रामायणRāmāyaṇa

Rām, 1, 72

72 of 606 · 56 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

यस्मिंस् तु दिवसे राजा चक्रे गोदानम् उत्तमम् । (१।१)

yasmiṃs tu divase rājā cakre godānam uttamam |

1.2१.२

तस्मिंस् तु दिवसे शूरो युधाजित् समुपेयिवान् ॥ (१।२)

tasmiṃs tu divase śūro yudhājit samupeyivān ||

2.1२.१

पुत्रः केकयराजस्य साक्षाद् भरतमातुलः । (२।१)

putraḥ kekayarājasya sākṣād bharatamātulaḥ |

2.2२.२

दृष्ट्वा पृष्ट्वा च कुशलं राजानम् इदम् अब्रवीत् ॥ (२।२)

dṛṣṭvā pṛṣṭvā ca kuśalaṃ rājānam idam abravīt ||

3.1३.१

केकयाधिपती राजा स्नेहात् कुशलम् अब्रवीत् । (३।१)

kekayādhipatī rājā snehāt kuśalam abravīt |

3.2३.२

येषां कुशलकामो ऽसि तेषां सम्प्रत्य् अनामयम् ॥ (३।२)

yeṣāṃ kuśalakāmo 'si teṣāṃ sampraty anāmayam ||

4.1४.१

स्वस्रीयं मम राजेन्द्र द्रष्टुकामो महीपते । (४।१)

svasrīyaṃ mama rājendra draṣṭukāmo mahīpate |

4.2४.२

तदर्थम् उपयातो ऽहम् अयोध्यां रघुनन्दन ॥ (४।२)

tadartham upayāto 'ham ayodhyāṃ raghunandana ||

5.1५.१

श्रुत्वा त्व् अहम् अयोध्यायां विवाहार्थं तवात्मजान् । (५।१)

śrutvā tv aham ayodhyāyāṃ vivāhārthaṃ tavātmajān |

5.2५.२

मिथिलाम् उपयातास् तु त्वया सह महीपते ॥ (५।२)

mithilām upayātās tu tvayā saha mahīpate ||

6.1६.१

त्वरयाभ्युपयातो ऽहं द्रष्टुकामः स्वसुः सुतम् । (६।१)

tvarayābhyupayāto 'haṃ draṣṭukāmaḥ svasuḥ sutam |

6.2६.२

अथ राजा दशरथः प्रियातिथिम् उपस्थितम् ॥ (६।२)

atha rājā daśarathaḥ priyātithim upasthitam ||

7.1७.१

दृष्ट्वा परमसत्कारैः पूजार्हं समपूजयत् । (७।१)

dṛṣṭvā paramasatkāraiḥ pūjārhaṃ samapūjayat |

7.2७.२

ततस् ताम् उषितो रात्रिं सह पुत्रैर् महात्मभिः ॥ (७।२)

tatas tām uṣito rātriṃ saha putrair mahātmabhiḥ ||

8.1८.१

ऋषींस् तदा पुरस्कृत्य यज्ञवाटम् उपागमत् । (८।१)

ṛṣīṃs tadā puraskṛtya yajñavāṭam upāgamat |

8.2८.२

युक्ते मुहूर्ते विजये सर्वाभरणभूषितैः । (८।२)

yukte muhūrte vijaye sarvābharaṇabhūṣitaiḥ |

8.3८.३

भ्रातृभिः सहितो रामः कृतकौतुकमङ्गलः ॥ (८।३)

bhrātṛbhiḥ sahito rāmaḥ kṛtakautukamaṅgalaḥ ||

9.1९.१

वसिष्ठं पुरतः कृत्वा महर्षीन् अपरान् अपि ॥ (९।१)

vasiṣṭhaṃ purataḥ kṛtvā maharṣīn aparān api ||

10.1१०.१

राजा दशरथो राजन् कृतकौतुकमङ्गलैः । (१०।१)

rājā daśaratho rājan kṛtakautukamaṅgalaiḥ |

10.2१०.२

पुत्रैर् नरवरश्रेष्ठ दातारम् अभिकाङ्क्षते ॥ (१०।२)

putrair naravaraśreṣṭha dātāram abhikāṅkṣate ||

11.1११.१

दातृप्रतिग्रहीतृभ्यां सर्वार्थाः प्रभवन्ति हि । (११।१)

dātṛpratigrahītṛbhyāṃ sarvārthāḥ prabhavanti hi |

11.2११.२

स्वधर्मं प्रतिपद्यस्व कृत्वा वैवाह्यम् उत्तमम् ॥ (११।२)

svadharmaṃ pratipadyasva kṛtvā vaivāhyam uttamam ||

12.1१२.१

इत्य् उक्तः परमोदारो वसिष्ठेन महात्मना । (१२।१)

ity uktaḥ paramodāro vasiṣṭhena mahātmanā |

12.2१२.२

प्रत्युवाच महातेजा वाक्यं परमधर्मवित् ॥ (१२।२)

pratyuvāca mahātejā vākyaṃ paramadharmavit ||

13.1१३.१

कः स्थितः प्रतिहारो मे कस्याज्ञा सम्प्रतीक्ष्यते । (१३।१)

kaḥ sthitaḥ pratihāro me kasyājñā sampratīkṣyate |

13.2१३.२

स्वगृहे को विचारो ऽस्ति यथा राज्यम् इदं तव ॥ (१३।२)

svagṛhe ko vicāro 'sti yathā rājyam idaṃ tava ||

14.1१४.१

कृतकौतुकसर्वस्वा वेदिमूलम् उपागताः । (१४।१)

kṛtakautukasarvasvā vedimūlam upāgatāḥ |

14.2१४.२

मम कन्या मुनिश्रेष्ठ दीप्ता वह्नेर् इवार्चिषः ॥ (१४।२)

mama kanyā muniśreṣṭha dīptā vahner ivārciṣaḥ ||

15.1१५.१

सज्जो ऽहं त्वत्प्रतीक्षो ऽस्मि वेद्याम् अस्यां प्रतिष्ठितः । (१५।१)

sajjo 'haṃ tvatpratīkṣo 'smi vedyām asyāṃ pratiṣṭhitaḥ |

15.2१५.२

अविघ्नं कुरुतां राजा किमर्थं हि विलम्ब्यते ॥ (१५।२)

avighnaṃ kurutāṃ rājā kimarthaṃ hi vilambyate ||

16.1१६.१

तद्वाक्यं जनकेनोक्तं श्रुत्वा दशरथस् तदा । (१६।१)

tadvākyaṃ janakenoktaṃ śrutvā daśarathas tadā |

16.2१६.२

प्रवेशयामास सुतान् सर्वान् ऋषिगणान् अपि ॥ (१६।२)

praveśayāmāsa sutān sarvān ṛṣigaṇān api ||

17.1१७.१

अब्रवीज् जनको राजा कौसल्यानन्दवर्धनम् । (१७।१)

abravīj janako rājā kausalyānandavardhanam |

17.2१७.२

इयं सीता मम सुता सहधर्मचरी तव । (१७।२)

iyaṃ sītā mama sutā sahadharmacarī tava |

17.3१७.३

प्रतीच्छ चैनां भद्रं ते पाणिं गृह्णीष्व पाणिना ॥ (१७।३)

pratīccha caināṃ bhadraṃ te pāṇiṃ gṛhṇīṣva pāṇinā ||

18.1१८.१

लक्ष्मणागच्छ भद्रं ते ऊर्मिलाम् उद्यतां मया । (१८।१)

lakṣmaṇāgaccha bhadraṃ te ūrmilām udyatāṃ mayā |

18.2१८.२

प्रतीच्छ पाणिं गृह्णीष्व मा भूत् कालस्य पर्ययः ॥ (१८।२)

pratīccha pāṇiṃ gṛhṇīṣva mā bhūt kālasya paryayaḥ ||

19.1१९.१

तम् एवम् उक्त्वा जनको भरतं चाभ्यभाषत । (१९।१)

tam evam uktvā janako bharataṃ cābhyabhāṣata |

19.2१९.२

गृहाण पाणिं माण्डव्याः पाणिना रघुनन्दन ॥ (१९।२)

gṛhāṇa pāṇiṃ māṇḍavyāḥ pāṇinā raghunandana ||

20.1२०.१

शत्रुघ्नं चापि धर्मात्मा अब्रवीज् जनकेश्वरः । (२०।१)

śatrughnaṃ cāpi dharmātmā abravīj janakeśvaraḥ |

20.2२०.२

श्रुतकीर्त्या महाबाहो पाणिं गृह्णीष्व पाणिना ॥ (२०।२)

śrutakīrtyā mahābāho pāṇiṃ gṛhṇīṣva pāṇinā ||

21.1२१.१

सर्वे भवन्तः सौम्याश् च सर्वे सुचरितव्रताः । (२१।१)

sarve bhavantaḥ saumyāś ca sarve sucaritavratāḥ |

21.2२१.२

पत्नीभिः सन्तु काकुत्स्था मा भूत् कालस्य पर्ययः ॥ (२१।२)

patnībhiḥ santu kākutsthā mā bhūt kālasya paryayaḥ ||

22.1२२.१

जनकस्य वचः श्रुत्वा पाणीन् पाणिभिर् अस्पृशन् । (२२।१)

janakasya vacaḥ śrutvā pāṇīn pāṇibhir aspṛśan |

22.2२२.२

चत्वारस् ते चतसृणां वसिष्ठस्य मते स्थिताः ॥ (२२।२)

catvāras te catasṛṇāṃ vasiṣṭhasya mate sthitāḥ ||

23.1२३.१

अग्निं प्रदक्षिणं कृत्वा वेदिं राजानम् एव च । (२३।१)

agniṃ pradakṣiṇaṃ kṛtvā vediṃ rājānam eva ca |

23.2२३.२

ऋषींश् चैव महात्मानः सहभार्या रघूत्तमाः । (२३।२)

ṛṣīṃś caiva mahātmānaḥ sahabhāryā raghūttamāḥ |

23.3२३.३

यथोक्तेन तथा चक्रुर् विवाहं विधिपूर्वकम् ॥ (२३।३)

yathoktena tathā cakrur vivāhaṃ vidhipūrvakam ||

24.1२४.१

पुष्पवृष्टिर् महत्य् आसीद् अन्तरिक्षात् सुभास्वरा । (२४।१)

puṣpavṛṣṭir mahaty āsīd antarikṣāt subhāsvarā |

24.2२४.२

दिव्यदुन्दुभिनिर्घोषैर् गीतवादित्रनिस्वनैः ॥ (२४।२)

divyadundubhinirghoṣair gītavāditranisvanaiḥ ||

25.1२५.१

ननृतुश् चाप्सरःसंघा गन्धर्वाश् च जगुः कलम् । (२५।१)

nanṛtuś cāpsaraḥsaṃghā gandharvāś ca jaguḥ kalam |

25.2२५.२

विवाहे रघुमुख्यानां तद् अद्भुतम् इवाभवत् ॥ (२५।२)

vivāhe raghumukhyānāṃ tad adbhutam ivābhavat ||

26.1२६.१

ईदृशे वर्तमाने तु तूर्योद्घुष्टनिनादिते । (२६।१)

īdṛśe vartamāne tu tūryodghuṣṭaninādite |

26.2२६.२

त्रिर् अग्निं ते परिक्रम्य ऊहुर् भार्या महौजसः ॥ (२६।२)

trir agniṃ te parikramya ūhur bhāryā mahaujasaḥ ||

27.1२७.१

अथोपकार्यां जग्मुस् ते सदारा रघुनन्दनाः । (२७।१)

athopakāryāṃ jagmus te sadārā raghunandanāḥ |

27.2२७.२

राजाप्य् अनुययौ पश्यन् सर्षिसंघः सबान्धवः ॥ (२७।२)

rājāpy anuyayau paśyan sarṣisaṃghaḥ sabāndhavaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 1, 72

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit