Rām, 1, 72
Select a line for its word-by-word analysis.
यस्मिंस् तु दिवसे राजा चक्रे गोदानम् उत्तमम् । (१।१)
yasmiṃs tu divase rājā cakre godānam uttamam |
तस्मिंस् तु दिवसे शूरो युधाजित् समुपेयिवान् ॥ (१।२)
tasmiṃs tu divase śūro yudhājit samupeyivān ||
दृष्ट्वा पृष्ट्वा च कुशलं राजानम् इदम् अब्रवीत् ॥ (२।२)
dṛṣṭvā pṛṣṭvā ca kuśalaṃ rājānam idam abravīt ||
येषां कुशलकामो ऽसि तेषां सम्प्रत्य् अनामयम् ॥ (३।२)
yeṣāṃ kuśalakāmo 'si teṣāṃ sampraty anāmayam ||
स्वस्रीयं मम राजेन्द्र द्रष्टुकामो महीपते । (४।१)
svasrīyaṃ mama rājendra draṣṭukāmo mahīpate |
श्रुत्वा त्व् अहम् अयोध्यायां विवाहार्थं तवात्मजान् । (५।१)
śrutvā tv aham ayodhyāyāṃ vivāhārthaṃ tavātmajān |
त्वरयाभ्युपयातो ऽहं द्रष्टुकामः स्वसुः सुतम् । (६।१)
tvarayābhyupayāto 'haṃ draṣṭukāmaḥ svasuḥ sutam |
ततस् ताम् उषितो रात्रिं सह पुत्रैर् महात्मभिः ॥ (७।२)
tatas tām uṣito rātriṃ saha putrair mahātmabhiḥ ||
वसिष्ठं पुरतः कृत्वा महर्षीन् अपरान् अपि ॥ (९।१)
vasiṣṭhaṃ purataḥ kṛtvā maharṣīn aparān api ||
पुत्रैर् नरवरश्रेष्ठ दातारम् अभिकाङ्क्षते ॥ (१०।२)
putrair naravaraśreṣṭha dātāram abhikāṅkṣate ||
दातृप्रतिग्रहीतृभ्यां सर्वार्थाः प्रभवन्ति हि । (११।१)
dātṛpratigrahītṛbhyāṃ sarvārthāḥ prabhavanti hi |
स्वधर्मं प्रतिपद्यस्व कृत्वा वैवाह्यम् उत्तमम् ॥ (११।२)
svadharmaṃ pratipadyasva kṛtvā vaivāhyam uttamam ||
कः स्थितः प्रतिहारो मे कस्याज्ञा सम्प्रतीक्ष्यते । (१३।१)
kaḥ sthitaḥ pratihāro me kasyājñā sampratīkṣyate |
स्वगृहे को विचारो ऽस्ति यथा राज्यम् इदं तव ॥ (१३।२)
svagṛhe ko vicāro 'sti yathā rājyam idaṃ tava ||
मम कन्या मुनिश्रेष्ठ दीप्ता वह्नेर् इवार्चिषः ॥ (१४।२)
mama kanyā muniśreṣṭha dīptā vahner ivārciṣaḥ ||
सज्जो ऽहं त्वत्प्रतीक्षो ऽस्मि वेद्याम् अस्यां प्रतिष्ठितः । (१५।१)
sajjo 'haṃ tvatpratīkṣo 'smi vedyām asyāṃ pratiṣṭhitaḥ |
अविघ्नं कुरुतां राजा किमर्थं हि विलम्ब्यते ॥ (१५।२)
avighnaṃ kurutāṃ rājā kimarthaṃ hi vilambyate ||
तद्वाक्यं जनकेनोक्तं श्रुत्वा दशरथस् तदा । (१६।१)
tadvākyaṃ janakenoktaṃ śrutvā daśarathas tadā |
प्रतीच्छ चैनां भद्रं ते पाणिं गृह्णीष्व पाणिना ॥ (१७।३)
pratīccha caināṃ bhadraṃ te pāṇiṃ gṛhṇīṣva pāṇinā ||
लक्ष्मणागच्छ भद्रं ते ऊर्मिलाम् उद्यतां मया । (१८।१)
lakṣmaṇāgaccha bhadraṃ te ūrmilām udyatāṃ mayā |
प्रतीच्छ पाणिं गृह्णीष्व मा भूत् कालस्य पर्ययः ॥ (१८।२)
pratīccha pāṇiṃ gṛhṇīṣva mā bhūt kālasya paryayaḥ ||
गृहाण पाणिं माण्डव्याः पाणिना रघुनन्दन ॥ (१९।२)
gṛhāṇa pāṇiṃ māṇḍavyāḥ pāṇinā raghunandana ||
शत्रुघ्नं चापि धर्मात्मा अब्रवीज् जनकेश्वरः । (२०।१)
śatrughnaṃ cāpi dharmātmā abravīj janakeśvaraḥ |
श्रुतकीर्त्या महाबाहो पाणिं गृह्णीष्व पाणिना ॥ (२०।२)
śrutakīrtyā mahābāho pāṇiṃ gṛhṇīṣva pāṇinā ||
सर्वे भवन्तः सौम्याश् च सर्वे सुचरितव्रताः । (२१।१)
sarve bhavantaḥ saumyāś ca sarve sucaritavratāḥ |
पत्नीभिः सन्तु काकुत्स्था मा भूत् कालस्य पर्ययः ॥ (२१।२)
patnībhiḥ santu kākutsthā mā bhūt kālasya paryayaḥ ||
जनकस्य वचः श्रुत्वा पाणीन् पाणिभिर् अस्पृशन् । (२२।१)
janakasya vacaḥ śrutvā pāṇīn pāṇibhir aspṛśan |
चत्वारस् ते चतसृणां वसिष्ठस्य मते स्थिताः ॥ (२२।२)
catvāras te catasṛṇāṃ vasiṣṭhasya mate sthitāḥ ||
अग्निं प्रदक्षिणं कृत्वा वेदिं राजानम् एव च । (२३।१)
agniṃ pradakṣiṇaṃ kṛtvā vediṃ rājānam eva ca |
ऋषींश् चैव महात्मानः सहभार्या रघूत्तमाः । (२३।२)
ṛṣīṃś caiva mahātmānaḥ sahabhāryā raghūttamāḥ |
यथोक्तेन तथा चक्रुर् विवाहं विधिपूर्वकम् ॥ (२३।३)
yathoktena tathā cakrur vivāhaṃ vidhipūrvakam ||
पुष्पवृष्टिर् महत्य् आसीद् अन्तरिक्षात् सुभास्वरा । (२४।१)
puṣpavṛṣṭir mahaty āsīd antarikṣāt subhāsvarā |
दिव्यदुन्दुभिनिर्घोषैर् गीतवादित्रनिस्वनैः ॥ (२४।२)
divyadundubhinirghoṣair gītavāditranisvanaiḥ ||
ननृतुश् चाप्सरःसंघा गन्धर्वाश् च जगुः कलम् । (२५।१)
nanṛtuś cāpsaraḥsaṃghā gandharvāś ca jaguḥ kalam |
विवाहे रघुमुख्यानां तद् अद्भुतम् इवाभवत् ॥ (२५।२)
vivāhe raghumukhyānāṃ tad adbhutam ivābhavat ||
त्रिर् अग्निं ते परिक्रम्य ऊहुर् भार्या महौजसः ॥ (२६।२)
trir agniṃ te parikramya ūhur bhāryā mahaujasaḥ ||
अथोपकार्यां जग्मुस् ते सदारा रघुनन्दनाः । (२७।१)
athopakāryāṃ jagmus te sadārā raghunandanāḥ |
राजाप्य् अनुययौ पश्यन् सर्षिसंघः सबान्धवः ॥ (२७।२)
rājāpy anuyayau paśyan sarṣisaṃghaḥ sabāndhavaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.