रामायणRāmāyaṇa

Rām, 2, 44

120 of 606 · 54 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

विशालान् कोसलान् रम्यान् यात्वा लक्ष्मणपूर्वजः । (१।१)

viśālān kosalān ramyān yātvā lakṣmaṇapūrvajaḥ |

1.2१.२

आससाद महाबाहुः शृङ्गवेरपुरं प्रति ॥ (१।२)

āsasāda mahābāhuḥ śṛṅgaverapuraṃ prati ||

2.1२.१

तत्र त्रिपथगां दिव्यां शिवतोयाम् अशैवलाम् । (२।१)

tatra tripathagāṃ divyāṃ śivatoyām aśaivalām |

2.2२.२

ददर्श राघवो गङ्गां पुण्याम् ऋषिनिषेविताम् ॥ (२।२)

dadarśa rāghavo gaṅgāṃ puṇyām ṛṣiniṣevitām ||

3.1३.१

हंससारससंघुष्टां चक्रवाकोपकूजिताम् । (३।१)

haṃsasārasasaṃghuṣṭāṃ cakravākopakūjitām |

3.2३.२

शिशुमारैश् च नक्रैश् च भुजंगैश् च निषेविताम् ॥ (३।२)

śiśumāraiś ca nakraiś ca bhujaṃgaiś ca niṣevitām ||

4.1४.१

ताम् ऊर्मिकलिलावर्ताम् अन्ववेक्ष्य महारथः । (४।१)

tām ūrmikalilāvartām anvavekṣya mahārathaḥ |

4.2४.२

सुमन्त्रम् अब्रवीत् सूतम् इहैवाद्य वसामहे ॥ (४।२)

sumantram abravīt sūtam ihaivādya vasāmahe ||

5.1५.१

अविदूराद् अयं नद्या बहुपुष्पप्रवालवान् । (५।१)

avidūrād ayaṃ nadyā bahupuṣpapravālavān |

5.2५.२

सुमहान् इङ्गुदीवृक्षो वसामो ऽत्रैव सारथे ॥ (५।२)

sumahān iṅgudīvṛkṣo vasāmo 'traiva sārathe ||

6.1६.१

लक्ष्मणश् च सुमन्त्रश् च बाढम् इत्य् एव राघवम् । (६।१)

lakṣmaṇaś ca sumantraś ca bāḍham ity eva rāghavam |

6.2६.२

उक्त्वा तम् इङ्गुदीवृक्षं तदोपययतुर् हयैः ॥ (६।२)

uktvā tam iṅgudīvṛkṣaṃ tadopayayatur hayaiḥ ||

7.1७.१

रामो ऽभियाय तं रम्यं वृक्षम् इक्ष्वाकुनन्दनः । (७।१)

rāmo 'bhiyāya taṃ ramyaṃ vṛkṣam ikṣvākunandanaḥ |

7.2७.२

रथाद् अवातरत् तस्मात् सभार्यः सहलक्ष्मणः ॥ (७।२)

rathād avātarat tasmāt sabhāryaḥ sahalakṣmaṇaḥ ||

8.1८.१

सुमन्त्रो ऽप्य् अवतीर्यैव मोचयित्वा हयोत्तमान् । (८।१)

sumantro 'py avatīryaiva mocayitvā hayottamān |

8.2८.२

वृक्षमूलगतं रामम् उपतस्थे कृताञ्जलिः ॥ (८।२)

vṛkṣamūlagataṃ rāmam upatasthe kṛtāñjaliḥ ||

9.1९.१

तत्र राजा गुहो नाम रामस्यात्मसमः सखा । (९।१)

tatra rājā guho nāma rāmasyātmasamaḥ sakhā |

9.2९.२

निषादजात्यो बलवान् स्थपतिश् चेति विश्रुतः ॥ (९।२)

niṣādajātyo balavān sthapatiś ceti viśrutaḥ ||

10.1१०.१

स श्रुत्वा पुरुषव्याघ्रं रामं विषयम् आगतम् । (१०।१)

sa śrutvā puruṣavyāghraṃ rāmaṃ viṣayam āgatam |

10.2१०.२

वृद्धैः परिवृतो ऽमात्यैर् ज्ञातिभिश् चाप्य् उपागतः ॥ (१०।२)

vṛddhaiḥ parivṛto 'mātyair jñātibhiś cāpy upāgataḥ ||

11.1११.१

ततो निषादाधिपतिं दृष्ट्वा दूराद् अवस्थितम् । (११।१)

tato niṣādādhipatiṃ dṛṣṭvā dūrād avasthitam |

11.2११.२

सह सौमित्रिणा रामः समागच्छद् गुहेन सः ॥ (११।२)

saha saumitriṇā rāmaḥ samāgacchad guhena saḥ ||

12.1१२.१

तम् आर्तः सम्परिष्वज्य गुहो राघवम् अब्रवीत् । (१२।१)

tam ārtaḥ sampariṣvajya guho rāghavam abravīt |

12.2१२.२

यथायोध्या तथेदं ते राम किं करवाणि ते ॥ (१२।२)

yathāyodhyā tathedaṃ te rāma kiṃ karavāṇi te ||

13.1१३.१

ततो गुणवदन्नाद्यम् उपादाय पृथग्विधम् । (१३।१)

tato guṇavadannādyam upādāya pṛthagvidham |

13.2१३.२

अर्घ्यं चोपानयत् क्षिप्रं वाक्यं चेदम् उवाच ह ॥ (१३।२)

arghyaṃ copānayat kṣipraṃ vākyaṃ cedam uvāca ha ||

14.1१४.१

स्वागतं ते महाबाहो तवेयम् अखिला मही । (१४।१)

svāgataṃ te mahābāho taveyam akhilā mahī |

14.2१४.२

वयं प्रेष्या भवान् भर्ता साधु राज्यं प्रशाधि नः ॥ (१४।२)

vayaṃ preṣyā bhavān bhartā sādhu rājyaṃ praśādhi naḥ ||

15.1१५.१

भक्ष्यं भोज्यं च पेयं च लेह्यं चेदम् उपस्थितम् । (१५।१)

bhakṣyaṃ bhojyaṃ ca peyaṃ ca lehyaṃ cedam upasthitam |

15.2१५.२

शयनानि च मुख्यानि वाजिनां खादनं च ते ॥ (१५।२)

śayanāni ca mukhyāni vājināṃ khādanaṃ ca te ||

16.1१६.१

गुहम् एव ब्रुवाणं तं राघवः प्रत्युवाच ह । (१६।१)

guham eva bruvāṇaṃ taṃ rāghavaḥ pratyuvāca ha |

16.2१६.२

अर्चिताश् चैव हृष्टाश् च भवता सर्वथा वयम् ॥ (१६।२)

arcitāś caiva hṛṣṭāś ca bhavatā sarvathā vayam ||

17.1१७.१

पद्भ्याम् अभिगमाच् चैव स्नेहसंदर्शनेन च । (१७।१)

padbhyām abhigamāc caiva snehasaṃdarśanena ca |

17.2१७.२

भुजाभ्यां साधुवृत्ताभ्यां पीडयन् वाक्यम् अब्रवीत् ॥ (१७।२)

bhujābhyāṃ sādhuvṛttābhyāṃ pīḍayan vākyam abravīt ||

18.1१८.१

दिष्ट्या त्वां गुह पश्यामि अरोगं सह बान्धवैः । (१८।१)

diṣṭyā tvāṃ guha paśyāmi arogaṃ saha bāndhavaiḥ |

18.2१८.२

अपि ते कुशलं राष्ट्रे मित्रेषु च धनेषु च ॥ (१८।२)

api te kuśalaṃ rāṣṭre mitreṣu ca dhaneṣu ca ||

19.1१९.१

यत् त्व् इदं भवता किंचित् प्रीत्या समुपकल्पितम् । (१९।१)

yat tv idaṃ bhavatā kiṃcit prītyā samupakalpitam |

19.2१९.२

सर्वं तद् अनुजानामि न हि वर्ते प्रतिग्रहे ॥ (१९।२)

sarvaṃ tad anujānāmi na hi varte pratigrahe ||

20.1२०.१

कुशचीराजिनधरं फलमूलाशनं च माम् । (२०।१)

kuśacīrājinadharaṃ phalamūlāśanaṃ ca mām |

20.2२०.२

विद्धि प्रणिहितं धर्मे तापसं वनगोचरम् ॥ (२०।२)

viddhi praṇihitaṃ dharme tāpasaṃ vanagocaram ||

21.1२१.१

अश्वानां खादनेनाहम् अर्थी नान्येन केनचित् । (२१।१)

aśvānāṃ khādanenāham arthī nānyena kenacit |

21.2२१.२

एतावतात्रभवता भविष्यामि सुपूजितः ॥ (२१।२)

etāvatātrabhavatā bhaviṣyāmi supūjitaḥ ||

22.1२२.१

एते हि दयिता राज्ञः पितुर् दशरथस्य मे । (२२।१)

ete hi dayitā rājñaḥ pitur daśarathasya me |

22.2२२.२

एतैः सुविहितैर् अश्वैर् भविष्याम्य् अहम् अर्चितः ॥ (२२।२)

etaiḥ suvihitair aśvair bhaviṣyāmy aham arcitaḥ ||

23.1२३.१

अश्वानां प्रतिपानं च खादनं चैव सो ऽन्वशात् । (२३।१)

aśvānāṃ pratipānaṃ ca khādanaṃ caiva so 'nvaśāt |

23.2२३.२

गुहस् तत्रैव पुरुषांस् त्वरितं दीयताम् इति ॥ (२३।२)

guhas tatraiva puruṣāṃs tvaritaṃ dīyatām iti ||

24.1२४.१

ततश् चीरोत्तरासङ्गः संध्याम् अन्वास्य पश्चिमाम् । (२४।१)

tataś cīrottarāsaṅgaḥ saṃdhyām anvāsya paścimām |

24.2२४.२

जलम् एवाददे भोज्यं लक्ष्मणेनाहृतं स्वयम् ॥ (२४।२)

jalam evādade bhojyaṃ lakṣmaṇenāhṛtaṃ svayam ||

25.1२५.१

तस्य भूमौ शयानस्य पादौ प्रक्षाल्य लक्ष्मणः । (२५।१)

tasya bhūmau śayānasya pādau prakṣālya lakṣmaṇaḥ |

25.2२५.२

सभार्यस्य ततो ऽभ्येत्य तस्थौ वृक्षम् उपाश्रितः ॥ (२५।२)

sabhāryasya tato 'bhyetya tasthau vṛkṣam upāśritaḥ ||

26.1२६.१

गुहो ऽपि सह सूतेन सौमित्रिम् अनुभाषयन् । (२६।१)

guho 'pi saha sūtena saumitrim anubhāṣayan |

26.2२६.२

अन्वजाग्रत् ततो रामम् अप्रमत्तो धनुर्धरः ॥ (२६।२)

anvajāgrat tato rāmam apramatto dhanurdharaḥ ||

27.1२७.१

तथा शयानस्य ततो ऽस्य धीमतो यशस्विनो दाशरथेर् महात्मनः । (२७।१)

tathā śayānasya tato 'sya dhīmato yaśasvino dāśarather mahātmanaḥ |

27.2२७.२

अदृष्टदुःखस्य सुखोचितस्य सा तदा व्यतीयाय चिरेण शर्वरी ॥ (२७।२)

adṛṣṭaduḥkhasya sukhocitasya sā tadā vyatīyāya cireṇa śarvarī ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 2, 44

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit