रामायणRāmāyaṇa

Rām, 4, 40

298 of 606 · 97 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

ततः प्रस्थाप्य सुग्रीवस् तन् महद् वानरं बलम् । (१।१)

tataḥ prasthāpya sugrīvas tan mahad vānaraṃ balam |

1.2१.२

दक्षिणां प्रेषयामास वानरान् अभिलक्षितान् ॥ (१।२)

dakṣiṇāṃ preṣayāmāsa vānarān abhilakṣitān ||

2.1२.१

नीलम् अग्निसुतं चैव हनुमन्तं च वानरम् । (२।१)

nīlam agnisutaṃ caiva hanumantaṃ ca vānaram |

2.2२.२

पितामहसुतं चैव जाम्बवन्तं महाकपिम् ॥ (२।२)

pitāmahasutaṃ caiva jāmbavantaṃ mahākapim ||

3.1३.१

सुहोत्रं च शरारिं च शरगुल्मं तथैव च । (३।१)

suhotraṃ ca śarāriṃ ca śaragulmaṃ tathaiva ca |

3.2३.२

गजं गवाक्षं गवयं सुषेणम् ऋषभं तथा ॥ (३।२)

gajaṃ gavākṣaṃ gavayaṃ suṣeṇam ṛṣabhaṃ tathā ||

4.1४.१

मैन्दं च द्विविदं चैव विजयं गन्धमादनम् । (४।१)

maindaṃ ca dvividaṃ caiva vijayaṃ gandhamādanam |

4.2४.२

उल्कामुखम् असङ्गं च हुताशनसुताव् उभौ ॥ (४।२)

ulkāmukham asaṅgaṃ ca hutāśanasutāv ubhau ||

5.1५.१

अङ्गदप्रमुखान् वीरान् वीरः कपिगणेश्वरः । (५।१)

aṅgadapramukhān vīrān vīraḥ kapigaṇeśvaraḥ |

5.2५.२

वेगविक्रमसम्पन्नान् संदिदेश विशेषवित् ॥ (५।२)

vegavikramasampannān saṃdideśa viśeṣavit ||

6.1६.१

तेषाम् अग्रेसरं चैव महद् बलम् असङ्गगम् । (६।१)

teṣām agresaraṃ caiva mahad balam asaṅgagam |

6.2६.२

विधाय हरिवीराणाम् आदिशद् दक्षिणां दिशम् ॥ (६।२)

vidhāya harivīrāṇām ādiśad dakṣiṇāṃ diśam ||

7.1७.१

ये केचन समुद्देशास् तस्यां दिशि सुदुर्गमाः । (७।१)

ye kecana samuddeśās tasyāṃ diśi sudurgamāḥ |

7.2७.२

कपीशः कपिमुख्यानां स तेषां तान् उदाहरत् ॥ (७।२)

kapīśaḥ kapimukhyānāṃ sa teṣāṃ tān udāharat ||

8.1८.१

सहस्रशिरसं विन्ध्यं नानाद्रुमलतावृतम् । (८।१)

sahasraśirasaṃ vindhyaṃ nānādrumalatāvṛtam |

8.2८.२

नर्मदां च नदीं दुर्गां महोरगनिषेविताम् ॥ (८।२)

narmadāṃ ca nadīṃ durgāṃ mahoraganiṣevitām ||

9.1९.१

ततो गोदावरीं रम्यां कृष्णवेणीं महानदीम् । (९।१)

tato godāvarīṃ ramyāṃ kṛṣṇaveṇīṃ mahānadīm |

9.2९.२

वरदां च महाभागां महोरगनिषेविताम् ॥ (९।२)

varadāṃ ca mahābhāgāṃ mahoraganiṣevitām ||

10.1१०.१

मेखलान् उत्कलांश् चैव दशार्णनगराण्य् अपि । (१०।१)

mekhalān utkalāṃś caiva daśārṇanagarāṇy api |

10.2१०.२

अवन्तीम् अभ्रवन्तीं च सर्वम् एवानुपश्यत ॥ (१०।२)

avantīm abhravantīṃ ca sarvam evānupaśyata ||

11.1११.१

विदर्भान् ऋषिकांश् चैव रम्यान् माहिषकान् अपि । (११।१)

vidarbhān ṛṣikāṃś caiva ramyān māhiṣakān api |

11.2११.२

तथा वङ्गान् कलिङ्गांश् च कौशिकांश् च समन्ततः ॥ (११।२)

tathā vaṅgān kaliṅgāṃś ca kauśikāṃś ca samantataḥ ||

12.1१२.१

अन्वीक्ष्य दण्डकारण्यं सपर्वतनदीगुहम् । (१२।१)

anvīkṣya daṇḍakāraṇyaṃ saparvatanadīguham |

12.2१२.२

नदीं गोदावरीं चैव सर्वम् एवानुपश्यत ॥ (१२।२)

nadīṃ godāvarīṃ caiva sarvam evānupaśyata ||

13.1१३.१

तथैवान्ध्रांश् च पुण्ड्रांश् च चोलान् पाण्ड्यान् सकेरलान् । (१३।१)

tathaivāndhrāṃś ca puṇḍrāṃś ca colān pāṇḍyān sakeralān |

13.2१३.२

अयोमुखश् च गन्तव्यः पर्वतो धातुमण्डितः ॥ (१३।२)

ayomukhaś ca gantavyaḥ parvato dhātumaṇḍitaḥ ||

14.1१४.१

विचित्रशिखरः श्रीमांश् चित्रपुष्पितकाननः । (१४।१)

vicitraśikharaḥ śrīmāṃś citrapuṣpitakānanaḥ |

14.2१४.२

सचन्दनवनोद्देशो मार्गितव्यो महागिरिः ॥ (१४।२)

sacandanavanoddeśo mārgitavyo mahāgiriḥ ||

15.1१५.१

ततस् ताम् आपगां दिव्यां प्रसन्नसलिलां शिवाम् । (१५।१)

tatas tām āpagāṃ divyāṃ prasannasalilāṃ śivām |

15.2१५.२

तत्र द्रक्ष्यथ कावेरीं विहृताम् अप्सरोगणैः ॥ (१५।२)

tatra drakṣyatha kāverīṃ vihṛtām apsarogaṇaiḥ ||

16.1१६.१

तस्यासीनं नगस्याग्रे मलयस्य महौजसम् । (१६।१)

tasyāsīnaṃ nagasyāgre malayasya mahaujasam |

16.2१६.२

द्रक्ष्यथादित्यसंकाशम् अगस्त्यम् ऋषिसत्तमम् ॥ (१६।२)

drakṣyathādityasaṃkāśam agastyam ṛṣisattamam ||

17.1१७.१

ततस् तेनाभ्यनुज्ञाताः प्रसन्नेन महात्मना । (१७।१)

tatas tenābhyanujñātāḥ prasannena mahātmanā |

17.2१७.२

ताम्रपर्णीं ग्राहजुष्टां तरिष्यथ महानदीम् ॥ (१७।२)

tāmraparṇīṃ grāhajuṣṭāṃ tariṣyatha mahānadīm ||

18.1१८.१

सा चन्दनवनैर् दिव्यैः प्रच्छन्ना द्वीपशालिनी । (१८।१)

sā candanavanair divyaiḥ pracchannā dvīpaśālinī |

18.2१८.२

कान्तेव युवतिः कान्तं समुद्रम् अवगाहते ॥ (१८।२)

kānteva yuvatiḥ kāntaṃ samudram avagāhate ||

19.1१९.१

ततो हेममयं दिव्यं मुक्तामणिविभूषितम् । (१९।१)

tato hemamayaṃ divyaṃ muktāmaṇivibhūṣitam |

19.2१९.२

युक्तं कवाटं पाण्ड्यानां गता द्रक्ष्यथ वानराः ॥ (१९।२)

yuktaṃ kavāṭaṃ pāṇḍyānāṃ gatā drakṣyatha vānarāḥ ||

20.1२०.१

ततः समुद्रम् आसाद्य सम्प्रधार्यार्थनिश्चयम् । (२०।१)

tataḥ samudram āsādya sampradhāryārthaniścayam |

20.2२०.२

अगस्त्येनान्तरे तत्र सागरे विनिवेशितः ॥ (२०।२)

agastyenāntare tatra sāgare viniveśitaḥ ||

21.1२१.१

चित्रनानानगः श्रीमान् महेन्द्रः पर्वतोत्तमः । (२१।१)

citranānānagaḥ śrīmān mahendraḥ parvatottamaḥ |

21.2२१.२

जातरूपमयः श्रीमान् अवगाढो महार्णवम् ॥ (२१।२)

jātarūpamayaḥ śrīmān avagāḍho mahārṇavam ||

22.1२२.१

नानाविधैर् नगैः फुल्लैर् लताभिश् चोपशोभितम् । (२२।१)

nānāvidhair nagaiḥ phullair latābhiś copaśobhitam |

22.2२२.२

देवर्षियक्षप्रवरैर् अप्सरोभिश् च सेवितम् ॥ (२२।२)

devarṣiyakṣapravarair apsarobhiś ca sevitam ||

23.1२३.१

सिद्धचारणसंघैश् च प्रकीर्णं सुमनोहरम् । (२३।१)

siddhacāraṇasaṃghaiś ca prakīrṇaṃ sumanoharam |

23.2२३.२

तम् उपैति सहस्राक्षः सदा पर्वसु पर्वसु ॥ (२३।२)

tam upaiti sahasrākṣaḥ sadā parvasu parvasu ||

24.1२४.१

द्वीपस् तस्यापरे पारे शतयोजनम् आयतः । (२४।१)

dvīpas tasyāpare pāre śatayojanam āyataḥ |

24.2२४.२

अगम्यो मानुषैर् दीप्तस् तं मार्गध्वं समन्ततः । (२४।२)

agamyo mānuṣair dīptas taṃ mārgadhvaṃ samantataḥ |

24.3२४.३

तत्र सर्वात्मना सीता मार्गितव्या विशेषतः ॥ (२४।३)

tatra sarvātmanā sītā mārgitavyā viśeṣataḥ ||

25.1२५.१

स हि देशस् तु वध्यस्य रावणस्य दुरात्मनः । (२५।१)

sa hi deśas tu vadhyasya rāvaṇasya durātmanaḥ |

25.2२५.२

राक्षसाधिपतेर् वासः सहस्राक्षसमद्युतेः ॥ (२५।२)

rākṣasādhipater vāsaḥ sahasrākṣasamadyuteḥ ||

26.1२६.१

दक्षिणस्य समुद्रस्य मध्ये तस्य तु राक्षसी । (२६।१)

dakṣiṇasya samudrasya madhye tasya tu rākṣasī |

26.2२६.२

अङ्गारकेति विख्याता छायाम् आक्षिप्य भोजिनी ॥ (२६।२)

aṅgāraketi vikhyātā chāyām ākṣipya bhojinī ||

27.1२७.१

तम् अतिक्रम्य लक्ष्मीवान् समुद्रे शतयोजने । (२७।१)

tam atikramya lakṣmīvān samudre śatayojane |

27.2२७.२

गिरिः पुष्पितको नाम सिद्धचारणसेवितः ॥ (२७।२)

giriḥ puṣpitako nāma siddhacāraṇasevitaḥ ||

28.1२८.१

चन्द्रसूर्यांशुसंकाशः सागराम्बुसमावृतः । (२८।१)

candrasūryāṃśusaṃkāśaḥ sāgarāmbusamāvṛtaḥ |

28.2२८.२

भ्राजते विपुलैः शृङ्गैर् अम्बरं विलिखन्न् इव ॥ (२८।२)

bhrājate vipulaiḥ śṛṅgair ambaraṃ vilikhann iva ||

29.1२९.१

तस्यैकं काञ्चनं शृङ्गं सेवते यं दिवाकरः । (२९।१)

tasyaikaṃ kāñcanaṃ śṛṅgaṃ sevate yaṃ divākaraḥ |

29.2२९.२

श्वेतं राजतम् एकं च सेवते यं निशाकरः ॥ (२९।२)

śvetaṃ rājatam ekaṃ ca sevate yaṃ niśākaraḥ ||

30.1३०.१

न तं कृतघ्नाः पश्यन्ति न नृशंसा न नास्तिकाः । (३०।१)

na taṃ kṛtaghnāḥ paśyanti na nṛśaṃsā na nāstikāḥ |

30.2३०.२

प्रणम्य शिरसा शैलं तं विमार्गत वानराः ॥ (३०।२)

praṇamya śirasā śailaṃ taṃ vimārgata vānarāḥ ||

31.1३१.१

तम् अतिक्रम्य दुर्धर्षाः सूर्यवान् नाम पर्वतः । (३१।१)

tam atikramya durdharṣāḥ sūryavān nāma parvataḥ |

31.2३१.२

अध्वना दुर्विगाहेन योजनानि चतुर्दश ॥ (३१।२)

adhvanā durvigāhena yojanāni caturdaśa ||

32.1३२.१

ततस् तम् अप्य् अतिक्रम्य वैद्युतो नाम पर्वतः । (३२।१)

tatas tam apy atikramya vaidyuto nāma parvataḥ |

32.2३२.२

सर्वकामफलैर् वृक्षैः सर्वकालमनोहरैः ॥ (३२।२)

sarvakāmaphalair vṛkṣaiḥ sarvakālamanoharaiḥ ||

33.1३३.१

तत्र भुक्त्वा वरार्हाणि मूलानि च फलानि च । (३३।१)

tatra bhuktvā varārhāṇi mūlāni ca phalāni ca |

33.2३३.२

मधूनि पीत्वा मुख्यानि परं गच्छत वानराः ॥ (३३।२)

madhūni pītvā mukhyāni paraṃ gacchata vānarāḥ ||

34.1३४.१

तत्र नेत्रमनःकान्तः कुञ्जरो नाम पर्वतः । (३४।१)

tatra netramanaḥkāntaḥ kuñjaro nāma parvataḥ |

34.2३४.२

अगस्त्यभवनं यत्र निर्मितं विश्वकर्मणा ॥ (३४।२)

agastyabhavanaṃ yatra nirmitaṃ viśvakarmaṇā ||

35.1३५.१

तत्र योजनविस्तारम् उच्छ्रितं दशयोजनम् । (३५।१)

tatra yojanavistāram ucchritaṃ daśayojanam |

35.2३५.२

शरणं काञ्चनं दिव्यं नानारत्नविभूषितम् ॥ (३५।२)

śaraṇaṃ kāñcanaṃ divyaṃ nānāratnavibhūṣitam ||

36.1३६.१

तत्र भोगवती नाम सर्पाणाम् आलयः पुरी । (३६।१)

tatra bhogavatī nāma sarpāṇām ālayaḥ purī |

36.2३६.२

विशालरथ्या दुर्धर्षा सर्वतः परिरक्षिता । (३६।२)

viśālarathyā durdharṣā sarvataḥ parirakṣitā |

36.3३६.३

रक्षिता पन्नगैर् घोरैस् तीक्ष्णदंष्ट्रैर् महाविषैः ॥ (३६।३)

rakṣitā pannagair ghorais tīkṣṇadaṃṣṭrair mahāviṣaiḥ ||

37.1३७.१

सर्पराजो महाघोरो यस्यां वसति वासुकिः । (३७।१)

sarparājo mahāghoro yasyāṃ vasati vāsukiḥ |

37.2३७.२

निर्याय मार्गितव्या च सा च भोगवती पुरी ॥ (३७।२)

niryāya mārgitavyā ca sā ca bhogavatī purī ||

38.1३८.१

तं च देशम् अतिक्रम्य महान् ऋषभसंस्थितः । (३८।१)

taṃ ca deśam atikramya mahān ṛṣabhasaṃsthitaḥ |

38.2३८.२

सर्वरत्नमयः श्रीमान् ऋषभो नाम पर्वतः ॥ (३८।२)

sarvaratnamayaḥ śrīmān ṛṣabho nāma parvataḥ ||

39.1३९.१

गोशीर्षकं पद्मकं च हरिश्यामं च चन्दनम् । (३९।१)

gośīrṣakaṃ padmakaṃ ca hariśyāmaṃ ca candanam |

39.2३९.२

दिव्यम् उत्पद्यते यत्र तच् चैवाग्निसमप्रभम् ॥ (३९।२)

divyam utpadyate yatra tac caivāgnisamaprabham ||

40.1४०.१

न तु तच् चन्दनं दृष्ट्वा स्प्रष्टव्यं च कदाचन । (४०।१)

na tu tac candanaṃ dṛṣṭvā spraṣṭavyaṃ ca kadācana |

40.2४०.२

रोहिता नाम गन्धर्वा घोरा रक्षन्ति तद् वनम् ॥ (४०।२)

rohitā nāma gandharvā ghorā rakṣanti tad vanam ||

41.1४१.१

तत्र गन्धर्वपतयः पञ्चसूर्यसमप्रभाः । (४१।१)

tatra gandharvapatayaḥ pañcasūryasamaprabhāḥ |

41.2४१.२

शैलूषो ग्रामणीर् भिक्षुः शुभ्रो बभ्रुस् तथैव च ॥ (४१।२)

śailūṣo grāmaṇīr bhikṣuḥ śubhro babhrus tathaiva ca ||

42.1४२.१

अन्ते पृथिव्या दुर्धर्षास् तत्र स्वर्गजितः स्थिताः । (४२।१)

ante pṛthivyā durdharṣās tatra svargajitaḥ sthitāḥ |

42.2४२.२

ततः परं न वः सेव्यः पितृलोकः सुदारुणः । (४२।२)

tataḥ paraṃ na vaḥ sevyaḥ pitṛlokaḥ sudāruṇaḥ |

42.3४२.३

राजधानी यमस्यैषा कष्टेन तमसावृता ॥ (४२।३)

rājadhānī yamasyaiṣā kaṣṭena tamasāvṛtā ||

43.1४३.१

एतावद् एव युष्माभिर् वीरा वानरपुंगवाः । (४३।१)

etāvad eva yuṣmābhir vīrā vānarapuṃgavāḥ |

43.2४३.२

शक्यं विचेतुं गन्तुं वा नातो गतिमतां गतिः ॥ (४३।२)

śakyaṃ vicetuṃ gantuṃ vā nāto gatimatāṃ gatiḥ ||

44.1४४.१

सर्वम् एतत् समालोक्य यच् चान्यद् अपि दृश्यते । (४४।१)

sarvam etat samālokya yac cānyad api dṛśyate |

44.2४४.२

गतिं विदित्वा वैदेह्याः संनिवर्तितुम् अर्हथ ॥ (४४।२)

gatiṃ viditvā vaidehyāḥ saṃnivartitum arhatha ||

45.1४५.१

यस् तु मासान् निवृत्तो ऽग्रे दृष्टा सीतेति वक्ष्यति । (४५।१)

yas tu māsān nivṛtto 'gre dṛṣṭā sīteti vakṣyati |

45.2४५.२

मत्तुल्यविभवो भोगैः सुखं स विहरिष्यति ॥ (४५।२)

mattulyavibhavo bhogaiḥ sukhaṃ sa vihariṣyati ||

46.1४६.१

ततः प्रियतरो नास्ति मम प्राणाद् विशेषतः । (४६।१)

tataḥ priyataro nāsti mama prāṇād viśeṣataḥ |

46.2४६.२

कृतापराधो बहुशो मम बन्धुर् भविष्यति ॥ (४६।२)

kṛtāparādho bahuśo mama bandhur bhaviṣyati ||

47.1४७.१

अमितबलपराक्रमा भवन्तो विपुलगुणेषु कुलेषु च प्रसूताः । (४७।१)

amitabalaparākramā bhavanto vipulaguṇeṣu kuleṣu ca prasūtāḥ |

47.2४७.२

मनुजपतिसुतां यथा लभध्वं तद् अधिगुणं पुरुषार्थम् आरभध्वम् ॥ (४७।२)

manujapatisutāṃ yathā labhadhvaṃ tad adhiguṇaṃ puruṣārtham ārabhadhvam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 4, 40

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit