Rām, 6, 98
Select a line for its word-by-word analysis.
अन्तःपुराद् विनिष्पेतू राक्षस्यः शोककर्शिताः ॥ (१।२)
antaḥpurād viniṣpetū rākṣasyaḥ śokakarśitāḥ ||
वार्यमाणाः सुबहुशो वेष्टन्त्यः क्षितिपांसुषु । (२।१)
vāryamāṇāḥ subahuśo veṣṭantyaḥ kṣitipāṃsuṣu |
विमुक्तकेश्यो दुःखार्ता गावो वत्सहता यथा ॥ (२।२)
vimuktakeśyo duḥkhārtā gāvo vatsahatā yathā ||
प्रविश्यायोधनं घोरं विचिन्वन्त्यो हतं पतिम् ॥ (३।२)
praviśyāyodhanaṃ ghoraṃ vicinvantyo hataṃ patim ||
चरणौ काचिद् आलिङ्ग्य काचित् कण्ठे ऽवलम्ब्य च ॥ (८।२)
caraṇau kācid āliṅgya kācit kaṇṭhe 'valambya ca ||
उद्धृत्य च भुजौ काचिद् भूमौ स्म परिवर्तते । (९।१)
uddhṛtya ca bhujau kācid bhūmau sma parivartate |
काचिद् अङ्के शिरः कृत्वा रुरोद मुखम् ईक्षती । (१०।१)
kācid aṅke śiraḥ kṛtvā ruroda mukham īkṣatī |
स्नापयन्ती मुखं बाष्पैस्तुषारैर् इव पङ्कजम् ॥ (१०।२)
snāpayantī mukhaṃ bāṣpaistuṣārair iva paṅkajam ||
एवम् आर्ताः पतिं दृष्ट्वा रावणं निहतं भुवि । (११।१)
evam ārtāḥ patiṃ dṛṣṭvā rāvaṇaṃ nihataṃ bhuvi |
चुक्रुशुर् बहुधा शोकाद् भूयस्ताः पर्यदेवयन् ॥ (११।२)
cukruśur bahudhā śokād bhūyastāḥ paryadevayan ||
येन वित्रासितः शक्रो येन वित्रासितो यमः । (१२।१)
yena vitrāsitaḥ śakro yena vitrāsito yamaḥ |
गन्धर्वाणाम् ऋषीणां च सुराणां च महात्मनाम् । (१३।१)
gandharvāṇām ṛṣīṇāṃ ca surāṇāṃ ca mahātmanām |
भयं येन महद् दत्तं सो ऽयं शेते रणे हतः ॥ (१३।२)
bhayaṃ yena mahad dattaṃ so 'yaṃ śete raṇe hataḥ ||
असुरेभ्यः सुरेभ्यो वा पन्नगेभ्यो ऽपि वा तथा । (१४।१)
asurebhyaḥ surebhyo vā pannagebhyo 'pi vā tathā |
न भयं यो विजानाति तस्येदं मानुषाद् भयम् ॥ (१४।२)
na bhayaṃ yo vijānāti tasyedaṃ mānuṣād bhayam ||
यो न शक्यः सुरैर् हन्तुं न यक्षैर् नासुरैस्तथा । (१६।१)
yo na śakyaḥ surair hantuṃ na yakṣair nāsuraistathā |
सो ऽयं कश्चिद् इवासत्त्वो मृत्युं मर्त्येन लम्भितः ॥ (१६।२)
so 'yaṃ kaścid ivāsattvo mṛtyuṃ martyena lambhitaḥ ||
एवं वदन्त्यो बहुधा रुरुदुस्तस्य ताः स्त्रियः । (१७।१)
evaṃ vadantyo bahudhā rurudustasya tāḥ striyaḥ |
भूय एव च दुःखार्ता विलेपुश्च पुनः पुनः ॥ (१७।२)
bhūya eva ca duḥkhārtā vilepuśca punaḥ punaḥ ||
एताः समम् इदानीं ते वयम् आत्मा च पातिताः ॥ (१८।२)
etāḥ samam idānīṃ te vayam ātmā ca pātitāḥ ||
ब्रुवाणो ऽपि हितं वाक्यम् इष्टो भ्राता विभीषणः । (१९।१)
bruvāṇo 'pi hitaṃ vākyam iṣṭo bhrātā vibhīṣaṇaḥ |
धृष्टं परुषितो मोहात् त्वयात्मवधकाङ्क्षिणा ॥ (१९।२)
dhṛṣṭaṃ paruṣito mohāt tvayātmavadhakāṅkṣiṇā ||
यदि निर्यातिता ते स्यात् सीता रामाय मैथिली । (२०।१)
yadi niryātitā te syāt sītā rāmāya maithilī |
न नः स्याद् व्यसनं घोरम् इदं मूलहरं महत् ॥ (२०।२)
na naḥ syād vyasanaṃ ghoram idaṃ mūlaharaṃ mahat ||
वृत्तकामो भवेद् भ्राता रामो मित्रकुलं भवेत् । (२१।१)
vṛttakāmo bhaved bhrātā rāmo mitrakulaṃ bhavet |
वयं चाविधवाः सर्वाः सकामा न च शत्रवः ॥ (२१।२)
vayaṃ cāvidhavāḥ sarvāḥ sakāmā na ca śatravaḥ ||
त्वया पुनर् नृशंसेन सीतां संरुन्धता बलात् । (२२।१)
tvayā punar nṛśaṃsena sītāṃ saṃrundhatā balāt |
राक्षसा वयम् आत्मा च त्रयं तुल्यं निपातितम् ॥ (२२।२)
rākṣasā vayam ātmā ca trayaṃ tulyaṃ nipātitam ||
दैवं चेष्टयते सर्वं हतं दैवेन हन्यते ॥ (२३।२)
daivaṃ ceṣṭayate sarvaṃ hataṃ daivena hanyate ||
वानराणां विनाशो ऽयं राक्षसानां च ते रणे । (२४।१)
vānarāṇāṃ vināśo 'yaṃ rākṣasānāṃ ca te raṇe |
शक्या दैवगतिर् लोके निवर्तयितुम् उद्यता ॥ (२५।२)
śakyā daivagatir loke nivartayitum udyatā ||
कुरर्य इव दुःखार्ता बाष्पपर्याकुलेक्षणाः ॥ (२६।२)
kurarya iva duḥkhārtā bāṣpaparyākulekṣaṇāḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.