Rām, 2, 111
Select a line for its word-by-word analysis.
अनसूया तु धर्मज्ञा श्रुत्वा तां महतीं कथाम् । (१।१)
anasūyā tu dharmajñā śrutvā tāṃ mahatīṃ kathām |
पर्यष्वजत बाहुभ्यां शिरस्य् आघ्राय मैथिलीम् ॥ (१।२)
paryaṣvajata bāhubhyāṃ śirasy āghrāya maithilīm ||
व्यक्ताक्षरपदं चित्रं भाषितं मधुरं त्वया । (२।१)
vyaktākṣarapadaṃ citraṃ bhāṣitaṃ madhuraṃ tvayā |
यथा स्वयंवरं वृत्तं तत् सर्वं हि श्रुतं मया ॥ (२।२)
yathā svayaṃvaraṃ vṛttaṃ tat sarvaṃ hi śrutaṃ mayā ||
रविर् अस्तं गतः श्रीमान् उपोह्य रजनीं शिवाम् ॥ (३।२)
ravir astaṃ gataḥ śrīmān upohya rajanīṃ śivām ||
दिवसं प्रतिकीर्णानाम् आहारार्थं पतत्रिणाम् । (४।१)
divasaṃ pratikīrṇānām āhārārthaṃ patatriṇām |
संध्याकाले निलीनानां निद्रार्थं श्रूयते ध्वनिः ॥ (४।२)
saṃdhyākāle nilīnānāṃ nidrārthaṃ śrūyate dhvaniḥ ||
विप्रकृष्टे ऽपि ये देशे न प्रकाशन्ति वै दिशः ॥ (७।२)
viprakṛṣṭe 'pi ye deśe na prakāśanti vai diśaḥ ||
ज्योत्स्नाप्रावरणश् चन्द्रो दृश्यते ऽभ्युदितो ऽम्बरे ॥ (९।२)
jyotsnāprāvaraṇaś candro dṛśyate 'bhyudito 'mbare ||
अलंकुरु च तावत् त्वं प्रत्यक्षं मम मैथिलि । (११।१)
alaṃkuru ca tāvat tvaṃ pratyakṣaṃ mama maithili |
प्रणम्य शिरसा तस्यै रामं त्व् अभिमुखी ययौ ॥ (१२।२)
praṇamya śirasā tasyai rāmaṃ tv abhimukhī yayau ||
तथा तु भूषितां सीतां ददर्श वदतां वरः । (१३।१)
tathā tu bhūṣitāṃ sītāṃ dadarśa vadatāṃ varaḥ |
न्यवेदयत् ततः सर्वं सीता रामाय मैथिली । (१४।१)
nyavedayat tataḥ sarvaṃ sītā rāmāya maithilī |
प्रहृष्टस् त्व् अभवद् रामो लक्ष्मणश् च महारथः । (१५।१)
prahṛṣṭas tv abhavad rāmo lakṣmaṇaś ca mahārathaḥ |
मैथिल्याः सत्क्रियां दृष्ट्वा मानुषेषु सुदुर्लभाम् ॥ (१५।२)
maithilyāḥ satkriyāṃ dṛṣṭvā mānuṣeṣu sudurlabhām ||
ततस् तां शर्वरीं प्रीतः पुण्यां शशिनिभाननः । (१६।१)
tatas tāṃ śarvarīṃ prītaḥ puṇyāṃ śaśinibhānanaḥ |
अर्चितस् तापसैः सिद्धैर् उवास रघुनन्दनः ॥ (१६।२)
arcitas tāpasaiḥ siddhair uvāsa raghunandanaḥ ||
तस्यां रात्र्यां व्यतीतायाम् अभिषिच्य हुताग्निकान् । (१७।१)
tasyāṃ rātryāṃ vyatītāyām abhiṣicya hutāgnikān |
आपृच्छेतां नरव्याघ्रौ तापसान् वनगोचरान् ॥ (१७।२)
āpṛcchetāṃ naravyāghrau tāpasān vanagocarān ||
वनस्य तस्य संचारं राक्षसैः समभिप्लुतम् ॥ (१८।२)
vanasya tasya saṃcāraṃ rākṣasaiḥ samabhiplutam ||
अनेन तु वनं दुर्गं गन्तुं राघव ते क्षमम् ॥ (१९।२)
anena tu vanaṃ durgaṃ gantuṃ rāghava te kṣamam ||
इतीव तैः प्राञ्जलिभिस् तपस्विभिर् द्विजैः कृतस्वस्त्ययनः परंतपः । (२०।१)
itīva taiḥ prāñjalibhis tapasvibhir dvijaiḥ kṛtasvastyayanaḥ paraṃtapaḥ |
वनं सभार्यः प्रविवेश राघवः सलक्ष्मणः सूर्य इवाभ्रमण्डलम् ॥ (२०।२)
vanaṃ sabhāryaḥ praviveśa rāghavaḥ salakṣmaṇaḥ sūrya ivābhramaṇḍalam ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.