रामायणRāmāyaṇa

Rām, 2, 54

130 of 606 · 40 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

ततो भूतोपसृष्टेव वेपमाना पुनः पुनः । (१।१)

tato bhūtopasṛṣṭeva vepamānā punaḥ punaḥ |

1.2१.२

धरण्यां गतसत्त्वेव कौसल्या सूतम् अब्रवीत् ॥ (१।२)

dharaṇyāṃ gatasattveva kausalyā sūtam abravīt ||

2.1२.१

नय मां यत्र काकुत्स्थः सीता यत्र च लक्ष्मणः । (२।१)

naya māṃ yatra kākutsthaḥ sītā yatra ca lakṣmaṇaḥ |

2.2२.२

तान् विना क्षणम् अप्य् अत्र जीवितुं नोत्सहे ह्य् अहम् ॥ (२।२)

tān vinā kṣaṇam apy atra jīvituṃ notsahe hy aham ||

3.1३.१

निवर्तय रथं शीघ्रं दण्डकान् नय माम् अपि । (३।१)

nivartaya rathaṃ śīghraṃ daṇḍakān naya mām api |

3.2३.२

अथ तान् नानुगच्छामि गमिष्यामि यमक्षयम् ॥ (३।२)

atha tān nānugacchāmi gamiṣyāmi yamakṣayam ||

4.1४.१

बाष्पवेगोपहतया स वाचा सज्जमानया । (४।१)

bāṣpavegopahatayā sa vācā sajjamānayā |

4.2४.२

इदम् आश्वासयन् देवीं सूतः प्राञ्जलिर् अब्रवीत् ॥ (४।२)

idam āśvāsayan devīṃ sūtaḥ prāñjalir abravīt ||

5.1५.१

त्यज शोकं च मोहं च सम्भ्रमं दुःखजं तथा । (५।१)

tyaja śokaṃ ca mohaṃ ca sambhramaṃ duḥkhajaṃ tathā |

5.2५.२

व्यवधूय च संतापं वने वत्स्यति राघवः ॥ (५।२)

vyavadhūya ca saṃtāpaṃ vane vatsyati rāghavaḥ ||

6.1६.१

लक्ष्मणश् चापि रामस्य पादौ परिचरन् वने । (६।१)

lakṣmaṇaś cāpi rāmasya pādau paricaran vane |

6.2६.२

आराधयति धर्मज्ञः परलोकं जितेन्द्रियः ॥ (६।२)

ārādhayati dharmajñaḥ paralokaṃ jitendriyaḥ ||

7.1७.१

विजने ऽपि वने सीता वासं प्राप्य गृहेष्व् इव । (७।१)

vijane 'pi vane sītā vāsaṃ prāpya gṛheṣv iva |

7.2७.२

विस्रम्भं लभते ऽभीता रामे संन्यस्तमानसा ॥ (७।२)

visrambhaṃ labhate 'bhītā rāme saṃnyastamānasā ||

8.1८.१

नास्या दैन्यं कृतं किंचित् सुसूक्ष्मम् अपि लक्षये । (८।१)

nāsyā dainyaṃ kṛtaṃ kiṃcit susūkṣmam api lakṣaye |

8.2८.२

उचितेव प्रवासानां वैदेही प्रतिभाति मा ॥ (८।२)

uciteva pravāsānāṃ vaidehī pratibhāti mā ||

9.1९.१

नगरोपवनं गत्वा यथा स्म रमते पुरा । (९।१)

nagaropavanaṃ gatvā yathā sma ramate purā |

9.2९.२

तथैव रमते सीता निर्जनेषु वनेष्व् अपि ॥ (९।२)

tathaiva ramate sītā nirjaneṣu vaneṣv api ||

10.1१०.१

बालेव रमते सीता बालचन्द्रनिभानना । (१०।१)

bāleva ramate sītā bālacandranibhānanā |

10.2१०.२

रामा रामे ह्य् अधीनात्मा विजने ऽपि वने सती ॥ (१०।२)

rāmā rāme hy adhīnātmā vijane 'pi vane satī ||

11.1११.१

तद्गतं हृदयं ह्य् अस्यास् तदधीनं च जीवितम् । (११।१)

tadgataṃ hṛdayaṃ hy asyās tadadhīnaṃ ca jīvitam |

11.2११.२

अयोध्यापि भवेत् तस्या रामहीना तथा वनम् ॥ (११।२)

ayodhyāpi bhavet tasyā rāmahīnā tathā vanam ||

12.1१२.१

पथि पृच्छति वैदेही ग्रामांश् च नगराणि च । (१२।१)

pathi pṛcchati vaidehī grāmāṃś ca nagarāṇi ca |

12.2१२.२

गतिं दृष्ट्वा नदीनां च पादपान् विविधान् अपि ॥ (१२।२)

gatiṃ dṛṣṭvā nadīnāṃ ca pādapān vividhān api ||

13.1१३.१

अध्वना वातवेगेन सम्भ्रमेणातपेन च । (१३।१)

adhvanā vātavegena sambhrameṇātapena ca |

13.2१३.२

न हि गच्छति वैदेह्याश् चन्द्रांशुसदृशी प्रभा ॥ (१३।२)

na hi gacchati vaidehyāś candrāṃśusadṛśī prabhā ||

14.1१४.१

सदृशं शतपत्त्रस्य पूर्णचन्द्रोपमप्रभम् । (१४।१)

sadṛśaṃ śatapattrasya pūrṇacandropamaprabham |

14.2१४.२

वदनं तद्वदान्याया वैदेह्या न विकम्पते ॥ (१४।२)

vadanaṃ tadvadānyāyā vaidehyā na vikampate ||

15.1१५.१

अलक्तरसरक्ताभाव् अलक्तरसवर्जितौ । (१५।१)

alaktarasaraktābhāv alaktarasavarjitau |

15.2१५.२

अद्यापि चरणौ तस्याः पद्मकोशसमप्रभौ ॥ (१५।२)

adyāpi caraṇau tasyāḥ padmakośasamaprabhau ||

16.1१६.१

नूपुरोद्घुष्टहेलेव खेलं गच्छति भामिनी । (१६।१)

nūpurodghuṣṭaheleva khelaṃ gacchati bhāminī |

16.2१६.२

इदानीम् अपि वैदेही तद्रागा न्यस्तभूषणा ॥ (१६।२)

idānīm api vaidehī tadrāgā nyastabhūṣaṇā ||

17.1१७.१

गजं वा वीक्ष्य सिंहं वा व्याघ्रं वा वनम् आश्रिता । (१७।१)

gajaṃ vā vīkṣya siṃhaṃ vā vyāghraṃ vā vanam āśritā |

17.2१७.२

नाहारयति संत्रासं बाहू रामस्य संश्रिता ॥ (१७।२)

nāhārayati saṃtrāsaṃ bāhū rāmasya saṃśritā ||

18.1१८.१

न शोच्यास् ते न चात्मा ते शोच्यो नापि जनाधिपः । (१८।१)

na śocyās te na cātmā te śocyo nāpi janādhipaḥ |

18.2१८.२

इदं हि चरितं लोके प्रतिष्ठास्यति शाश्वतम् ॥ (१८।२)

idaṃ hi caritaṃ loke pratiṣṭhāsyati śāśvatam ||

19.1१९.१

विधूय शोकं परिहृष्टमानसा महर्षियाते पथि सुव्यवस्थिताः । (१९।१)

vidhūya śokaṃ parihṛṣṭamānasā maharṣiyāte pathi suvyavasthitāḥ |

19.2१९.२

वने रता वन्यफलाशनाः पितुः शुभां प्रतिज्ञां परिपालयन्ति ते ॥ (१९।२)

vane ratā vanyaphalāśanāḥ pituḥ śubhāṃ pratijñāṃ paripālayanti te ||

20.1२०.१

तथापि सूतेन सुयुक्तवादिना निवार्यमाणा सुतशोककर्शिता । (२०।१)

tathāpi sūtena suyuktavādinā nivāryamāṇā sutaśokakarśitā |

20.2२०.२

न चैव देवी विरराम कूजितात् प्रियेति पुत्रेति च राघवेति च ॥ (२०।२)

na caiva devī virarāma kūjitāt priyeti putreti ca rāghaveti ca ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 2, 54

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit