau rāmalakṣmaṇau ||

46.1४६.१

साहम् एवंगते काले मर्तुम् इच्छामि सर्वथा । (४६।१)

sāham evaṃgate kāle martum icchāmi sarvathā |

46.2४६.२

न च मे विहितो मृत्युर् अस्मिन् दुःखे ऽपि वर्तति ॥ (४६।२)

na ca me vihito mṛtyur asmin duḥkhe 'pi vartati ||

47.1४७.१

धन्याः खलु महात्मानो मुनयः सत्यसंमताः । (४७।१)

dhanyāḥ khalu mahātmāno munayaḥ satyasaṃmatāḥ |

47.2४७.२

जितात्मानो महाभागा येषां न स्तः प्रियाप्रिये ॥ (४७।२)

jitātmāno mahābhāgā yeṣāṃ na staḥ priyāpriye ||

48.1४८.१

प्रियान्न सम्भवेद् दुःखम् अप्रियाद् अधिकं भयम् । (४८।१)

priyānna sambhaved duḥkham apriyād adhikaṃ bhayam |

48.2४८.२

ताभ्यां हि ये वियुज्यन्ते नमस्तेषां महात्मनाम् ॥ (४८।२)

tābhyāṃ hi ye viyujyante namasteṣāṃ mahātmanām ||

49.1४९.१

साहं त्यक्ता प्रियेणेह रामेण विदितात्मना । (४९।१)

sāhaṃ tyaktā priyeṇeha rāmeṇa viditātmanā |

49.2४९.२

प्राणांस्त्यक्ष्यामि पापस्य रावणस्य गता वशम् ॥ (४९।२)

prāṇāṃstyakṣyāmi pāpasya rāvaṇasya gatā vaśam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 5, 24

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit