रामायणRāmāyaṇa

Rām, 3, 21

208 of 606 · 52 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

एवम् आधर्षितः शूरः शूर्पणख्या खरस् तदा । (१।१)

evam ādharṣitaḥ śūraḥ śūrpaṇakhyā kharas tadā |

1.2१.२

उवाच रक्षसां मध्ये खरः खरतरं वचः ॥ (१।२)

uvāca rakṣasāṃ madhye kharaḥ kharataraṃ vacaḥ ||

2.1२.१

तवापमानप्रभवः क्रोधो ऽयम् अतुलो मम । (२।१)

tavāpamānaprabhavaḥ krodho 'yam atulo mama |

2.2२.२

न शक्यते धारयितुं लवणाम्भ इवोत्थितम् ॥ (२।२)

na śakyate dhārayituṃ lavaṇāmbha ivotthitam ||

3.1३.१

न रामं गणये वीर्यान् मानुषं क्षीणजीवितम् । (३।१)

na rāmaṃ gaṇaye vīryān mānuṣaṃ kṣīṇajīvitam |

3.2३.२

आत्मा दुश्चरितैः प्राणान् हतो यो ऽद्य विमोक्ष्यति ॥ (३।२)

ātmā duścaritaiḥ prāṇān hato yo 'dya vimokṣyati ||

4.1४.१

बाष्पः संह्रियताम् एष सम्भ्रमश् च विमुच्यताम् । (४।१)

bāṣpaḥ saṃhriyatām eṣa sambhramaś ca vimucyatām |

4.2४.२

अहं रामं सह भ्रात्रा नयामि यमसादनम् ॥ (४।२)

ahaṃ rāmaṃ saha bhrātrā nayāmi yamasādanam ||

5.1५.१

परश्वधहतस्याद्य मन्दप्राणस्य भूतले । (५।१)

paraśvadhahatasyādya mandaprāṇasya bhūtale |

5.2५.२

रामस्य रुधिरं रक्तम् उष्णं पास्यसि राक्षसि ॥ (५।२)

rāmasya rudhiraṃ raktam uṣṇaṃ pāsyasi rākṣasi ||

6.1६.१

सा प्रहृष्टा वचः श्रुत्वा खरस्य वदनाच् च्युतम् । (६।१)

sā prahṛṣṭā vacaḥ śrutvā kharasya vadanāc cyutam |

6.2६.२

प्रशशंस पुनर् मौर्ख्याद् भ्रातरं रक्षसां वरम् ॥ (६।२)

praśaśaṃsa punar maurkhyād bhrātaraṃ rakṣasāṃ varam ||

7.1७.१

तया परुषितः पूर्वं पुनर् एव प्रशंसितः । (७।१)

tayā paruṣitaḥ pūrvaṃ punar eva praśaṃsitaḥ |

7.2७.२

अब्रवीद् दूषणं नाम खरः सेनापतिं तदा ॥ (७।२)

abravīd dūṣaṇaṃ nāma kharaḥ senāpatiṃ tadā ||

8.1८.१

चतुर्दश सहस्राणि मम चित्तानुवर्तिनाम् । (८।१)

caturdaśa sahasrāṇi mama cittānuvartinām |

8.2८.२

रक्षसां भीमवेगानां समरेष्व् अनिवर्तिनाम् ॥ (८।२)

rakṣasāṃ bhīmavegānāṃ samareṣv anivartinām ||

9.1९.१

नीलजीमूतवर्णानां घोराणां क्रूरकर्मणाम् । (९।१)

nīlajīmūtavarṇānāṃ ghorāṇāṃ krūrakarmaṇām |

9.2९.२

लोकहिंसाविहाराणां बलिनाम् उग्रतेजसाम् ॥ (९।२)

lokahiṃsāvihārāṇāṃ balinām ugratejasām ||

10.1१०.१

तेषां शार्दूलदर्पाणां महास्यानां महौजसाम् । (१०।१)

teṣāṃ śārdūladarpāṇāṃ mahāsyānāṃ mahaujasām |

10.2१०.२

सर्वोद्योगम् उदीर्णानां रक्षसां सौम्य कारय ॥ (१०।२)

sarvodyogam udīrṇānāṃ rakṣasāṃ saumya kāraya ||

11.1११.१

उपस्थापय मे क्षिप्रं रथं सौम्य धनूंषि च । (११।१)

upasthāpaya me kṣipraṃ rathaṃ saumya dhanūṃṣi ca |

11.2११.२

शरांश् च चित्रान् खड्गांश् च शक्तीश् च विविधाः शिताः ॥ (११।२)

śarāṃś ca citrān khaḍgāṃś ca śaktīś ca vividhāḥ śitāḥ ||

12.1१२.१

अग्रे निर्यातुम् इच्छामि पौलस्त्यानां महात्मनाम् । (१२।१)

agre niryātum icchāmi paulastyānāṃ mahātmanām |

12.2१२.२

वधार्थं दुर्विनीतस्य रामस्य रणकोविदः ॥ (१२।२)

vadhārthaṃ durvinītasya rāmasya raṇakovidaḥ ||

13.1१३.१

इति तस्य ब्रुवाणस्य सूर्यवर्णं महारथम् । (१३।१)

iti tasya bruvāṇasya sūryavarṇaṃ mahāratham |

13.2१३.२

सदश्वैः शबलैर् युक्तम् आचचक्षे ऽथ दूषणः ॥ (१३।२)

sadaśvaiḥ śabalair yuktam ācacakṣe 'tha dūṣaṇaḥ ||

14.1१४.१

तं मेरुशिखराकारं तप्तकाञ्चनभूषणम् । (१४।१)

taṃ meruśikharākāraṃ taptakāñcanabhūṣaṇam |

14.2१४.२

हेमचक्रम् असंबाधं वैदूर्यमयकूबरम् ॥ (१४।२)

hemacakram asaṃbādhaṃ vaidūryamayakūbaram ||

15.1१५.१

मत्स्यैः पुष्पैर् द्रुमैः शैलैश् चन्द्रसूर्यैश् च काञ्चनैः । (१५।१)

matsyaiḥ puṣpair drumaiḥ śailaiś candrasūryaiś ca kāñcanaiḥ |

15.2१५.२

माङ्गल्यैः पक्षिसंघैश् च ताराभिश् च समावृतम् ॥ (१५।२)

māṅgalyaiḥ pakṣisaṃghaiś ca tārābhiś ca samāvṛtam ||

16.1१६.१

ध्वजनिस्त्रिंशसम्पन्नं किङ्किणीकविभूषितम् । (१६।१)

dhvajanistriṃśasampannaṃ kiṅkiṇīkavibhūṣitam |

16.2१६.२

सदश्वयुक्तं सो ऽमर्षाद् आरुरोह रथं खरः ॥ (१६।२)

sadaśvayuktaṃ so 'marṣād āruroha rathaṃ kharaḥ ||

17.1१७.१

निशाम्य तं रथगतं राक्षसा भीमविक्रमाः । (१७।१)

niśāmya taṃ rathagataṃ rākṣasā bhīmavikramāḥ |

17.2१७.२

तस्थुः संपरिवार्यैनं दूषणं च महाबलम् ॥ (१७।२)

tasthuḥ saṃparivāryainaṃ dūṣaṇaṃ ca mahābalam ||

18.1१८.१

खरस् तु तान् महेष्वासान् घोरचर्मायुधध्वजान् । (१८।१)

kharas tu tān maheṣvāsān ghoracarmāyudhadhvajān |

18.2१८.२

निर्यातेत्य् अब्रवीद् दृष्ट्वा रथस्थः सर्वराक्षसान् ॥ (१८।२)

niryātety abravīd dṛṣṭvā rathasthaḥ sarvarākṣasān ||

19.1१९.१

ततस् तद् राक्षसं सैन्यं घोरचर्मायुधध्वजम् । (१९।१)

tatas tad rākṣasaṃ sainyaṃ ghoracarmāyudhadhvajam |

19.2१९.२

निर्जगाम जनस्थानान् महानादं महाजवम् ॥ (१९।२)

nirjagāma janasthānān mahānādaṃ mahājavam ||

20.1२०.१

मुद्गरैः पट्टिशैः शूलैः सुतीक्ष्णैश् च परश्वधैः । (२०।१)

mudgaraiḥ paṭṭiśaiḥ śūlaiḥ sutīkṣṇaiś ca paraśvadhaiḥ |

20.2२०.२

खड्गैश् चक्रैश् च हस्तस्थैर् भ्राजमानैश् च तोमरैः ॥ (२०।२)

khaḍgaiś cakraiś ca hastasthair bhrājamānaiś ca tomaraiḥ ||

21.1२१.१

शक्तिभिः परिघैर् घोरैर् अतिमात्रैश् च कार्मुकैः । (२१।१)

śaktibhiḥ parighair ghorair atimātraiś ca kārmukaiḥ |

21.2२१.२

गदासिमुसलैर् वज्रैर् गृहीतैर् भीमदर्शनैः ॥ (२१।२)

gadāsimusalair vajrair gṛhītair bhīmadarśanaiḥ ||

22.1२२.१

राक्षसानां सुघोराणां सहस्राणि चतुर्दश । (२२।१)

rākṣasānāṃ sughorāṇāṃ sahasrāṇi caturdaśa |

22.2२२.२

निर्यातानि जनस्थानात् खरचित्तानुवर्तिनाम् ॥ (२२।२)

niryātāni janasthānāt kharacittānuvartinām ||

23.1२३.१

तांस् त्व् अभिद्रवतो दृष्ट्वा राक्षसान् भीमविक्रमान् । (२३।१)

tāṃs tv abhidravato dṛṣṭvā rākṣasān bhīmavikramān |

23.2२३.२

खरस्यापि रथः किंचिज् जगाम तदनन्तरम् ॥ (२३।२)

kharasyāpi rathaḥ kiṃcij jagāma tadanantaram ||

24.1२४.१

ततस् ताञ् शबलान् अश्वांस् तप्तकाञ्चनभूषितान् । (२४।१)

tatas tāñ śabalān aśvāṃs taptakāñcanabhūṣitān |

24.2२४.२

खरस्य मतम् आज्ञाय सारथिः समचोदयत् ॥ (२४।२)

kharasya matam ājñāya sārathiḥ samacodayat ||

25.1२५.१

स चोदितो रथः शीघ्रं खरस्य रिपुघातिनः । (२५।१)

sa codito rathaḥ śīghraṃ kharasya ripughātinaḥ |

25.2२५.२

शब्देनापूरयामास दिशश् च प्रतिदिशस् तथा ॥ (२५।२)

śabdenāpūrayāmāsa diśaś ca pratidiśas tathā ||

26.1२६.१

प्रवृद्धमन्युस् तु खरः खरस्वनो रिपोर् वधार्थं त्वरितो यथान्तकः । (२६।१)

pravṛddhamanyus tu kharaḥ kharasvano ripor vadhārthaṃ tvarito yathāntakaḥ |

26.2२६.२

अचूचुदत् सारथिम् उन्नदन् पुनर् महाबलो मेघ इवाश्मवर्षवान् ॥ (२६।२)

acūcudat sārathim unnadan punar mahābalo megha ivāśmavarṣavān ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 3, 21

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit