परितुष्टस् तु सुग्रीवस् तेन वाक्येन वानरः । (१।१)

लक्ष्मणस्याग्रजं रामम् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (१।२)

सर्वथाहम् अनुग्राह्यो देवतानाम् असंशयः । (२।१)

उपपन्नगुणोपेतः सखा यस्य भवान् मम ॥ (२।२)

शक्यं खलु भवेद् राम सहायेन त्वयानघ । (३।१)

सुरराज्यम् अपि प्राप्तुं स्वराज्यं किं पुनः प्रभो ॥ (३।२)

सो ऽहं सभाज्यो बन्धूनां सुहृदां चैव राघव । (४।१)

यस्याग्निसाक्षिकं मित्रं लब्धं राघववंशजम् ॥ (४।२)

अहम् अप्य् अनुरूपस् ते वयस्यो ज्ञास्यसे शनैः । (५।१)

न तु वक्तुं समर्थो ऽहं स्वयम् आत्मगतान् गुणान् ॥ (५।२)

महात्मनां तु भूयिष्ठं त्वद्विधानां कृतात्मनाम् । (६।१)

निश्चला भवति प्रीतिर् धैर्यम् आत्मवताम् इव ॥ (६।२)

रजतं वा सुवर्णं वा वस्त्राण्य् आभरणानि वा । (७।१)

अविभक्तानि साधूनाम् अवगच्छन्ति साधवः ॥ (७।२)

आढ्यो वापि दरिद्रो वा दुःखितः सुखितो ऽपि वा । (८।१)

निर्दोषो वा सदोषो वा वयस्यः परमा गतिः ॥ (८।२)

धनत्यागः सुखत्यागो देहत्यागो ऽपि वा पुनः । (९।१)

वयस्यार्थे प्रवर्तन्ते स्नेहं दृष्ट्वा तथाविधम् ॥ (९।२)

तत् तथेत्य् अब्रवीद् रामः सुग्रीवं प्रियवादिनम् । (१०।१)

लक्ष्मणस्याग्रतो लक्ष्म्या वासवस्येव धीमतः ॥ (१०।२)

ततो रामं स्थितं दृष्ट्वा लक्ष्मणं च महाबलम् । (११।१)

सुग्रीवः सर्वतश् चक्षुर् वने लोलम् अपातयत् ॥ (११।२)

स ददर्श ततः सालम् अविदूरे हरीश्वरः । (१२।१)

सुपुष्पम् ईषत्पत्त्राढ्यं भ्रमरैर् उपशोभितम् ॥ (१२।२)

तस्यैकां पर्णबहुलां भङ्क्त्वा शाखां सुपुष्पिताम् । (१३।१)

सालस्यास्तीर्य सुग्रीवो निषसाद सराघवः ॥ (१३।२)

ताव् आसीनौ ततो दृष्ट्वा हनूमान् अपि लक्ष्मणम् । (१४।१)

सालशाखां समुत्पाट्य विनीतम् उपवेशयत् ॥ (१४।२)

ततः प्रहृष्टः सुग्रीवः श्लक्ष्णं मधुरया गिरा । (१५।१)

उवाच प्रणयाद् रामं हर्षव्याकुलिताक्षरम् ॥ (१५।२)

अहं विनिकृतो भ्रात्रा चराम्य् एष भयार्दितः । (१६।१)

ऋश्यमूकं गिरिवरं हृतभार्यः सुदुःखितः ॥ (१६।२)

सो ऽहं त्रस्तो भये मग्नो वसाम्य् उद्भ्रान्तचेतनः । (१७।१)

वालिना निकृतो भ्रात्रा कृतवैरश् च राघव ॥ (१७।२)

वालिनो मे भयार्तस्य सर्वलोकाभयंकर । (१८।१)

ममापि त्वम् अनाथस्य प्रसादं कर्तुम् अर्हसि ॥ (१८।२)

एवम् उक्तस् तु तेजस्वी धर्मज्ञो धर्मवत्सलः । (१९।१)

प्रत्युवाच स काकुत्स्थः सुग्रीवं प्रहसन्न् इव ॥ (१९।२)

उपकारफलं मित्रम् अपकारो ऽरिलक्षणम् । (२०।१)

अद्यैव तं हनिष्यामि तव भार्यापहारिणम् ॥ (२०।२)

इमे हि मे महावेगाः पत्त्रिणस् तिग्मतेजसः । (२१।१)

कार्त्तिकेयवनोद्भूताः शरा हेमविभूषिताः ॥ (२१।२)

कङ्कपत्त्रप्रतिच्छन्ना महेन्द्राशनिसंनिभाः । (२२।१)

सुपर्वाणः सुतीक्ष्णाग्राः सरोषा भुजगा इव ॥ (२२।२)

भ्रातृसंज्ञम् अमित्रं ते वालिनं कृतकिल्बिषम् । (२३।१)

शरैर् विनिहतं पश्य विकीर्णम् इव पर्वतम् ॥ (२३।२)

राघवस्य वचः श्रुत्वा सुग्रीवो वाहिनीपतिः । (२४।१)

प्रहर्षम् अतुलं लेभे साधु साध्व् इति चाब्रवीत् ॥ (२४।२)

राम शोकाभिभूतो ऽहं शोकार्तानां भवान् गतिः । (२५।१)

वयस्य इति कृत्वा हि त्वय्य् अहं परिदेवये ॥ (२५।२)

त्वं हि पाणिप्रदानेन वयस्यो मे ऽग्निसाक्षिकः । (२६।१)

कृतः प्राणैर् बहुमतः सत्येनापि शपाम्य् अहम् ॥ (२६।२)

वयस्य इति कृत्वा च विश्रब्धं प्रवदाम्य् अहम् । (२७।१)

दुःखम् अन्तर्गतं यन् मे मनो दहति नित्यशः ॥ (२७।२)

एतावद् उक्त्वा वचनं बाष्पदूषितलोचनः । (२८।१)

बाष्पोपहतया वाचा नोच्चैः शक्नोति भाषितुम् ॥ (२८।२)

बाष्पवेगं तु सहसा नदीवेगम् इवागतम् । (२९।१)

धारयामास धैर्येण सुग्रीवो रामसंनिधौ ॥ (२९।२)

संनिगृह्य तु तं बाष्पं प्रमृज्य नयने शुभे । (३०।१)

विनिःश्वस्य च तेजस्वी राघवं पुनर् अब्रवीत् ॥ (३०।२)

पुराहं वालिना राम राज्यात् स्वाद् अवरोपितः । (३१।१)

परुषाणि च संश्राव्य निर्धूतो ऽस्मि बलीयसा ॥ (३१।२)

हृता भार्या च मे तेन प्राणेभ्यो ऽपि गरीयसी । (३२।१)

सुहृदश् च मदीया ये संयता बन्धनेषु ते ॥ (३२।२)

यत्नवांश् च सुदुष्टात्मा मद्विनाशाय राघव । (३३।१)

बहुशस् तत् प्रयुक्ताश् च वानरा निहता मया ॥ (३३।२)

शङ्कया त्व् एतया चाहं दृष्ट्वा त्वाम् अपि राघव । (३४।१)

नोपसर्पाम्य् अहं भीतो भये सर्वे हि बिभ्यति ॥ (३४।२)

केवलं हि सहाया मे हनुमत्प्रमुखास् त्व् इमे । (३५।१)

अतो ऽहं धारयाम्य् अद्य प्राणान् कृच्छ्रगतो ऽपि सन् ॥ (३५।२)

एते हि कपयः स्निग्धा मां रक्षन्ति समन्ततः । (३६।१)

सह गच्छन्ति गन्तव्ये नित्यं तिष्ठन्ति च स्थिते ॥ (३६।२)

संक्षेपस् त्व् एष मे राम किम् उक्त्वा विस्तरं हि ते । (३७।१)

स मे ज्येष्ठो रिपुर् भ्राता वाली विश्रुतपौरुषः ॥ (३७।२)

तद्विनाशाद्धि मे दुःखं प्रनष्टं स्याद् अनन्तरम् । (३८।१)

सुखं मे जीवितं चैव तद्विनाशनिबन्धनम् ॥ (३८।२)

एष मे राम शोकान्तः शोकार्तेन निवेदितः । (३९।१)

दुःखितो ऽदुःखितो वापि सख्युर् नित्यं सखा गतिः ॥ (३९।२)

श्रुत्वैतच् च वचो रामः सुग्रीवम् इदम् अब्रवीत् । (४०।१)

किंनिमित्तम् अभूद् वैरं श्रोतुम् इच्छामि तत्त्वतः ॥ (४०।२)

सुखं हि कारणं श्रुत्वा वैरस्य तव वानर । (४१।१)

आनन्तर्यं विधास्यामि सम्प्रधार्य बलाबलम् ॥ (४१।२)

बलवान् हि ममामर्षः श्रुत्वा त्वाम् अवमानितम् । (४२।१)

वर्धते हृदयोत्कम्पी प्रावृड्वेग इवाम्भसः ॥ (४२।२)

हृष्टः कथय विश्रब्धो यावद् आरोप्यते धनुः । (४३।१)

सृष्टश् च हि मया बाणो निरस्तश् च रिपुस् तव ॥ (४३।२)

एवम् उक्तस् तु सुग्रीवः काकुत्स्थेन महात्मना । (४४।१)

प्रहर्षम् अतुलं लेभे चतुर्भिः सह वानरैः ॥ (४४।२)

ततः प्रहृष्टवदनः सुग्रीवो लक्ष्मणाग्रजे । (४५।१)

वैरस्य कारणं तत्त्वम् आख्यातुम् उपचक्रमे ॥ (४५।२)